JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

BokMeldingar

Ei uromantisk bondeforteljing

Kathrine Kinn skriv utan romantikk, men med eit fjellbeite av kjærleik, om ein brutal bondekvardag. 

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Kathrine Kinn driv 15 gardar i Telelmark saman med ektemannen Gunleik Mæland.

Kathrine Kinn driv 15 gardar i Telelmark saman med ektemannen Gunleik Mæland.

Foto: Even Lundefaret

Kathrine Kinn driv 15 gardar i Telelmark saman med ektemannen Gunleik Mæland.

Kathrine Kinn driv 15 gardar i Telelmark saman med ektemannen Gunleik Mæland.

Foto: Even Lundefaret

5108
20231208
5108
20231208

Sakprosa

Kathrine Kinn:

En bondefortelling. Om livet på en liten gård og framtida for norsk jordbruk

Forlaget Manifest

Kathrine Kinn er byjenta med mastergrad i sosiologi som vart gardbrukar på ein bratt, tungdriven gard i Telemark. Når ho no har gjeve den fyrste boka si tittelen En bondefortelling. Om livet på en liten gård og framtida for norsk jordbruk, kunne ein sett føre seg ei søt forteljing om kalvar og grønt gras og sunt kroppsarbeid. Alle dei tre delane er for så vidt med, men søt er likevel ikkje ordet eg vil bruke for å skildre ho.

Dei av oss som har følgt Kinn på Instagram dei siste åra, veit at ho har ei eiga evne til å kombinere nasjonalromantiske og idylliske bilete med dønn realistiske, ja, til tider dystre, tekstar frå bondekvardagslivet.

I En bondefortelling er det ingen bilete. Her får vi berre harde ord for pengane.

Lite tid og pengar

For om livet som bonde kom på plass på det mest romantiske vis då ho under nokre budeiesomrar brukte meir og meir tid saman med gardbrukaren Gunleik Mæland, tok realitetane i bondetilværet fort over. Ein realitet med nærast brutalt mykje arbeid, lite tid og endå mindre pengar.

Trudde du det var tungt å ha korona med små born i huset? Ver glad du slapp å mjølke og passe på kalvande kyr samstundes. Er det romantisk å vere heile sommaren på ei sæter på fjellet, meiner du? I røynda er det «et liv med mye oppvask».

Dei to bøndene jobbar kvar dag heile året i dei bratte bakkane sine. Skal dei unngå låna som resten av næringa er nedsylta i (gjelda i landbruket er dobbelt så høg som heile inntekta), må dei sjølve bygge det dei skal bygge, og reparere det som vert øydelagt. Historia om korleis eit øydelagt kne må aksepterast fordi ein operasjon vil sette eigaren av kneet (Mæland) ut av drift lenger enn ho har råd til (avløysarar veks ikkje på tre, og dei kostar skjorta), er diverre ikkje unik.

Mjølkekartongbønder

Mæland og Kinn nektar å drive garden etter berre økonomiske prinsipp. Slik sett kan ein seie dei gjer det vanskeleg for seg sjølve: Dei har teke i bruk att den gamle sætra i fjellet, lèt kalven gå med kua i to månader, dyrkar fôrraps som haustbeite til ikkje slaktemodne lam i staden for å gje dei kraftfôr og driv med stadeigne rasar som telemarksfe i staden for standardkua NRF.

Men om dei ikkje driv heilt etter kalkulatoren, driv dei jo heilt etter boka. Eller som ein Tine-rådgjevaren Kinn hadde besøk av, sa: «Det er jo bra noen driver som dere, for det er jo slike som dere det kan være bilde av på kartongen.»

Mjølkekartongen, altså. Den som viser oss glade kyr på grøne beite, samstundes som under 10 prosent av energien til norske mjølkekyr kjem frå beite.

Mot politikken

Må det vere slik, spør Kinn: Kvifor må bønder akseptere å ofre fritid, helse og pensjon for å produsere mat for eit samfunn som ikkje er viljug til å betale det det kostar? Kvifor vert dei tvinga til å drive i motsett retning av det naturen kringom dei legg opp til? Ho møter bønder som seier det alltid har vore slik, og siterer ein bondelagsleiar som har kapitulert til at: «Det er teknologien som styrer utviklinga i jordbruket.»

Men kva vil alternativ krevje – og koste? Kathrine Kinn og Gunleik Mæland driv det jordbruket brorparten av oss – underteikna inkludert – ynskjer seg. Det er tungt å lese at det så å seie ikkje er mogleg: Alt ligg an til at dei to telemarksbøndene kjem til å slite seg fullstendig ut. Kva skal til for å berge dei?

Kinn har bakgrunn frå Norsk Bonde- og Småbrukarlag, noko som kjem tydeleg fram i endringsframlegga ho kjem med. Alle går i heilt motsett retning av jordbrukspolitikken dei siste 50 åra.

Endringsviljen er liten, både hos styresmakter og hos mange bønder. Kathrine Kinn er i mindretal i alle leirar – inkludert sin eigen: Dei driv 15 gardar, og det er ikkje mogleg utan monalege mengder dekk og diesel. Rundballane er slått på flat mark i dalbotnen – areal ho sjølv meiner burde vore kornåkrar. Også i Kinns gardsdrift må kompromiss gjerast.

Norsk jordbruk er så fullt av (sjølv)motseiingar at det held på å sprekke. Sjølv nektar eg å akseptere at driftsmåtane eg les om i Ei bondefortelling, ikkje skal ha livets rett, men realitetane fortel meg noko anna. Kjempar Kinn, Mæland og alle andre bønder som framleis driv på trass og ikkje på grunn av jordbrukspolitikken, ein tapt kamp?

Eit skremmebilete

Ein kan lure på korleis eit slikt liv har tid til å skrive bok. Av og til viser det. Boka er delt i årstider, og utover det i avsnitt, som ei dagbok. Nokre avsnitt vert hengande så pass i lufta at dei nok kunne vore utelatne.

Det vert likevel småpirk. Viktigast er det at Kinn skriv med kjærleik til det ho held på med – for, til sjuande og sist: «Om ikke jeg som er så glad i å mjølke ku, skal være bonde, hvem skal være det da?»

En bondefortelling gjev eit skremmande bilete av ei næring Noreg elskar, men ikkje klarar å ta vare på. Lat oss håpe boka får konsekvensar.

Siri Helle

Siri Helle er forfattar, journalist og fast skribent i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Sakprosa

Kathrine Kinn:

En bondefortelling. Om livet på en liten gård og framtida for norsk jordbruk

Forlaget Manifest

Kathrine Kinn er byjenta med mastergrad i sosiologi som vart gardbrukar på ein bratt, tungdriven gard i Telemark. Når ho no har gjeve den fyrste boka si tittelen En bondefortelling. Om livet på en liten gård og framtida for norsk jordbruk, kunne ein sett føre seg ei søt forteljing om kalvar og grønt gras og sunt kroppsarbeid. Alle dei tre delane er for så vidt med, men søt er likevel ikkje ordet eg vil bruke for å skildre ho.

Dei av oss som har følgt Kinn på Instagram dei siste åra, veit at ho har ei eiga evne til å kombinere nasjonalromantiske og idylliske bilete med dønn realistiske, ja, til tider dystre, tekstar frå bondekvardagslivet.

I En bondefortelling er det ingen bilete. Her får vi berre harde ord for pengane.

Lite tid og pengar

For om livet som bonde kom på plass på det mest romantiske vis då ho under nokre budeiesomrar brukte meir og meir tid saman med gardbrukaren Gunleik Mæland, tok realitetane i bondetilværet fort over. Ein realitet med nærast brutalt mykje arbeid, lite tid og endå mindre pengar.

Trudde du det var tungt å ha korona med små born i huset? Ver glad du slapp å mjølke og passe på kalvande kyr samstundes. Er det romantisk å vere heile sommaren på ei sæter på fjellet, meiner du? I røynda er det «et liv med mye oppvask».

Dei to bøndene jobbar kvar dag heile året i dei bratte bakkane sine. Skal dei unngå låna som resten av næringa er nedsylta i (gjelda i landbruket er dobbelt så høg som heile inntekta), må dei sjølve bygge det dei skal bygge, og reparere det som vert øydelagt. Historia om korleis eit øydelagt kne må aksepterast fordi ein operasjon vil sette eigaren av kneet (Mæland) ut av drift lenger enn ho har råd til (avløysarar veks ikkje på tre, og dei kostar skjorta), er diverre ikkje unik.

Mjølkekartongbønder

Mæland og Kinn nektar å drive garden etter berre økonomiske prinsipp. Slik sett kan ein seie dei gjer det vanskeleg for seg sjølve: Dei har teke i bruk att den gamle sætra i fjellet, lèt kalven gå med kua i to månader, dyrkar fôrraps som haustbeite til ikkje slaktemodne lam i staden for å gje dei kraftfôr og driv med stadeigne rasar som telemarksfe i staden for standardkua NRF.

Men om dei ikkje driv heilt etter kalkulatoren, driv dei jo heilt etter boka. Eller som ein Tine-rådgjevaren Kinn hadde besøk av, sa: «Det er jo bra noen driver som dere, for det er jo slike som dere det kan være bilde av på kartongen.»

Mjølkekartongen, altså. Den som viser oss glade kyr på grøne beite, samstundes som under 10 prosent av energien til norske mjølkekyr kjem frå beite.

Mot politikken

Må det vere slik, spør Kinn: Kvifor må bønder akseptere å ofre fritid, helse og pensjon for å produsere mat for eit samfunn som ikkje er viljug til å betale det det kostar? Kvifor vert dei tvinga til å drive i motsett retning av det naturen kringom dei legg opp til? Ho møter bønder som seier det alltid har vore slik, og siterer ein bondelagsleiar som har kapitulert til at: «Det er teknologien som styrer utviklinga i jordbruket.»

Men kva vil alternativ krevje – og koste? Kathrine Kinn og Gunleik Mæland driv det jordbruket brorparten av oss – underteikna inkludert – ynskjer seg. Det er tungt å lese at det så å seie ikkje er mogleg: Alt ligg an til at dei to telemarksbøndene kjem til å slite seg fullstendig ut. Kva skal til for å berge dei?

Kinn har bakgrunn frå Norsk Bonde- og Småbrukarlag, noko som kjem tydeleg fram i endringsframlegga ho kjem med. Alle går i heilt motsett retning av jordbrukspolitikken dei siste 50 åra.

Endringsviljen er liten, både hos styresmakter og hos mange bønder. Kathrine Kinn er i mindretal i alle leirar – inkludert sin eigen: Dei driv 15 gardar, og det er ikkje mogleg utan monalege mengder dekk og diesel. Rundballane er slått på flat mark i dalbotnen – areal ho sjølv meiner burde vore kornåkrar. Også i Kinns gardsdrift må kompromiss gjerast.

Norsk jordbruk er så fullt av (sjølv)motseiingar at det held på å sprekke. Sjølv nektar eg å akseptere at driftsmåtane eg les om i Ei bondefortelling, ikkje skal ha livets rett, men realitetane fortel meg noko anna. Kjempar Kinn, Mæland og alle andre bønder som framleis driv på trass og ikkje på grunn av jordbrukspolitikken, ein tapt kamp?

Eit skremmebilete

Ein kan lure på korleis eit slikt liv har tid til å skrive bok. Av og til viser det. Boka er delt i årstider, og utover det i avsnitt, som ei dagbok. Nokre avsnitt vert hengande så pass i lufta at dei nok kunne vore utelatne.

Det vert likevel småpirk. Viktigast er det at Kinn skriv med kjærleik til det ho held på med – for, til sjuande og sist: «Om ikke jeg som er så glad i å mjølke ku, skal være bonde, hvem skal være det da?»

En bondefortelling gjev eit skremmande bilete av ei næring Noreg elskar, men ikkje klarar å ta vare på. Lat oss håpe boka får konsekvensar.

Siri Helle

Siri Helle er forfattar, journalist og fast skribent i Dag og Tid.

Emneknaggar

Fleire artiklar

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Foto: Amir Cohen / Reuters / NTB

UtanriksSamfunn
Cecilie Hellestveit

Iransk kanondiplomati

Det iranske åtaket mot Israel bognar av strategiske bodskapar. Og mottakarane er mange.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Alle foto: Svein Gjerdåker

ReportasjeFeature
Svein Gjerdåker

Sau

Noko om sauedrift i Noreg og Wales.

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Foto: Mer Film

FilmMeldingar
Håkon Tveit

Kalak: «Norske Emil Johnsen ber hovudrolla glitrande med stundom sår framtoning som naiv innflyttar.»

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin
Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis