For ti år sidan gjorde David Bowie noko få, om nokon, kan gjere på same vis. Han skapte eit komplett livsverk – ved å døy.

Kva ville du gjort om du fekk meldinga om at du skulle døy innan relativt kort tid? Dei fleste vil nok svare at dei i alle fall ikkje vil jobbe meir, men heller bruke tida på familie, vener og opplevingar.

Iscenesetjaren David Bowie, uroleg til det siste, valde å gjere det einaste logiske for han: å endre ettermælet frå rastlaus kameleon til skinande legende. «Sjå på meg, eg er i himmelen», opnar «Lazarus», tredje låten på albumet Blackstar. Siste singelen frå siste albumet til ein unik artist. Ein mann som ikkje berre meistra livet som kunstverk, men til og med sitt eige ettermæle.

Denne veka er det ikkje berre ti år sidan Blackstar kom ut. Det er òg ti år sidan Bowie gjekk over i æva. Eit forbløffande samantreff, nærast guddommeleg vellukka. Ein manusforfattar kunne ikkje ha skrive ein betre sorti.

Så påfallande at eg kan hugse nøyaktig kvar eg var og kva eg gjorde då eg fekk meldinga om morgonen måndag 11. januar 2016. Bowie hadde anda ut dagen før. Blackstar, lansert 8. januar, på 69-årsdagen til artisten, var berre nokre dagar gammalt. Sjølv om to av dei sju låtane hadde vore ute i nokre veker, gav bodskapen om bortgangen albumet ein heilt annan klang for lyttaren. Særleg låten «Lazarus», der ein kunne høyre Bowie syngje, nærast som frå det hinsidige, at «no veit alle kven eg er». Så må ein hugse at det er to Lasarusar i Bibelen. Den eine vart vekt opp att frå dei døde. Den andre fekk rettferd etter at han var død. 

Når godt etablerte artistar døyr, er det som med oss menneske flest. Det er gjerne ei stund sidan dei formative og utslagsgjevande åra. Lenge såg det ut til at også den utolmodige og søkjande krafta til Bowie skulle brenne ut på same vis. Under ein konsert i Praha sommaren 2004 fekk han alvorlege hjarteproblem og måtte bryte av. To dagar seinare stod han på ei scene i Tyskland, men følte framleis eit ubehag som prega konserten. Etter dette, den 25. juni 2004, spelte David Bowie aldri konsert igjen. 

Reint anekdotisk var konserten i Tyskland dessutan berre ei veke etter at Bowie gjorde fantastiske framsyningar i Bergen og Oslo. På Vestlandet kom han litt forseinka på scena fordi England spelte og vann 3–0 over Sveits i gruppespelet i fotball-EM. I Oslo trefte ein uheldig fan Bowie med ein slikkepinne i auget. Bowie, i godt humør, spelte ein halvtime ekstra som «straff». Konsertane i Noreg i 2004 var altså to av dei fem siste konsertane til David Bowie.

Først ti år seinare dukka han heilt uventa opp igjen, med The Next Day (2013). Ei oppfrisking for dei som ikkje hugsar det: Det er albumet der omslaget er ein kvit firkant med albumnamnet i ein anonym font, plassert på omslagsdesignet frå albumet Heroes (1977). Visstnok som ein metafor på dialog mellom samtid og fortid og kunstnarisk utvikling. Bortsett frå at albumet ved lansering var fyrste samlinga med ny musikk frå Bowie på ti år, ser ein i ettertid at det er solid, men langt ifrå fantastisk. Slik Reality (2003) og Heathen (2002) òg er. Den fyrste smakebiten, «Where Are We Now», var samstundes noko så uvanleg som ein Bowie som såg attende på livet, med minne frå tida i Berlin og ei røyst som ikkje høyrdest frisk ut. Sjølvsagt berre eit narrespel frå artisten. Han spelte på at folk skulle tru han var døyande. På resten av plata er røysta kraftig og markert, som ho òg er på Blackstar. Skilnaden er at her er han faktisk døyande, sjølv om nesten ingen visste det. Og Bowie helst ikkje vil innsjå det. 

I 2014 fekk han diagnosen leverkreft med dårlege prognosar, og arbeidde med albumet medan han var under behandling. Sjukdommen heldt han løynd for både offentlegheita og for dei fleste rundt seg utanfor den nære krinsen. Produsent Tony Visconti har seinare fortalt at Bowie visste at sjukdommen var livstrugande, og at albumet var tenkt som eit mogleg avskilsverk. Samstundes trudde Bowie sjølv, eller hadde i alle fall håpa, at han kunne leve nokre år til. Først seint i arbeidet, tre månader før utgjevinga, fekk han den endelege og tunge beskjeden om at sjukdommen definitivt var terminal. Han gjorde nytenkjande musikalske val, som om det var ein debut han jobba med. Det faste bandet vart fjerna. Ein jazzkvartett dei nyleg var blitt kjende med, vart hyra til å spele i staden. Eller som Visconti sa seinare: «Me skulle ha jazzfolk til å spele rock, ikkje rockarar til å spele jazz.» Difor høyrest Blackstar i dag, ti år seinare, framleis unikt og friskt ut. 

Sett utanfrå kan ein sjå og høyre at Bowie nok hadde meir enn ei kjensle av at Blackstar kunne bli det siste han gjorde. Det er det einaste albumet utan bilete av han på omslaget. Albumtittelen er eit teoretisk, astronomisk omgrep for siste rest etter ei stjerne. Nytta metaforisk om noko gåtefullt, lukka og endeleg. 

I eit intervju frå så langt tilbake som 1974 forklarar Bowie at for han er det heilskapen som tel. «Låtskriving som kunstart er litt gammaldags no. Det held ikkje berre å skrive ein song.» Presist frå ein mann som bygde ein heil karriere, eit heilt liv, på å vere meir enn berre ein låtskrivar, ein artist og ein låt. Og meistra det, heilt fram til siste andedrag.