JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Kultur

Ei sosialliberal klippe

Ragnar Vold vart styrt av ein sosialliberal grunnhaldning av Lord Keynes-typen som søkte ein mellomveg mellom kommunisme og kapitalisme.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Ragnar Vold var journalist og utanriksredaktør i Dagbladet.

Ragnar Vold var journalist og utanriksredaktør i Dagbladet.

Foto: NTB

Ragnar Vold var journalist og utanriksredaktør i Dagbladet.

Ragnar Vold var journalist og utanriksredaktør i Dagbladet.

Foto: NTB

4891
20230217
4891
20230217

Kommentar

bernt.hagtvet@stv.uio.no

Journalisten og utanriksredaktøren i Dagbladet Ragnar Vold (1906–67) har for lengst sikra seg en plass i norsk mediehistorie som den mest klårsynte norske motstemma til Hitlers frammarsj i mellomkrigstida. Nærast på churchilliansk vis åtvara han mot nazismen frå tidleg av.

Tidlegare har vi fått ei samling av avisartiklane til Vold frå mellomkrigstida. No har sonen Jan Erik Vold og Gudleiv Forr gjeve ut ei samling med artiklane hans frå etterkrigstida: Klar tale.

Knapt turr bak øyro – 27 år då Hitler fekk makta – såg Ragnar Vold det til dømes utanriksminister Halvdan Koht ikkje skjøna: at nazismen ikkje var ei «normal» maktsøkjande, nasjonalistisk rørsle ein kunna gjera avtalar med.

Såg totalitær tendens

Vold var ein samtidskommentator som såg Hitler og Stalin som uttrykk for den same totalitære tendensen. Båe appellerte til «idealismen» i samfunnssynet, til den endelause maktarrogansen og statsdyrkinga. Og dei såg seg sjølve som ei fordjupa form for folkestyre. Nordahl Grieg kom aldri så langt i sin samfunnsanalyse.

Med seg i sin intellektuelle bagasje hadde Vold to element som gav hjelp, og som han polerte etter krigen: brei lesing i historie og vid horisont gjennom stadige klipp frå utanlandske magasin.

Vold vart styrt av ein sosialliberal grunnhaldning av Lord Keynes-typen som søkte ein mellomveg mellom kommunisme og kapitalisme, djupt rotfest i norsk demokrati og frisinn og med eit ope kosmopolitisk utsyn.

Vi må spørja: Kva av desse synspunkta tok han med seg inn i etterkrigstida? Det er det den nye artikkelsamlinga tek føre seg.

Fyrst og fremst såg Vold at etterkrigstida ville føra til eit samanbrot i dei store europeiske imperia, i fyrste rekke det britiske og det franske. Vold var oppteken av Algerie-krigen og skreiv tidleg om denne konflikten. Og i 1947 hylla han Albert Camus for å gå frå redaktørstolen i organet til motstandsrørsla, Combat, då det vart uklart om avisa kunne halda fram som sjølvstendig avis.

Inspirert av USA

Frå fyrste stund var han inspirert av USA. Men han såg òg svartsidene ved USA, den hysteriske McCarthyismen, som han kjende att i Haakon Lies leiarstil.

Vi må ikkje gløyma at Vold døydde i 1967, så han fekk ikkje med seg så mykje av Vietnamkrigen. Men i ein artikkel frå 1964 om Tonkinbukta-resolusjonen i Kongressen uttalte han tvil om kva amerikanarane påstod hende: at eit av orlogsfartøya dei hadde i Sør-Kina-havet, vart skote på av ein nordvietnamesisk kanonbåt. Det var denne episoden som gav Lyndon B. Johnson påskotet til å starta oppbygginga av amerikansk hjelp til Sør-Vietnam.

Då Kjartan Slettemarks bilete med eit amerikansk flagg fullt av blod vart ramponert med øks føre Stortinget og høgrepressa ville ta det ned, minte Vold om Hitlers kunstsensur: «Øks og hammer er ikke ukjente våpen i kamp mot kunst.»

Vold var sorgtung då den tsjekkiske utanriksministeren Jan Masaryk tok sitt eige liv i 1948, og han såg kor det bar under Stalins skugge. I ein serie artiklar om Stalins veksande imperium i aust slo han fast si gamle overtyding om slektskapen hans med Hitler.

Enda Vold ikkje var særleg franskinspirert, vil eg seie han minner meg mykje om den vidgjetne sosiologen Raymond Aron. Dei var omtrent like gamle. Båe såg rett om Hitler, båe var i Berlin då Hitler fossa fram. Båe skreiv heim om det nazistiske trugsmålet. Aron til det franske utanriksdepartementet, som svara: Men kva kan me gjera?

Båe hadde eit rasjonalistisk, tolerant a-ideologisk perspektiv som også gjaldt livssyn. Aron stod for ein kraftfull marxisme-kritikk ( jf. boka The Opium ot the Intellectuals, 1953). Vold stod for den same kritiske distansen til dei altomfattande tankesystema. Han var av norsk liberal lærarslekt med danning og toleranse i sentrum. Båe stod klippefaste på demokratiet.

Parallellar til Putin

I eit tilbakeblikk på Hitlers krigsførebuingar i 1945 – det fyrste som Vold og Forr har teke med i den nye artikkelsamlinga – vil ein lesar i dag med ein gong sjå parallellane til Vladimir Putin. Vold gjennomgår i detalj taktikken til Hitler før og etter München. Som Hitler dreiv Putin med systematiske deklarasjonar om at han ikkje ville ha krig. Som Hitler freista Putin å testa ut motstandarane med rykkvise framstøyt som ikkje vart møtte med motmakt – fyrst Donbas frå 2013 og så Krym i 2014, så det massive åtaket 24. februar i fjor. Båe braut avtalar og var ikkje til å stola på.

Vold hadde den sjeldsynte kombinasjonen av å sjå og samstundes forstå. Puls og distanse, det er journalistikkens spesielle arbeidsform og privilegium. Med sin sardoniske, avmålte stil har Ragnar Vold mykje å læra oss.

Bernt Hagtvet er professor i statsvitskap ved Oslo Nye Høyskole og fast skribent i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Kommentar

bernt.hagtvet@stv.uio.no

Journalisten og utanriksredaktøren i Dagbladet Ragnar Vold (1906–67) har for lengst sikra seg en plass i norsk mediehistorie som den mest klårsynte norske motstemma til Hitlers frammarsj i mellomkrigstida. Nærast på churchilliansk vis åtvara han mot nazismen frå tidleg av.

Tidlegare har vi fått ei samling av avisartiklane til Vold frå mellomkrigstida. No har sonen Jan Erik Vold og Gudleiv Forr gjeve ut ei samling med artiklane hans frå etterkrigstida: Klar tale.

Knapt turr bak øyro – 27 år då Hitler fekk makta – såg Ragnar Vold det til dømes utanriksminister Halvdan Koht ikkje skjøna: at nazismen ikkje var ei «normal» maktsøkjande, nasjonalistisk rørsle ein kunna gjera avtalar med.

Såg totalitær tendens

Vold var ein samtidskommentator som såg Hitler og Stalin som uttrykk for den same totalitære tendensen. Båe appellerte til «idealismen» i samfunnssynet, til den endelause maktarrogansen og statsdyrkinga. Og dei såg seg sjølve som ei fordjupa form for folkestyre. Nordahl Grieg kom aldri så langt i sin samfunnsanalyse.

Med seg i sin intellektuelle bagasje hadde Vold to element som gav hjelp, og som han polerte etter krigen: brei lesing i historie og vid horisont gjennom stadige klipp frå utanlandske magasin.

Vold vart styrt av ein sosialliberal grunnhaldning av Lord Keynes-typen som søkte ein mellomveg mellom kommunisme og kapitalisme, djupt rotfest i norsk demokrati og frisinn og med eit ope kosmopolitisk utsyn.

Vi må spørja: Kva av desse synspunkta tok han med seg inn i etterkrigstida? Det er det den nye artikkelsamlinga tek føre seg.

Fyrst og fremst såg Vold at etterkrigstida ville føra til eit samanbrot i dei store europeiske imperia, i fyrste rekke det britiske og det franske. Vold var oppteken av Algerie-krigen og skreiv tidleg om denne konflikten. Og i 1947 hylla han Albert Camus for å gå frå redaktørstolen i organet til motstandsrørsla, Combat, då det vart uklart om avisa kunne halda fram som sjølvstendig avis.

Inspirert av USA

Frå fyrste stund var han inspirert av USA. Men han såg òg svartsidene ved USA, den hysteriske McCarthyismen, som han kjende att i Haakon Lies leiarstil.

Vi må ikkje gløyma at Vold døydde i 1967, så han fekk ikkje med seg så mykje av Vietnamkrigen. Men i ein artikkel frå 1964 om Tonkinbukta-resolusjonen i Kongressen uttalte han tvil om kva amerikanarane påstod hende: at eit av orlogsfartøya dei hadde i Sør-Kina-havet, vart skote på av ein nordvietnamesisk kanonbåt. Det var denne episoden som gav Lyndon B. Johnson påskotet til å starta oppbygginga av amerikansk hjelp til Sør-Vietnam.

Då Kjartan Slettemarks bilete med eit amerikansk flagg fullt av blod vart ramponert med øks føre Stortinget og høgrepressa ville ta det ned, minte Vold om Hitlers kunstsensur: «Øks og hammer er ikke ukjente våpen i kamp mot kunst.»

Vold var sorgtung då den tsjekkiske utanriksministeren Jan Masaryk tok sitt eige liv i 1948, og han såg kor det bar under Stalins skugge. I ein serie artiklar om Stalins veksande imperium i aust slo han fast si gamle overtyding om slektskapen hans med Hitler.

Enda Vold ikkje var særleg franskinspirert, vil eg seie han minner meg mykje om den vidgjetne sosiologen Raymond Aron. Dei var omtrent like gamle. Båe såg rett om Hitler, båe var i Berlin då Hitler fossa fram. Båe skreiv heim om det nazistiske trugsmålet. Aron til det franske utanriksdepartementet, som svara: Men kva kan me gjera?

Båe hadde eit rasjonalistisk, tolerant a-ideologisk perspektiv som også gjaldt livssyn. Aron stod for ein kraftfull marxisme-kritikk ( jf. boka The Opium ot the Intellectuals, 1953). Vold stod for den same kritiske distansen til dei altomfattande tankesystema. Han var av norsk liberal lærarslekt med danning og toleranse i sentrum. Båe stod klippefaste på demokratiet.

Parallellar til Putin

I eit tilbakeblikk på Hitlers krigsførebuingar i 1945 – det fyrste som Vold og Forr har teke med i den nye artikkelsamlinga – vil ein lesar i dag med ein gong sjå parallellane til Vladimir Putin. Vold gjennomgår i detalj taktikken til Hitler før og etter München. Som Hitler dreiv Putin med systematiske deklarasjonar om at han ikkje ville ha krig. Som Hitler freista Putin å testa ut motstandarane med rykkvise framstøyt som ikkje vart møtte med motmakt – fyrst Donbas frå 2013 og så Krym i 2014, så det massive åtaket 24. februar i fjor. Båe braut avtalar og var ikkje til å stola på.

Vold hadde den sjeldsynte kombinasjonen av å sjå og samstundes forstå. Puls og distanse, det er journalistikkens spesielle arbeidsform og privilegium. Med sin sardoniske, avmålte stil har Ragnar Vold mykje å læra oss.

Bernt Hagtvet er professor i statsvitskap ved Oslo Nye Høyskole og fast skribent i Dag og Tid.

Emneknaggar

Fleire artiklar

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Cannabiskafé i Los Angeles.

Cannabiskafé i Los Angeles.

Foto: Richard Cogel / Reuters / NTB

Ordskifte
BjørnRøse

Hvor skal man sette grensene?

Gode forsetter og kunnskapsmangel er en farlig kombinasjon.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Foto: Morten Lindberg

MusikkMeldingar
Sjur Haga Bringeland

Vekselverknad

Nidaros Domkor skaper einskap mellom fortid og notid.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Foto: Mohammed Salem / REUTERS

Samfunn
Eva Aalberg Undheim

Forsvarar universitetsboikott

Folkerettsprofessor Terje Einarsen meiner samarbeid med israelske universitet, er med på å legitimere ulovleg okkupasjon, folkemord og brotsverk mot menneske.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin
Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis