JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ordskifte

Historie sett i eit woke-perspektiv

Torbjørn Knutsen bruker narrativet til det eg ser på som dei mest ahistoriske og ideologisk drivne sosial rettferds-krigarane i amerikansk akademia og innafor Det demokratiske partiet.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

3491
20240412
3491
20240412

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

USA

Det er kva statsvitaren professor Torbjørn Knutsen gjev oss i sin artikkel i Dag og Tid 22. mars, der trugsmålet om valsiger for Trump vert forsøkt sett i ein større historisk kontekst. Det skjer ved bruk av det eg ser på som narrativet til dei mest ahistoriske og ideologisk drivne sosial rettferds-krigarane i amerikansk akademia og innafor Det demokratiske partiet.

Me skal visstnok sjå forklaringa på Trump sin framgang ikkje i det politiske og økonomiske elendet politikken til Biden-administrasjonen fører med seg (inflasjon, ukontrollert innvandring, sterkt aukande kriminalitet), ikkje i dugløysa utvist på den internasjonale arena (uttrekkinga av Afghanistan), ikkje i det politiske misbruket av justisapparatet, ikkje i reaksjon mot promoteringa av radikal identitetspolitikk, ikkje noko av det som alle Trump-veljarar i løpet av ein to-minutts samtale ville ha peika på, men heller i den oppdaginga professor Knutsen meiner å ha gjort av «den autoritære understraumen i USAs politiske historie».

Denne finn han allereie i byrjinga. Dei ideane som vart formulerte i sjølvstende-erklæringa fra 1776, framstår i Knutsens optikk som ikkje stort meir enn eit retorisk dekke for ein «politisk praksis» prega av slaveri og ulikskap. Det var lenge berre formuande kvite menn som hadde tilgang til fridom, røysterett og politisk aktivisme, fortel han. Når dei progressive ideala vart realiserte, var det takka vere «minoritetar» sin kamp mot dei formuande kvite mennene.

Men at mange av dei leiande i fridomskampen frå den engelske kolonimakta og i grunnleggjinga av Dei foreinte statane var menn frå dei mest framståande sjikt av folkesetnaden, tilsvarar det ein finn att overalt. Skulle dette tilseie ei nedvurdering av deira historiske innsats, råkar den same kritikken våre eigne eidsvollsmenn frå 1814, som var sterkt inspirerte av USAs konstitusjon. Både USAs og Noregs grunnlov må vurderast ut frå si tid. Å knyte eit omgrep som «autoritær understraum» til dei som dreiv fram slike merkesteinar i menneskeleg fridomsstrev, av di dei til dømes ikkje gav stemmerett til kvinner, held ikkje mål.

Sjølv om dei ikkje i seg sjølve førte til at slaveriet blei oppheva, var ideane frå grunnlovsverket om like rettar for alle sterkt medverkande til at slaveriet med tida blei sett som utoleleg, òg av store grupper av den kvite mannlege folkesetnaden. Borgarkrigen i 1861­–65, den største hendinga i amerikansk historie etter grunnleggjinga, handla i botn om slaveriet, og den er borte frå Knutsen si historieforteljing. Det var «kvite menn» (med president Lincoln som den fremste) som leia og (for det meste) kjempa i den krigen. Den høver soleis dårleg med den overordna soga Knutsen målber.

Vi har sett at opptøyar inspirerte av nett denne forteljinga, til velviljuge nikk frå sentrale leiarar for Demokratane, har ført til vandalisering av historiske monument i stor skala. Mon ikkje det snarare er i ei slik rørsle vi burde leite etter ein «autoritær understraum» i Amerika, samt – mellom anna – i utbreiinga av ein politisk einsretta kanselleringskultur ved universiteta. Det er elles som reaksjon på denne utviklinga at historikaren Niall Ferguson, tidlegare spaltist i Dag og Tid, har vore med på å starte eit nytt universitet i Austin, Texas.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

USA

Det er kva statsvitaren professor Torbjørn Knutsen gjev oss i sin artikkel i Dag og Tid 22. mars, der trugsmålet om valsiger for Trump vert forsøkt sett i ein større historisk kontekst. Det skjer ved bruk av det eg ser på som narrativet til dei mest ahistoriske og ideologisk drivne sosial rettferds-krigarane i amerikansk akademia og innafor Det demokratiske partiet.

