Sakprosa
Lengten etter folkefellesskapen og livsrommet
Anders G. Kjøstvedt har gjeve oss eit storverk om nazismen.
Oppglødde tyskarar kjem i flokk og følgje til Grabenstrasse 15 i Lörrach, der det er auksjon for saker og ting som deporterte jødar måtte lata etter seg i heimen. Truleg i november 1940.
Bilete frå heftet Vor aller Augen.
Lörrach,
Saar, november 1940. Eit auksjonshus. Utanfor forventningsfulle, smilande
tyskarar i vennleg samtale, «Volksgenossen», som dei vart kalla. No er dei på
veg inn for å by på lampar, senger, møblar og bestikk frå dei tidlegare
jødiske naboane deira. Naboane er sende vekk. Ute or syne, ute or sinn.
Naboane
har lenge stått i kø for å vera med på dette. No er tida komen i Grabenstrasse
15. Der er det mykje folk.
For
nokre dagar sidan pressa desse borgarane seg saman i kø langs husrekkjene for å vere
vitne til deportasjonane av heile den jødiske minoriteten i Lörrach.
Ingen
stilte spørsmål om kvifor desse naboane skulle sendast bort. Til kor? Eller kva
dei hadde gjort for å fortena ein slik lagnad. Dei var uskuldige, dei vart
deporterte. Ikkje for noko dei hadde gjort, men for kva dei var: folkefiendar.
6504 vart sende vekk frå Saar i denne omgangen.
Deportasjonen
var ei prøvesak for kor langt nazistane kunne gå i heimlandet. Det gjekk bra. Som Reinhard Heydrich, sjefen for den tyske tryggingstenesta (Sicherheitsdienst, SD), sa det i ein rapport: Deportasjonen gjekk
«forskriftsmessig føre seg og utan uro». Nazistane fekk det slik dei vona.
Dei
som tilskodarane såg på, var løfta ut or universet av moralsk forplikting, som
den engelske moralfilosofen Jonathan Glover seier det. Jødane var fullt og heilt «dei
andre». 0,67 prosent av folkesetnaden i Tyskland var jødar i 1933. Dei var riksfiendar.
Digital tilgang – heilt utan binding
Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.
