Landstad hadde meir på hjartet

«Han bidro i høy grad til å gjøre nordmenn klar over sitt eget verd, sin kulturarv og sin plass mellom nasjonene», sa kronprins Olav om diktarpresten Landstad i 1951.

Det er lite som gir ein betre inngang til norsk tankeverd gjennom hundreåra enn hans Norske Folkeviser (1853) og Kirkesalmebog (1869), som inneheld både visene me song på fritida og salmane me song i kyrkja. Likevel er Magnus Brostrup Landstad (1802–1880) i dag snart like ukjend for ålmenta som folkevisene var då han berga dei frå gløymsla. Litteraturhistorikarane ser han ikkje som særleg relevant lenger, kanskje med rette? Sjølv kan eg ikkje hugsa å ha høyrt eitt ord om Landstad då eg gjekk på skulen. Eg var kanskje ikkje den flinkaste eleven, men tviler på om dei som gjekk ut med karakter 6 i alle fag, lærte stort meir om han.

Eg er meteorolog, men for nokre år sidan trong eg jobb og fekk napp i Vest-Telemark blad. Eg hadde ingen kjennskap til Vest-Telemark – ikkje hadde eg høyrt om Seljordsormen, ikkje visste eg om Dalen Hotel, og ikkje hadde eg lese Tarjei Vesaas, for å seia det mildt. Eg trudde eg kom til eit land fullt av fagre budeier og stavkyrkjer.

Eg såg litt av det òg, men i dag er det Landstad eg har teke med meg mest av alt. Føreordet til Norske Folkeviser, som opphøgjer Vest-Telemark til sjølve midtpunktet i den norske folkeviseheimen, var spanande stoff for ein som tilfeldigvis hadde hamna nett der. Det var òg noko litt meteorologisk med det, syntest eg: Slik kaldlufta kan bli liggjande att i avskjerma dalar i fleire dagar medan eit mildvêr et seg gjennom landet, så kan ein visekultur òg overleva i fleire hundreår i dei litt fjernare bygdene utan å missa si eigenart, medan motane skiftar elles. Og det gjeld ikkje berre Vest-Telemark – Folldal har til dømes ein rik slåttetradisjon, og er samstundes eit av dei verste kuldehola i heile Sør-Noreg.

Men Landstad «er i ferd med å få et glemselens slør trukket over seg og gli ut av den kollektive norske kunnskapen», skriv Stiftinga Nasjonalt Landstadsenter. Dei gir ut hans skriftlege arbeid, bind for bind, i bokverket M.B. Landstad. Skrifter. Heldigvis får me òg grundige innleiingar og kommentarar i kvart bind, hovudsakleg av folkeminneforskaren Ørnulf Hodne.

Fyrste bind blei sleppt i 2012 og omtala i Dag og Tid, og sidan har dei kome jamt og trutt. Fjerde og femte bind, om høvesvis Norske Folkeviser og Landstad som salmediktar og salmebokredaktør, blei òg melde i denne avisa av Bjørn Kvalsvik Nicolaysen.

Er du abonnent? Logg på for å lese vidare

Digital tilgang – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

E-postadressa di

Eg godtek vilkåra

Eller kjøp eit anna abonnement

Er du abonnent? Logg på for å lese vidare