Me skal visstnok sjå forklaringa på Trump sin framgang ikkje i det politiske og økonomiske elendet politikken til Biden-administrasjonen fører med seg (inflasjon, ukontrollert innvandring, sterkt aukande kriminalitet), ikkje i dugløysa utvist på den internasjonale arena (uttrekkinga av Afghanistan), ikkje i det politiske misbruket av justisapparatet, ikkje i reaksjon mot promoteringa av radikal identitetspolitikk, ikkje noko av det som alle Trump-veljarar i løpet av ein to-minutts samtale ville ha peika på, men heller i den oppdaginga professor Knutsen meiner å ha gjort av «den autoritære understraumen i USAs politiske historie».

Denne finn han allereie i byrjinga. Dei ideane som vart formulerte i sjølvstende-erklæringa fra 1776, framstår i Knutsens optikk som ikkje stort meir enn eit retorisk dekke for ein «politisk praksis» prega av slaveri og ulikskap. Det var lenge berre formuande kvite menn som hadde tilgang til fridom, røysterett og politisk aktivisme, fortel han. Når dei progressive ideala vart realiserte, var det takka vere «minoritetar» sin kamp mot dei formuande kvite mennene.

Men at mange av dei leiande i fridomskampen frå den engelske kolonimakta og i grunnleggjinga av Dei foreinte statane var menn frå dei mest framståande sjikt av folkesetnaden, tilsvarar det ein finn att overalt. Skulle dette tilseie ei nedvurdering av deira historiske innsats, råkar den same kritikken våre eigne eidsvollsmenn frå 1814, som var sterkt inspirerte av USAs konstitusjon. Både USAs og Noregs grunnlov må vurderast ut frå si tid. Å knyte eit omgrep som «autoritær understraum» til dei som dreiv fram slike merkesteinar i menneskeleg fridomsstrev, av di dei til dømes ikkje gav stemmerett til kvinner, held ikkje mål.

Sjølv om dei ikkje i seg sjølve førte til at slaveriet blei oppheva, var ideane frå grunnlovsverket om like rettar for alle sterkt medverkande til at slaveriet med tida blei sett som utoleleg, òg av store grupper av den kvite mannlege folkesetnaden. Borgarkrigen i 1861­–65, den største hendinga i amerikansk historie etter grunnleggjinga, handla i botn om slaveriet, og den er borte frå Knutsen si historieforteljing. Det var «kvite menn» (med president Lincoln som den fremste) som leia og (for det meste) kjempa i den krigen. Den høver soleis dårleg med den overordna soga Knutsen målber.

Vi har sett at opptøyar inspirerte av nett denne forteljinga, til velviljuge nikk frå sentrale leiarar for Demokratane, har ført til vandalisering av historiske monument i stor skala. Mon ikkje det snarare er i ei slik rørsle vi burde leite etter ein «autoritær understraum» i Amerika, samt – mellom anna – i utbreiinga av ein politisk einsretta kanselleringskultur ved universiteta. Det er elles som reaksjon på denne utviklinga at historikaren Niall Ferguson, tidlegare spaltist i Dag og Tid, har vore med på å starte eit nytt universitet i Austin, Texas.

Emneknaggar

Fleire artiklar

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Foto: Terje Tøgard / Orfeus

BokMeldingar
Gjert Vestrheim

Ein milepåle i europeisk bokhistorie

Hartmann Schedels verdshistorie, som vart trykt i Nürnberg i 1493, er mor til alle salongbordbøker.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Foto: Silje Katrine Robinson / NTB

Ordskifte
Eivor Andersen Oftestad

Fordommar på leseglasa

Det finst sjølvsagt nestekjærleik både i andre kulturar enn den kristne og hos folk som «ikkje trur» at mennesket er skapt i Guds bilete.

Gunnar Stubseid.

Gunnar Stubseid.

Foto: Stubseid.no

MinneordSamfunn
Hallvard T. Bjørgum

Gunnar Stubseid

(1948­–2024)

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro
Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis