Kunnskap
Ku og kalv
Ein kalv treng nærkontakt med mora, og det må leggjast betre til rette for slikt samvær i alle typar fjøs.
Foto: Terje Pedersen / NTB
For nyfødde pattedyr er morsmjølk den tryggaste og beste maten, slik er det også for kalvar. Mjølkekua er det husdyret som vi med størst suksess har avla fram for å produsere eit stort overskot av morsmjølk. Samstundes er det enno vanleg praksis i norske fjøs å skilje dei nyfødde kalvane frå kua. Det er på høg tid å slutte med det.
Ei naturleg kalving er eit intenst og vakkert naturfenomen. Etter nokre urolege og smertefulle timar med opning av livmorhalsen sprekk den ytre fosterhinna (vasskalven) og den inste, blanke hinna som kalven er pakka inn i, kjem til syne.
Kua reiser seg og legg seg, ho pressar med heile buken for å få kalven ut – og så skjer det. Framføtene først, så hovudet, og kort tid seinare ligg kalven på bakken attom kua, dampande varm og våt av fostervatn og skjelvande av den kraftprøva det er å kome så brått ut til ei ny og framand verd. Navlesnora slitnar av under den siste utdrivinga, og sjølv om kua er sliten, er ho raskt på føtene, klar til å sleikje kalven rein og hjelpe han med å få i seg den første råmjølka.
Kalverov
Og nett her har vi menneske funne ut at vi skal bryte inn. I norske fjøs er det framleis vanleg praksis å fjerne kalven frå kua, lempe han opp i ein kalveboks og fôre han med flaske eller bøtte frå første dag. Målet har først og fremst vore å gjere det lettare å kome i gang med levering av mjølk, utan forstyrring eller konkurranse frå kalven. Det er også brukt som argument at ein diande kalv kan føre til at kua får skeivmjølka jur og i verste fall jurbetennelse.
Eg voks sjølv opp på ein gard med mjølkekyr på helgelandskysten på 1970-talet. Det moderne båsfjøset var teikna av arkitektar og landbruksøkonomar som openbert ikkje syntest kalvar var stort å bry seg med. Som i alle andre fjøs frå same tida vart kalvane plasserte i tronge boksar, stilte opp langs ytterveggen der kaldtrekken frå vindauge eller opne ventilar rasa rett ned på dei spinkle kroppane.
Digital tilgang – heilt utan binding
Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.
