Kva om fleire enn Spotify var ærlege om at dei veit altfor mykje om oss?

Eit sikkert teikn på at det nærmar seg jul, er at ein, heilt utan førevarsel, får slengt i fleisen musikksmaken til alle ein kjenner. Topp fem-lister over låtar, artistar og sjangrar dei har høyrt mest på i favorittprogrammet Spotify. Delte i alle mogelege kanalar. Ein flaum av overdeling. Kvart år kjem det dessutan eit nytt, festleg alternativ som gjer det endå meir artig å dele.

I år er det lyttealder. Altså kva musikksmaken din fortel om den «sanne» alderen din.

Anten lyttealderen er høg eller låg, er dette eit genialt delehøve. For kvifor får ein eg kjenner, ein lyttealder på 89, medan ein annan med same lyttevanar får ein alder på 35? Kvifor vert den 21 år gamle son min heile 72 år på Spotify? Og kvifor deler me dette?

«Spotify Wrapped» vart i år lansert 3. desember. I løpet av 65 timar hadde 250 millionar Spotify-brukarar opna si liste, ifølgje Variety. Det tok ei veke på same tid i fjor. I same tidsrommet delte 575 millionar brukarar «Wrapped»-lista si, medan delingar på Instagram nesten dobla seg samanlikna med året før. Siste oppdaterte tal frå Spotify seier at dei har 713 millionar brukarar. Over 80 prosent deler altså kor gamle lytteøyra deira er.

Verdien er omtrent like stor som dei som før delte svaret på «kva slags blome er du», «kva slags årstid er du» og «kven er du i Harry Potter/Skam/Friends» på Facebook. Skilnaden er at «Spotify Wrapped» på mange vis er meir ekte, sidan lite er meir personleg og privat enn kva musikk ein høyrer på.

At ein i praksis feirar at Spotify overvaker og arkiverer alt ein gjer, er det visst ikkje så mange som tenkjer over. Eller så synest ein det berre er positivt, for dette er jo data dei ikkje kan bruke til noko, og dessutan er jo dataa berre tull.

Vel, jo meir me gjer av dette, jo meir normaliserer me ukritisk deling av data. Samstundes er det gratis marknadsføring av eit datasystem me ikkje har kontroll over. Formatet presenterer deling som humor, ein leik, eller som med «kven i Friends er du?» – ein uformell identitetstest. Slik kan ein avfeie all kritikk som unødige, pedantiske peikefingrar.

Dette er likevel personlege bruksdata som vert gjorde om til sosial valuta, utan at konsekvensane vert tydelege nok for brukarane sjølve.

Som moderne menneske legg me att uhorvelege mengder informasjon kvar dag. Kva om fleire tenester hadde starta med ei «wrapped»-utgåve ein kunne dele? Den enklaste er sjølvsagt banken: «Oi, oi, oi, for eit år. Du har hatt det skikkeleg gøy. Takk for pengane til bustadlånet, men etter oss brukte du mest på Ikea og pub. Det blei òg ein del heimkøyring frå Foodora og Wolt. Men der du brukte mest, var på Rema 1000.» 

Både Coop, Spar og Rema 1000 har alt masse data om deg viss du er medlem i ein av kundeklubbane deira. Dei kan gje deg «wrapped»-informasjon av typen: «Kanskje du skal kutte ned på potetgullet i det nye året, og var det eigentleg nødvendig å kjøpe fem julebrunostar kvar dag i heile desember?» Skyss, Ruter, Kolumbus, Fram, AtB, altså bilettenesta til det lokale kollektivselskapet ditt, kan fortelje deg at du tok mest buss på dagar med regn, og at du kan hende var på ferie i juli.

Netflix og HBO Max kan sjølvsagt fortelje deg kor raskt du fullfører seriar, og kva slags toleranse du har for true crime-sjangeren. Disney+ kan fortelje deg at du har sett Frost 1 og 2 så mange gonger at om du enno ikkje har born i huset, så er det kanskje på tide. Korleis YouTube, Snap, Instagram, Tinder, Happn, ChatGPT og Google kan oppsummere bruken din i løpet av eit år, tør eg ikkje tenkje på. Særleg ikkje Google.

Poenget er at dei fleste ikkje ville delt kva som var topp ti-kjøpa på Rema 1000 i 2025. Eller kanskje ville dei gjort akkurat det? Eg er open for at eg tek dundrande feil. Kanskje har me som folk – idet me nærmar oss 25-årsjubileet for at nokon i Big Brother hadde sex på direktesendt webkamera og fjernsyn for fyrste gong – faktisk ikkje noko me tenkjer det er verdt å skjule for nabo, digitale vener og internasjonale, primært amerikanske, teknologiselskap. 

Det som faktisk hadde vore interessant, er kor mykje pengar artistane fekk av lyttinga mi, men det fortel ikkje Spotify så mykje om. Heller ikkje kor mykje av desse pengane som hamna i lomma til hovudeigar og nyleg avtroppa dagleg leiar Daniel Ek. Ja, eg tenkjer på ein modell som den enkelte avisa hadde tidlegare når dei skulle forklare kva skattepengane gjekk til, altså kor mykje veg ein kunne byggje med mitt bidrag: «Så mange centimeter med gitarstrenger har du bidrege til.»

Fleire burde kanskje tenkje som den britiske artisten Stephen Wilson. Midt i den verste «Wrapped»-tåka la han ut eit innlegg der han takka alle som faktisk kjøpte ein fysisk kopi av ei av platene hans i året som snart er over. Eller alle som faktisk kjøpte ein fysisk kopi av kven som helst si plate i år, og som slik var med på å halde albumkunsten i live.

Det han ikkje sa, var at kva plater du speler heime, berre er ei sak mellom deg og platespelaren. Tel tida medan tida tel meg, som Adrienne Lenker syng i «Symbol». Som dessutan var på toppen av både album- og artistlista mi.

Lyttealderen min, spør du? 17. Nei, eg skjønar heller ikkje kvifor.