JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Berre på film

I dag skal me riva plastfilmen av film og visa nokre filmklipp frå soga til dette substantivet.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Kva tydde film i tida før filmkameraet? Biletet viser den vesle filmelskaren i filmen Cinema Paradiso.

Kva tydde film i tida før filmkameraet? Biletet viser den vesle filmelskaren i filmen Cinema Paradiso.

Kva tydde film i tida før filmkameraet? Biletet viser den vesle filmelskaren i filmen Cinema Paradiso.

Kva tydde film i tida før filmkameraet? Biletet viser den vesle filmelskaren i filmen Cinema Paradiso.

2363
20240419
2363
20240419

Kan henda vert det litt som ein bakomfilm? Nokon katastrofefilm vert det visseleg ikkje, for film har jamn oppdrift og ingen klåre fiendar. Men filming kan vera katastrofalt. Å verta snikfilma i dusjen er i alle fall mykje alvorlegare enn å låst vera felt og skadd på fotballbana («få gult kort for filming»).

Me har diverre ikkje tid til å sitja og nistira på film i sakte film. Det trengst vel ikkje heller: Alle skjønar at det som i dag er hovudtydinga til film, ‘verk sett saman av ei rekkje bilete som gjev illusjon av rørsle’, er ei temmeleg ung tyding. Mange veit nok òg at vårt film er lånt frå engelsk. Men kva tydde film i tida før filmkameraet?

Den opphavlege tydinga er den me ser i ord som biofilm, oljefilm og plastfilm: ‘hinne, tynt skinn’. Ordet kjem truleg av ei indoeuropeisk rot som tyder ‘dekkja’. Av same rota kjem fille (eig. ‘skinn’), lêr og pels (frå latin pellis ‘skinn, fell’). Det ligg nær å tenkja at fell òg høyrer til her, men det skal henga i hop med falda og er ikkje i ætt med dei nemnde orda.

Engelsk film vart lenge nytta om ulike former for hinner og tynne lag. Frå midten av 1800-talet byrja det koma nye tydingar. Tidleg i fotosoga nytta ein plater eller papir som hadde eit lag med noko (t.d. gelatin) på seg, og film vart nytta om dette laget. Sidan vart ordet òg nytta om sjølve papiret eller celluloiden og liknande («setja film i kameraet»).

Tidleg på 1900-talet fekk ordet tydingar som ‘rekkje av levande bilete som dannar ein heilskap’ («ta opp film av noko», «sakte film», «fort film»), ‘verk sett saman av levande bilete’ («sjå filmen på kino») og ‘levande bilete som kunstart og industri’ («gå til filmen»). Det har lenge funnest folk som er gode til å skriva filmmanus og regissera, klippa og distribuera filmar, men i dag trengst det òg folk som kan slå fast om ein film er ekte eller ikkje. Det er skilnad på filmtriks og falske videoar.

«Det er berre (på) film», kan me seia når ein film skjek eller skremmer oss, men hjelper det? Og når me seier at ein skodespelar «ber filmen», er det ikkje tale om å bera filmrullar eller dvd-ar, men å gjera ein (dårleg) film verd å sjå. Mang ei filmstjerne har fått til det.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Kan henda vert det litt som ein bakomfilm? Nokon katastrofefilm vert det visseleg ikkje, for film har jamn oppdrift og ingen klåre fiendar. Men filming kan vera katastrofalt. Å verta snikfilma i dusjen er i alle fall mykje alvorlegare enn å låst vera felt og skadd på fotballbana («få gult kort for filming»).

Me har diverre ikkje tid til å sitja og nistira på film i sakte film. Det trengst vel ikkje heller: Alle skjønar at det som i dag er hovudtydinga til film, ‘verk sett saman av ei rekkje bilete som gjev illusjon av rørsle’, er ei temmeleg ung tyding. Mange veit nok òg at vårt film er lånt frå engelsk. Men kva tydde film i tida før filmkameraet?

Den opphavlege tydinga er den me ser i ord som biofilm, oljefilm og plastfilm: ‘hinne, tynt skinn’. Ordet kjem truleg av ei indoeuropeisk rot som tyder ‘dekkja’. Av same rota kjem fille (eig. ‘skinn’), lêr og pels (frå latin pellis ‘skinn, fell’). Det ligg nær å tenkja at fell òg høyrer til her, men det skal henga i hop med falda og er ikkje i ætt med dei nemnde orda.

Engelsk film vart lenge nytta om ulike former for hinner og tynne lag. Frå midten av 1800-talet byrja det koma nye tydingar. Tidleg i fotosoga nytta ein plater eller papir som hadde eit lag med noko (t.d. gelatin) på seg, og film vart nytta om dette laget. Sidan vart ordet òg nytta om sjølve papiret eller celluloiden og liknande («setja film i kameraet»).

Tidleg på 1900-talet fekk ordet tydingar som ‘rekkje av levande bilete som dannar ein heilskap’ («ta opp film av noko», «sakte film», «fort film»), ‘verk sett saman av levande bilete’ («sjå filmen på kino») og ‘levande bilete som kunstart og industri’ («gå til filmen»). Det har lenge funnest folk som er gode til å skriva filmmanus og regissera, klippa og distribuera filmar, men i dag trengst det òg folk som kan slå fast om ein film er ekte eller ikkje. Det er skilnad på filmtriks og falske videoar.

«Det er berre (på) film», kan me seia når ein film skjek eller skremmer oss, men hjelper det? Og når me seier at ein skodespelar «ber filmen», er det ikkje tale om å bera filmrullar eller dvd-ar, men å gjera ein (dårleg) film verd å sjå. Mang ei filmstjerne har fått til det.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen
Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen
Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Foto via Wikimedia Commons

Ordskifte
Øyvind T. Gulliksen

Donald Trump og Andrew Jackson

Utruleg nok kan altså Trump, som no er dømd for kjeltringstrekar i stor skala, bli presidentkandidat for Det republikanske partiet.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Foto: Frederik Ringnes / NTB

Ordskifte
LarsKolbeinstveit

Svakt frå Agenda

At Ap gjer det dårleg, kan ha med heilt andre grunnar å gjere enn at folk vert meir opptekne av seg sjølve.

EssaySamfunn
Morten A. Strøksnes

iPad-bobla som brast

Samfunnet har nytta store ressursar på å digitalisere skolen. Grunnlaget var syltynt og har vore styrt av motetenking, gruppepress, framtidsangst og kommersielle interesser. No ser det ut til å snu.

Samfunn

Handlingsplanar til liten nytte?

Forskarar, tenkjetankar og byråkratar har produsert ei mengd rapportar og planar til hjelp for norske born og kvinner med minoritetsbakgrunn som er stranda i utlandet.

Ole JanLarsen
Samfunn

Handlingsplanar til liten nytte?

Forskarar, tenkjetankar og byråkratar har produsert ei mengd rapportar og planar til hjelp for norske born og kvinner med minoritetsbakgrunn som er stranda i utlandet.

Ole JanLarsen

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis