JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

MusikkKultur

Soniske meditasjonar

Å lytta i djupna var eit omgrep som prega store delar av musikken til Pauline Oliveros.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Pauline Oliveros på scena.

Pauline Oliveros på scena.

Foto: Vinciane Verguethen

Pauline Oliveros på scena.

Pauline Oliveros på scena.

Foto: Vinciane Verguethen

3760
20170317

Pauline oliveros

Tilrådd lytting:

Sound Patterns (1962)

Alien Bog (1967)

Beautiful Soop (1966)

The Roots Of The Moment (1988)

Reverberations: Tape & Electronic Music – 1961–1970 (2014)

3760
20170317

Pauline oliveros

Tilrådd lytting:

Sound Patterns (1962)

Alien Bog (1967)

Beautiful Soop (1966)

The Roots Of The Moment (1988)

Reverberations: Tape & Electronic Music – 1961–1970 (2014)

Pauline Oliveros var ein av dei viktigaste amerikanske komponistane og kunstnarane innanfor eksperimentell musikk i det førre hundreåret. Ho var ein pioner innan elektronisk musikk, og utvida bruk av trekkspelet som instrument og lydkjelde.

Eg hadde gledd meg til å oppleve henne på konsert, rettnok på ein skjerm, direktesend via Skype, på platesleppet for albumet Botanikk i november i fjor. Diverre døydde ho, 83 år gamal, berre nokre få dagar før, og ensemblet, leia av komponist Else Olsen S., gjorde i staden om platesleppet i Tårnsalen i Bergen til ein minnekonsert til ære for den banebrytande musikaren.

Fri improvisasjon

Oliveros vart fødd i 1932 i Houston i Texas. Ho voks opp med alt frå country, cajun og swing til klassisk orkestermusikk. Ho lærte seg å spela trekkspel i tenåra, og alt seksten år gamal hadde ho bestemt seg for å verta komponist. Ho utdanna seg ved University of Houston, men flytta etter ei stund vidare til San Francisco, der ho gjekk på college i tillegg til å undervisa og spela i ulike samanhengar. Ho studerte mellom anna i lag med komponist og kollega Terry Riley, og dei eksperimenterte tidleg med fri improvisasjon.

collage

Ho var òg tidleg ute med å laga collage med tapemaskinar og modulærsyntar, og ho utforska ulike måtar å manipulera lydkjelder på. Ho fann alternative teknikkar til å komponera for kor, med mellom anna verket Sound Patterns frå 1962.

Seinare laga ho ulike soniske meditasjonsøvingar, Sonic Meditations, der musikarar med hjelp av lange tonar frå røyster og instrument lærte seg å «stemma» seg sjølv og kvarandre til omgjevnadane, inspirert av asiatisk kampsport og filosofi.

Deep listening – djuplytting – var eit omgrep som prega store delar av produksjonen hennar. Ho skildra denne musikkfilosofien som «experiencing heightened awareness of sound, silence and sounding». Her var det viktig for henne å akseptera kvar einaste lydoppleving og røynsle fullt ut.

Pauline Oliveros flytta seinare til New York og levde siste delen av i livet i Kingston, eit stykke lenger nord i staten.

Mystisk

Eg spurde komponist Else Olsen S. om forholdet hennar til Oliveros. Ho møtte komponisten fyrste gong i 2006, då dei spelte ei rekkje konsertar saman:

– Ho var mentor og rettleiar då eg arbeidde med stipendiatprosjektet mitt, Open Form – An Expanded Performer´s Role. Oliveros vert ofte omtala som mystisk og konseptuell. Konseptuell er ho definitivt på mange måtar. Mystisismen opplevde eg med éin gong som ein naturlig del av ein ekte, lyttande måte å sjå verda på. Ho var spøkjefull og kunne nærast få latterkrampe av spørsmål om det som utanforståande opplevde som kryptisk og mystisk kring henne som person og kunstnar. Den djupe lyttinga som ho konstant praktiserte, såkalla deep listening, var ikkje noko konseptuelt for Oliveros. Den var ei sjølvfølgje på alle plan. Å lytta på Oliveros’ måte innebar å lytta til alle livets aspekt: til indre kjensleliv, til draumane både når ein søv og er vaken, til alle aspekt ved ein lyd. Slik står verda fram som velorkestrert gjennom lyttinga.

Som ein inngang til Oliveros eigenarta musikalske univers, vil eg særskilt tilrå å lytta til det nydelege albumet The Roots of the Moment, berre med solo trekkspel og elektronikk, gjennom eit par skikkeleg gode øyretelefonar. Om du søkjar på nettsidene til NRK P2, kan du òg høyre intervju og minneportrett på programmet Spillerom frå 27. november i fjor.

Stein Urheim

Stein Urheim er musikar og fast skribent i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Pauline Oliveros var ein av dei viktigaste amerikanske komponistane og kunstnarane innanfor eksperimentell musikk i det førre hundreåret. Ho var ein pioner innan elektronisk musikk, og utvida bruk av trekkspelet som instrument og lydkjelde.

Eg hadde gledd meg til å oppleve henne på konsert, rettnok på ein skjerm, direktesend via Skype, på platesleppet for albumet Botanikk i november i fjor. Diverre døydde ho, 83 år gamal, berre nokre få dagar før, og ensemblet, leia av komponist Else Olsen S., gjorde i staden om platesleppet i Tårnsalen i Bergen til ein minnekonsert til ære for den banebrytande musikaren.

Fri improvisasjon

Oliveros vart fødd i 1932 i Houston i Texas. Ho voks opp med alt frå country, cajun og swing til klassisk orkestermusikk. Ho lærte seg å spela trekkspel i tenåra, og alt seksten år gamal hadde ho bestemt seg for å verta komponist. Ho utdanna seg ved University of Houston, men flytta etter ei stund vidare til San Francisco, der ho gjekk på college i tillegg til å undervisa og spela i ulike samanhengar. Ho studerte mellom anna i lag med komponist og kollega Terry Riley, og dei eksperimenterte tidleg med fri improvisasjon.

collage

Ho var òg tidleg ute med å laga collage med tapemaskinar og modulærsyntar, og ho utforska ulike måtar å manipulera lydkjelder på. Ho fann alternative teknikkar til å komponera for kor, med mellom anna verket Sound Patterns frå 1962.

Seinare laga ho ulike soniske meditasjonsøvingar, Sonic Meditations, der musikarar med hjelp av lange tonar frå røyster og instrument lærte seg å «stemma» seg sjølv og kvarandre til omgjevnadane, inspirert av asiatisk kampsport og filosofi.

Deep listening – djuplytting – var eit omgrep som prega store delar av produksjonen hennar. Ho skildra denne musikkfilosofien som «experiencing heightened awareness of sound, silence and sounding». Her var det viktig for henne å akseptera kvar einaste lydoppleving og røynsle fullt ut.

Pauline Oliveros flytta seinare til New York og levde siste delen av i livet i Kingston, eit stykke lenger nord i staten.

Mystisk

Eg spurde komponist Else Olsen S. om forholdet hennar til Oliveros. Ho møtte komponisten fyrste gong i 2006, då dei spelte ei rekkje konsertar saman:

– Ho var mentor og rettleiar då eg arbeidde med stipendiatprosjektet mitt, Open Form – An Expanded Performer´s Role. Oliveros vert ofte omtala som mystisk og konseptuell. Konseptuell er ho definitivt på mange måtar. Mystisismen opplevde eg med éin gong som ein naturlig del av ein ekte, lyttande måte å sjå verda på. Ho var spøkjefull og kunne nærast få latterkrampe av spørsmål om det som utanforståande opplevde som kryptisk og mystisk kring henne som person og kunstnar. Den djupe lyttinga som ho konstant praktiserte, såkalla deep listening, var ikkje noko konseptuelt for Oliveros. Den var ei sjølvfølgje på alle plan. Å lytta på Oliveros’ måte innebar å lytta til alle livets aspekt: til indre kjensleliv, til draumane både når ein søv og er vaken, til alle aspekt ved ein lyd. Slik står verda fram som velorkestrert gjennom lyttinga.

Som ein inngang til Oliveros eigenarta musikalske univers, vil eg særskilt tilrå å lytta til det nydelege albumet The Roots of the Moment, berre med solo trekkspel og elektronikk, gjennom eit par skikkeleg gode øyretelefonar. Om du søkjar på nettsidene til NRK P2, kan du òg høyre intervju og minneportrett på programmet Spillerom frå 27. november i fjor.

Stein Urheim

Stein Urheim er musikar og fast skribent i Dag og Tid.

Fleire artiklar

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Foto: Seacia Pavao / Focus Features LLC

FilmMeldingar

Armert film

JEREVAN: Filmfestivalen i den armenske hovudstaden Jerevan er like kontrastfull som byen.

Håkon Tveit
Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Foto: Seacia Pavao / Focus Features LLC

FilmMeldingar

Armert film

JEREVAN: Filmfestivalen i den armenske hovudstaden Jerevan er like kontrastfull som byen.

Håkon Tveit
Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Foto: Terje Tøgard / Orfeus

BokMeldingar
Gjert Vestrheim

Ein milepåle i europeisk bokhistorie

Hartmann Schedels verdshistorie, som vart trykt i Nürnberg i 1493, er mor til alle salongbordbøker.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Foto: Silje Katrine Robinson / NTB

Ordskifte
Eivor Andersen Oftestad

Fordommar på leseglasa

Det finst sjølvsagt nestekjærleik både i andre kulturar enn den kristne og hos folk som «ikkje trur» at mennesket er skapt i Guds bilete.

Gunnar Stubseid.

Gunnar Stubseid.

Foto: Stubseid.no

MinneordSamfunn
Hallvard T. Bjørgum

Gunnar Stubseid

(1948­–2024)

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis