Lesebok for vaksne

«La fortida være i fred» song Tramteatret på slutten av 1970-talet, og dei heldt fram slik: «La åttiåra komme, det er de du kan gjørra no’ med.» Vel, åttiåra kom og gjekk, og eg fekk ikkje gjort stort med dei. Og så kom nittiåra, og på midten av dei dukka Kolon forlag opp, og no har dei just markert trettiårsjubileum, noko dei feira med ein jubileumsantologi med bidrag frå over førti forfattarar.

Antologi

Ymse forfattarar:

Memoarer

Kolon forlag

Mellom dei er Jon Øystein Flink, som i teksten «Radio Luxembourg» skriv, slik Tramteatret song, at han vil konsentrera seg om framtida, for fortida får ein ikkje gjort noko med. Men det er ikkje heilt sant, for me har jo memoarlitteraturen! 

Dette minner meg om Torolf Elsters parodi på sjangeren i den vittige boka Veien jeg vandret i 1984. Elster var i Bergen for å lesa opp frå boka i 1985, og av ukjende årsaker sat eg som ung og overnervøs debutant i eit møterom på eit hotell saman med han og kritikaren Philip Houm. Medan me venta på einkvan, kom Houm i minnemodus, han såg seg ikring og hugsa at han hadde vore i just det rommet ein gong før, mange år tidlegare, saman med Vilhelm Moberg. Ja, dette var litt frå memoarane mine. Moberg, altså. Så nær og likevel så fjern.

Snø her og der

Jon Øystein Flink nemner i teksten sin dårlege radiosamband med skurr og sus, og Olav Øyehaug skriv kort og artig om snø på fjernsynsskjermen, som jo er visuelt skurr og sus. Elles er jo snø det som dekkjer over løgner og skjuler alle spor, slik Dollie de Luxe song for mange år sidan.

Finn Iunker har skrive ein morosam tekst i ein litt fandenivaldsk stil som han veldig gjerne kan skriva meir i, for det var festleg lesnad og god lyging!

Kjersti Rorgemoen skriv om rotvelte, friserte grastuer, tidleg grått hår og ei mogleg kokebok for rev, alt saman forfriskande og overraskande, slik ein original tekst skal vera. Jonny Halberg har på si side hugsa ein novelletekst han nytta som vedlegg til søknad om opptak på forfattarkurset i Bø, og det er ein retteleg fin tekst om møtet med Dagny, som lukta sitron og varm asfalt.

Barndomen

Av dei mange bidraga beit eg meg særleg merke i Jørgen Gunneruds vandring i barndomen, det smarte konseptet til Pedro Carmona-Alvarez, og aller mest det Lene Berg skriv om ei mystisk farmor, om vardøger og uløyste familiegåter.

Ei bok som dette kan ikkje meldast på vanleg vis og heller ikkje lesast på strak arm og i eitt strekk. Ein lyt lesa litt no og då, to-tre tekstar om gongen, og merka små samanhengar som ikkje kjem av anna enn ei sams tidsoppfatning eller meir eller mindre kongruente minne, som skurr og snø hjå Flink og Øyehaug, eller kosmiske assosiasjonar hjå Hallberg og Tone Hødnebø. Eller ein kan finna glede i augeblinksbilete og formuleringar, som det Yngve Pedersen skriv om å «begjære det oppnåelige», eller Thomas Marco Blatts oppleving av ein dobbeltgjengar det ikkje er råd å få fatt i. Ja, desse dobbeltgjengarane er no nokre kjeltringar, spør du meg.

Boka inneheld mykje ulikt, men med minnet som konsept er her også ein heilskap. Verket vert ei slags lesebok for vaksne, eller dagbok for Noreg frå ca. 1950–2010, der somme yngre forfattarar skriv om ei fjern fortid på eit vis som minner denne lesaren om å snakka nostalgisk om frukosten ved middagstider, så ein får ulike perspektiv frå eit bokverk som ein kan ta fram att og lesa stykkevis i mange år frametter.