JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Hengjehovud med haleheng

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2370
20230310
2370
20230310

Mange har røynt at «eit låkt ord vil lenge henga på». Ei rad andre saker kan òg klina seg innpå ein og festa seg. Då seier me gjerne at dei heng: Lukta heng i kleda, sjukdomen heng i lenge, kjærastane heng rundt halsen på einannan, og ungane heng i hælane på foreldra.

Ein lærdom som heng att hjå mange, er at det finst to hengjeverb. Den hengjemyra skal me ut i no. Henga er sterkt og intransitivt (tek ikkje direkte objekt): «Biletet heng på veggen.» Hengja er lint og transitivt (kan ha eit direkte objekt): «Eg hengjer biletet på veggen.» I klassisk nynorsk har det sterke verbet forma hanga i infinitiv (og presens partisipp: hangande), medan det linne verbet er skrive med j. I 2012-norma er hanga borttrengt av henga, og j-en i det linne verbet er valfri. Dimed kan båe orda ha formene henga og hengande. I bokmål er orda like bortsett frå i preteritum (hang, hengte).

Svært mange blandar saman slike parverb («eg hang nyklane der»), og svært mange hengjer seg opp i det. Om me skal tru Aasen, vart orda forbytte midt på 1800-talet òg. Ja, og i Fedraheimen står det til dømes: «Mynstermenneskja heng seg inkje i Fordomar» (9. april 1879). Er det overhengande fare for fullt samanfall? Førebels lyt me henga over boka og læra skilnaden. Det er visst betre å henga i enn å verta hengande etter, og lesaren har vel skjøna kven av dei to verba me skal henga med her?

Hengande saker er ofte feste til eit eller fleire punkt og sviv eller dinglar: Epla heng på treet, håret heng ned i augo, mangt heng i ein tynn tråd (jf. «på hengande håret»), og det er von i hengande snøre. Hengjebruer og hengjekøyer skal helst sitja fast i noko. Ordbøkene røper at mest alle kroppsdelar kan henga og slenga: Her finst hengjehovud, hengjelepper, hengjemagar, hengjepuppar, hengjepikkar, hengjerumper, hengjeskuldrer og hengjekinn. Me kan henga etter armane og stå med hengande armar. Men ordet grevinneheng vil eg gjerne ha bak hengjelås og slå.

Stundom nyttar me henga om saker som ikkje sit fast i noko anna: Månen heng på himmelen, og røyken heng over hustaka. Folk og saker som sit eller held saman, heng òg: «Dei heng saman som erteris.» «Boka heng so vidt saman.» Det gilde ordet samanheng hadde gøymt seg bak eit dusjforheng og vert difor berre eit påheng her.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Mange har røynt at «eit låkt ord vil lenge henga på». Ei rad andre saker kan òg klina seg innpå ein og festa seg. Då seier me gjerne at dei heng: Lukta heng i kleda, sjukdomen heng i lenge, kjærastane heng rundt halsen på einannan, og ungane heng i hælane på foreldra.

Ein lærdom som heng att hjå mange, er at det finst to hengjeverb. Den hengjemyra skal me ut i no. Henga er sterkt og intransitivt (tek ikkje direkte objekt): «Biletet heng på veggen.» Hengja er lint og transitivt (kan ha eit direkte objekt): «Eg hengjer biletet på veggen.» I klassisk nynorsk har det sterke verbet forma hanga i infinitiv (og presens partisipp: hangande), medan det linne verbet er skrive med j. I 2012-norma er hanga borttrengt av henga, og j-en i det linne verbet er valfri. Dimed kan båe orda ha formene henga og hengande. I bokmål er orda like bortsett frå i preteritum (hang, hengte).

Svært mange blandar saman slike parverb («eg hang nyklane der»), og svært mange hengjer seg opp i det. Om me skal tru Aasen, vart orda forbytte midt på 1800-talet òg. Ja, og i Fedraheimen står det til dømes: «Mynstermenneskja heng seg inkje i Fordomar» (9. april 1879). Er det overhengande fare for fullt samanfall? Førebels lyt me henga over boka og læra skilnaden. Det er visst betre å henga i enn å verta hengande etter, og lesaren har vel skjøna kven av dei to verba me skal henga med her?

Hengande saker er ofte feste til eit eller fleire punkt og sviv eller dinglar: Epla heng på treet, håret heng ned i augo, mangt heng i ein tynn tråd (jf. «på hengande håret»), og det er von i hengande snøre. Hengjebruer og hengjekøyer skal helst sitja fast i noko. Ordbøkene røper at mest alle kroppsdelar kan henga og slenga: Her finst hengjehovud, hengjelepper, hengjemagar, hengjepuppar, hengjepikkar, hengjerumper, hengjeskuldrer og hengjekinn. Me kan henga etter armane og stå med hengande armar. Men ordet grevinneheng vil eg gjerne ha bak hengjelås og slå.

Stundom nyttar me henga om saker som ikkje sit fast i noko anna: Månen heng på himmelen, og røyken heng over hustaka. Folk og saker som sit eller held saman, heng òg: «Dei heng saman som erteris.» «Boka heng so vidt saman.» Det gilde ordet samanheng hadde gøymt seg bak eit dusjforheng og vert difor berre eit påheng her.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Villreinbestanden i Noreg i dag er på rundt 25.000 dyr vinterstid. Sidan 2021 har villreinen vore klassifisert som nær truga på den norske raudlista.

Villreinbestanden i Noreg i dag er på rundt 25.000 dyr vinterstid. Sidan 2021 har villreinen vore klassifisert som nær truga på den norske raudlista.

Foto: Paul Kleiven / NTB

Kommentar

Villrein i eit villnis

Stortingsmeldinga om villrein er ikkje til å verte særleg klok av.

Eva Aalberg Undheim
Villreinbestanden i Noreg i dag er på rundt 25.000 dyr vinterstid. Sidan 2021 har villreinen vore klassifisert som nær truga på den norske raudlista.

Villreinbestanden i Noreg i dag er på rundt 25.000 dyr vinterstid. Sidan 2021 har villreinen vore klassifisert som nær truga på den norske raudlista.

Foto: Paul Kleiven / NTB

Kommentar

Villrein i eit villnis

Stortingsmeldinga om villrein er ikkje til å verte særleg klok av.

Eva Aalberg Undheim
Selv med økende immunitet i befolkningen, viser tilgjengelige, men altfor sparsomme data at sars-cov-2-viruset fortsetter å belaste vårt samfunn, skriver Gunhild Alvik Nyborg.

Selv med økende immunitet i befolkningen, viser tilgjengelige, men altfor sparsomme data at sars-cov-2-viruset fortsetter å belaste vårt samfunn, skriver Gunhild Alvik Nyborg.

Foto: Stian Lysberg Solum / NTB

Ordskifte
Gunhild AlvikNyborg

Svar til Preben Aavitsland

Å gjennomgående underkjenne seriøse, konsistente forskningsresultater er vitenskapsfornektelse.

Den andre boka i septologien til Asta Olivia Nordenhof er no komen på norsk.

Den andre boka i septologien til Asta Olivia Nordenhof er no komen på norsk.

Foto: Albert Madsen

LitteraturKultur
Jan H. Landro

Kapital, kjærleik og Scandinavian Star

Asta Olivia Nordenhof held på med ein dyster romanserie om dødsbrannen på «Scandinavian Star». Ho vil likevel ikkje gi opp vona om at dagens verdsorden kan endrast til noko betre.

Judith Butler er filosof og ein frontfigur innanfor kjønnsteori.

Judith Butler er filosof og ein frontfigur innanfor kjønnsteori.

Foto: Thomas Lohnes / NTB

IntervjuSamfunn
Ida Lødemel Tvedt

Paven midt imot

Alle lèt til å misforstå kvarandre i kjønnsdebatten. Judith Butler blir både dyrka og demonisert av folk som ikkje har lese eit ord av bøkene hen skriv.

Teikning: May Linn Clement

KommentarSidene 2-3

Vill vest i villmarka

Det har gått hardt for seg i den norske fjellheimen dei siste åra. Slik blir det når dei som kunne ha dratt i naudbremsen, er blant dei største pådrivarane for nedbygging av natur.

Astrid Sverresdotter Dypvik

Teikning: May Linn Clement

KommentarSidene 2-3

Vill vest i villmarka

Det har gått hardt for seg i den norske fjellheimen dei siste åra. Slik blir det når dei som kunne ha dratt i naudbremsen, er blant dei største pådrivarane for nedbygging av natur.

Astrid Sverresdotter Dypvik

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis