JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Frå matfatetKunnskap

Pyttipanne

Namnet skjemmer ingen, men bodskapen bør vere på stell. 

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Ein klassisk pyttipanne: potet, lauk, kjøt, speilegg og raudbetar. Eg anar ikkje kvifor, men slik skal det vere.

Ein klassisk pyttipanne: potet, lauk, kjøt, speilegg og raudbetar. Eg anar ikkje kvifor, men slik skal det vere.

Foto via Wikimedia Commons

Ein klassisk pyttipanne: potet, lauk, kjøt, speilegg og raudbetar. Eg anar ikkje kvifor, men slik skal det vere.

Ein klassisk pyttipanne: potet, lauk, kjøt, speilegg og raudbetar. Eg anar ikkje kvifor, men slik skal det vere.

Foto via Wikimedia Commons

4151
20231103
4151
20231103

Er ikkje pyttipanne eit genialt namn på ein matrett? Eg meiner, det har vel vore «putt i panne», som i «putt det du har, i steikepanna», men så, sidan det ikkje er så nøye akkurat kva du puttar i panna, «pytt, pytt», liksom, så vart det pyttipanne, då.

Og ikkje berre i Noreg: I Danmark heiter retten biksemad, men det har ikkje noko med verken hundar eller hermetikkboksar å gjere, slik eg trudde: å bikse er på dansk å blande saman, gjerne «på en hurtig og uigennemtænkt måde». Også i Sverige og Finland er pyttipannan og pyttipannu tradisjonsmat, og ordbøkene deira fortel meg at ordet kjem av det same.

Kanskje er det òg eit høve til å sleppe fri noko ein ikkje er heilt sikker på konsekvensane av, i det minste stod det i Göteborgs Handels- og Sjöfartstidning i 1944: «Den politiska pytt-i-panna, som på riksdagens kökslatin kallas remissdebatt». Det synest eg var ei fin setning – ein remissdebatt er fyrste gongen ei sak kjem opp i riksdagen, og då har alle representantane høve til å kome med forslag til utvalet som skal jobbe vidare med saka.

Det kan dei gjere, kanskje på ein litt meir ugjennomtenkt måte enn om det dei sa, vart ståande for alltid – nett slik ein pyttipannemiddag kan lagast på éin måte den eine gongen, kanskje med purre i staden for lauk fordi det var det ein hadde, eller som restemiddag etter svinesteik og neste gong etter kjøtkaker – og slik vert det ein rett i stadig utvikling.

Stor prisskilnad

Bortsett frå om du kjøper han ferdig og frosen i ein pose, då. Og det er det, om vi skal vere ærlege, mange av oss som gjer: Posen frå Findus har iallfall vore omtrent den same sidan eg var lita – det vil seie i minst tretti år.

Så har Findus fått konkurranse frå First Price. Om du til dømes handlar på Norgesgruppen-butikkane Spar eller Meny, kan du kjøpe denne eigne merkevarevarianten til under halve prisen. Der Findus kostar 116,48 kroner per kilo, kostar First Price berre 48,80 kroner per kilo.

Årsaka til denne digre prisskilnaden er iallfall ikkje innhaldet. Begge variantane er laga på friterte potetterningar, lauk og ei form for ikkje heilt reint kjøt.

Ja, for reine kjøtstykke må du sjå langt etter i desse posane. First Price brukar utvatna, kokt svin – sett saman av 67 prosent kjøt, vatn, stivelse, gelatin og ni ulike tilsetjingsstoff. For å få det heile til å smake kjøt brukar dei syntetisk aroma og smaksforsterkaren gjærekstrakt.

Findus er hakket betre: Deira kjøtvariant har fått namnet karbonadekjøt og består av storfekjøt, mjølk, potet, rapsolje, lauk, potetmjøl, salt og krydder. Dette er matvarer, noko som truleg er hovudårsaka til at Findus ikkje har funne det naudsynt å sette til næringstomme smaksforsterkarar.

EU eller ikkje-EU

Skilnaden er likevel ikkje stor nok til å forklare prisavviket. Å finne årsaka krev ein fysisk butikk: Om du nyttar nettbutikken til anten Meny eller Spar, får du under «Produktinformasjon» opp «Opprinnelsesland: Norge». Rett nok har du høve til å utdjupe ved å trykke på eit spørsmålsteikn. Her står det mellom anna «Med opprinnelsesland menes det land hvor varen er fremstilt i sin helhet, eller der den sist var gjenstand for vesentlig bearbeidelse», «Siste vesentlige bearbeiding betyr en bearbeingsprosess som handler om mer enn å pakke om varer, sammenstille varer til sett, lagre varen eller emballere den» og «Opprinnelsesland er alltid tydelig merket på pakken i butikk».

Og heilt riktig: Om du går i butikken og ser på pakken med First Price Pytt i Panne, vil du finne orda «Opprinnelse på potet, svinekjøtt og løk er EU/ Ikke EU». Her står òg: «Pakket i Norge for NorgesGruppen.»

Ifylgje Norgesgruppen på nett skal altså opphavsmerkinga representere noko meir enn berre pakking. Ifylgje Norgesgruppen i butikk er vara berre pakka i Noreg. Kor komponentane ho er sett saman av, eigentleg kjem frå, vert vi mildt sagt heller ikkje særleg mykje klokare på: Vi hamnar heller nærare polsk riksdag enn svensk remissdebatt.

Kjøper eg pyttipanne frå First Price? Nei takk. Har eg ikkje råd til Findus, får eg heller klare meg med rot og restar frå mitt eige kjøkken.

Siri Helle

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Er ikkje pyttipanne eit genialt namn på ein matrett? Eg meiner, det har vel vore «putt i panne», som i «putt det du har, i steikepanna», men så, sidan det ikkje er så nøye akkurat kva du puttar i panna, «pytt, pytt», liksom, så vart det pyttipanne, då.

Og ikkje berre i Noreg: I Danmark heiter retten biksemad, men det har ikkje noko med verken hundar eller hermetikkboksar å gjere, slik eg trudde: å bikse er på dansk å blande saman, gjerne «på en hurtig og uigennemtænkt måde». Også i Sverige og Finland er pyttipannan og pyttipannu tradisjonsmat, og ordbøkene deira fortel meg at ordet kjem av det same.

Kanskje er det òg eit høve til å sleppe fri noko ein ikkje er heilt sikker på konsekvensane av, i det minste stod det i Göteborgs Handels- og Sjöfartstidning i 1944: «Den politiska pytt-i-panna, som på riksdagens kökslatin kallas remissdebatt». Det synest eg var ei fin setning – ein remissdebatt er fyrste gongen ei sak kjem opp i riksdagen, og då har alle representantane høve til å kome med forslag til utvalet som skal jobbe vidare med saka.

Det kan dei gjere, kanskje på ein litt meir ugjennomtenkt måte enn om det dei sa, vart ståande for alltid – nett slik ein pyttipannemiddag kan lagast på éin måte den eine gongen, kanskje med purre i staden for lauk fordi det var det ein hadde, eller som restemiddag etter svinesteik og neste gong etter kjøtkaker – og slik vert det ein rett i stadig utvikling.

Stor prisskilnad

Bortsett frå om du kjøper han ferdig og frosen i ein pose, då. Og det er det, om vi skal vere ærlege, mange av oss som gjer: Posen frå Findus har iallfall vore omtrent den same sidan eg var lita – det vil seie i minst tretti år.

Så har Findus fått konkurranse frå First Price. Om du til dømes handlar på Norgesgruppen-butikkane Spar eller Meny, kan du kjøpe denne eigne merkevarevarianten til under halve prisen. Der Findus kostar 116,48 kroner per kilo, kostar First Price berre 48,80 kroner per kilo.

Årsaka til denne digre prisskilnaden er iallfall ikkje innhaldet. Begge variantane er laga på friterte potetterningar, lauk og ei form for ikkje heilt reint kjøt.

Ja, for reine kjøtstykke må du sjå langt etter i desse posane. First Price brukar utvatna, kokt svin – sett saman av 67 prosent kjøt, vatn, stivelse, gelatin og ni ulike tilsetjingsstoff. For å få det heile til å smake kjøt brukar dei syntetisk aroma og smaksforsterkaren gjærekstrakt.

Findus er hakket betre: Deira kjøtvariant har fått namnet karbonadekjøt og består av storfekjøt, mjølk, potet, rapsolje, lauk, potetmjøl, salt og krydder. Dette er matvarer, noko som truleg er hovudårsaka til at Findus ikkje har funne det naudsynt å sette til næringstomme smaksforsterkarar.

EU eller ikkje-EU

Skilnaden er likevel ikkje stor nok til å forklare prisavviket. Å finne årsaka krev ein fysisk butikk: Om du nyttar nettbutikken til anten Meny eller Spar, får du under «Produktinformasjon» opp «Opprinnelsesland: Norge». Rett nok har du høve til å utdjupe ved å trykke på eit spørsmålsteikn. Her står det mellom anna «Med opprinnelsesland menes det land hvor varen er fremstilt i sin helhet, eller der den sist var gjenstand for vesentlig bearbeidelse», «Siste vesentlige bearbeiding betyr en bearbeingsprosess som handler om mer enn å pakke om varer, sammenstille varer til sett, lagre varen eller emballere den» og «Opprinnelsesland er alltid tydelig merket på pakken i butikk».

Og heilt riktig: Om du går i butikken og ser på pakken med First Price Pytt i Panne, vil du finne orda «Opprinnelse på potet, svinekjøtt og løk er EU/ Ikke EU». Her står òg: «Pakket i Norge for NorgesGruppen.»

Ifylgje Norgesgruppen på nett skal altså opphavsmerkinga representere noko meir enn berre pakking. Ifylgje Norgesgruppen i butikk er vara berre pakka i Noreg. Kor komponentane ho er sett saman av, eigentleg kjem frå, vert vi mildt sagt heller ikkje særleg mykje klokare på: Vi hamnar heller nærare polsk riksdag enn svensk remissdebatt.

Kjøper eg pyttipanne frå First Price? Nei takk. Har eg ikkje råd til Findus, får eg heller klare meg med rot og restar frå mitt eige kjøkken.

Siri Helle

Emneknaggar

Fleire artiklar

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Cannabiskafé i Los Angeles.

Cannabiskafé i Los Angeles.

Foto: Richard Cogel / Reuters / NTB

Ordskifte
BjørnRøse

Hvor skal man sette grensene?

Gode forsetter og kunnskapsmangel er en farlig kombinasjon.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Foto: Morten Lindberg

MusikkMeldingar
Sjur Haga Bringeland

Vekselverknad

Nidaros Domkor skaper einskap mellom fortid og notid.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Foto: Mohammed Salem / REUTERS

Samfunn
Eva Aalberg Undheim

Forsvarar universitetsboikott

Folkerettsprofessor Terje Einarsen meiner samarbeid med israelske universitet, er med på å legitimere ulovleg okkupasjon, folkemord og brotsverk mot menneske.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin
Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis