JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

BokMeldingar

Solid novellekunst

Det er utruleg kor mykje som ikkje er til å tru.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Gaute M. Sortland kjem frå Haugesund og debuterte som romanforfattar i 2009.

Gaute M. Sortland kjem frå Haugesund og debuterte som romanforfattar i 2009.

Foto: Sverre Skjold

Gaute M. Sortland kjem frå Haugesund og debuterte som romanforfattar i 2009.

Gaute M. Sortland kjem frå Haugesund og debuterte som romanforfattar i 2009.

Foto: Sverre Skjold

3649
20231020
3649
20231020

Noveller

Gaute M. Sortland:

Sanne historier

Samlaget

Gaute M. Sortland debuterte i 2009 med den kritikarroste romanen Johan. Sju bøker seinare beveger han seg i eit meir avstemt litterært landskap som samstundes er meir oppsiktsvekkande.

Novellesamlinga Sanne historier ber ein interessant tittel, då ikkje nokon slags fiksjon er «sant», men det er som regel heller ikkje usant, på eit anna plan. Dessutan er røyndomen vanlegvis slett ikkje til å tru.

Sortland skildrar menneske i oppbrotsstemning, som ønsker eller blir tvinga til å sette ein ny kurs i livet, og passande nok gjer han det i dei ni novellene rett som det er, på eit bakteppe av ulike transportmiddel: ekspressbuss, ferje, bil med hestehengar, cruisebåt. Eller som i opningsnovella «Denne skinande byen»: eit tog som det aldrande ekteparet ikkje tar, fordi det ikkje går noko tog frå byen deira. Dei ser dermed ikkje sjokoladepapir som bles langs bakken, dei ser ikkje «duene flyge til alle kantar av ein lyd som brått skremde dei opp». Denne negerande framgangsmåten kastar eit fint lys over det som kunne vore; vi veit ikkje kor lenge vi får ha den eine av personane.

Sorg og ny kveik

Kjærleikssorg speler ei rolle i samlinga, og personane taklar sorga på ulik måte. I «April» er det ei mongolsk badstue som får den sorgtyngde til å sjå ein flik av håp, sjølv om det her er skildra korleis tidskjensla og verdsbildet endrar seg når ein er deprimert, og det så treffande heiter: «Det var som om det hadde vore entreprenørar i skogen inne i meg og felt alt. Lagt alt levande daudt.»

I «Messingsenga» møter vi ei irriterande kravstor dame som er vand med å få det som ho vil, men jammen kan den ettergivande sambuaren by henne på nokre overraskingar. I «Bukkeskinnshingsten» er det sorga over ein seld hest som rår; hovudpersonen har måtta selje yndlingshesten sin til ein hesteavlar på Ål, no sit han i baren på Hotel Fleischer på Voss og drikk for å gløyme. Vendinga novella skal ta, er så uventa at eg ikkje kan nemne det, men denne teksten endar òg i eit plutseleg nytt liv.

Temmeleg komisk

«Bussen vekk», «Turist» og «Silkeskjerfet» handlar på kvar sitt vis om å vere påkopla eller fråkopla det sosiale livet og -ansvaret. Det gjer òg «Skyene på himmelen», der eit par begge vil ut av den trivielle kvardagen, oppdagar fleinsopp i hagen og får det alt anna enn trivielt. Med unntak av at det står ein liten, skremd son her midt i sopptrippen, begynner Sortlands univers å bli temmeleg komisk. Oppbygginga i denne novella er ein fryd å følge. Som novellekunstnar er Sortland framifrå, då det viser seg at vi aldri veit kvar vi skal, samstundes som novellene heng saman frå start til slutt, sett i retrospekt.

Den lite sosialt veltilpassa gjeldsrådgivaren Terje i «Silkeskjerfet» gir seg ut på ei ferd med ein frisør, ein urmakar og ein skobutikkinnehavar, der vi ser kva som kan skje når lokale folk bryr seg om kvarandre. Heller ikkje dette scenarioet er noko eg kunne sjå føre meg. Men den berømte kaka er det «Dei små tinga» som tar. Familiefaren ventar på å få familien heim til middag, men alt snur på eit sekund, og ein vil ikkje tru kor mange ting som kan gå gale på same tid. Det er urkomisk i alt det tragiske. Det er overdrive, det er karikert, det er usannsynleg – nett som røyndomen.

Gaute M. Sortland har skrive ei heilstøypt novellesamling der han ikkje er redd for å gå frå det trivielle til det fantastiske, og han maktar – og torer – å bake det breie repertoaret sitt inn i litterært truverdige heilskapar.

Ingvild Bræin

Ingvild Bræin er forfattar, nordist og fast bokmeldar i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Noveller

Gaute M. Sortland:

Sanne historier

Samlaget

Gaute M. Sortland debuterte i 2009 med den kritikarroste romanen Johan. Sju bøker seinare beveger han seg i eit meir avstemt litterært landskap som samstundes er meir oppsiktsvekkande.

Novellesamlinga Sanne historier ber ein interessant tittel, då ikkje nokon slags fiksjon er «sant», men det er som regel heller ikkje usant, på eit anna plan. Dessutan er røyndomen vanlegvis slett ikkje til å tru.

Sortland skildrar menneske i oppbrotsstemning, som ønsker eller blir tvinga til å sette ein ny kurs i livet, og passande nok gjer han det i dei ni novellene rett som det er, på eit bakteppe av ulike transportmiddel: ekspressbuss, ferje, bil med hestehengar, cruisebåt. Eller som i opningsnovella «Denne skinande byen»: eit tog som det aldrande ekteparet ikkje tar, fordi det ikkje går noko tog frå byen deira. Dei ser dermed ikkje sjokoladepapir som bles langs bakken, dei ser ikkje «duene flyge til alle kantar av ein lyd som brått skremde dei opp». Denne negerande framgangsmåten kastar eit fint lys over det som kunne vore; vi veit ikkje kor lenge vi får ha den eine av personane.

Sorg og ny kveik

Kjærleikssorg speler ei rolle i samlinga, og personane taklar sorga på ulik måte. I «April» er det ei mongolsk badstue som får den sorgtyngde til å sjå ein flik av håp, sjølv om det her er skildra korleis tidskjensla og verdsbildet endrar seg når ein er deprimert, og det så treffande heiter: «Det var som om det hadde vore entreprenørar i skogen inne i meg og felt alt. Lagt alt levande daudt.»

I «Messingsenga» møter vi ei irriterande kravstor dame som er vand med å få det som ho vil, men jammen kan den ettergivande sambuaren by henne på nokre overraskingar. I «Bukkeskinnshingsten» er det sorga over ein seld hest som rår; hovudpersonen har måtta selje yndlingshesten sin til ein hesteavlar på Ål, no sit han i baren på Hotel Fleischer på Voss og drikk for å gløyme. Vendinga novella skal ta, er så uventa at eg ikkje kan nemne det, men denne teksten endar òg i eit plutseleg nytt liv.

Temmeleg komisk

«Bussen vekk», «Turist» og «Silkeskjerfet» handlar på kvar sitt vis om å vere påkopla eller fråkopla det sosiale livet og -ansvaret. Det gjer òg «Skyene på himmelen», der eit par begge vil ut av den trivielle kvardagen, oppdagar fleinsopp i hagen og får det alt anna enn trivielt. Med unntak av at det står ein liten, skremd son her midt i sopptrippen, begynner Sortlands univers å bli temmeleg komisk. Oppbygginga i denne novella er ein fryd å følge. Som novellekunstnar er Sortland framifrå, då det viser seg at vi aldri veit kvar vi skal, samstundes som novellene heng saman frå start til slutt, sett i retrospekt.

Den lite sosialt veltilpassa gjeldsrådgivaren Terje i «Silkeskjerfet» gir seg ut på ei ferd med ein frisør, ein urmakar og ein skobutikkinnehavar, der vi ser kva som kan skje når lokale folk bryr seg om kvarandre. Heller ikkje dette scenarioet er noko eg kunne sjå føre meg. Men den berømte kaka er det «Dei små tinga» som tar. Familiefaren ventar på å få familien heim til middag, men alt snur på eit sekund, og ein vil ikkje tru kor mange ting som kan gå gale på same tid. Det er urkomisk i alt det tragiske. Det er overdrive, det er karikert, det er usannsynleg – nett som røyndomen.

Gaute M. Sortland har skrive ei heilstøypt novellesamling der han ikkje er redd for å gå frå det trivielle til det fantastiske, og han maktar – og torer – å bake det breie repertoaret sitt inn i litterært truverdige heilskapar.

Ingvild Bræin

Ingvild Bræin er forfattar, nordist og fast bokmeldar i Dag og Tid.

Emneknaggar

Fleire artiklar

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Foto: Seacia Pavao / Focus Features LLC

FilmMeldingar

Armert film

JEREVAN: Filmfestivalen i den armenske hovudstaden Jerevan er like kontrastfull som byen.

Håkon Tveit
Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Foto: Seacia Pavao / Focus Features LLC

FilmMeldingar

Armert film

JEREVAN: Filmfestivalen i den armenske hovudstaden Jerevan er like kontrastfull som byen.

Håkon Tveit
Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Foto: Terje Tøgard / Orfeus

BokMeldingar
Gjert Vestrheim

Ein milepåle i europeisk bokhistorie

Hartmann Schedels verdshistorie, som vart trykt i Nürnberg i 1493, er mor til alle salongbordbøker.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Foto: Silje Katrine Robinson / NTB

Ordskifte
Eivor Andersen Oftestad

Fordommar på leseglasa

Det finst sjølvsagt nestekjærleik både i andre kulturar enn den kristne og hos folk som «ikkje trur» at mennesket er skapt i Guds bilete.

Gunnar Stubseid.

Gunnar Stubseid.

Foto: Stubseid.no

MinneordSamfunn
Hallvard T. Bjørgum

Gunnar Stubseid

(1948­–2024)

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis