JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

KommentarSidene 2-3

Tyskland og antisemittismen

Tyskland har i haust stått fram som Israels beste ven i Europa.

Den 9. november i år publiserte kanslar Olaf Scholz eit bilete der han sit krumbøygd og pussar ein av kunstnaren Günter Demnings snublesteinar.

Den 9. november i år publiserte kanslar Olaf Scholz eit bilete der han sit krumbøygd og pussar ein av kunstnaren Günter Demnings snublesteinar.

Foto: Bundesregierung / Schacht

KommentarSidene 2-3

Tyskland og antisemittismen

Tyskland har i haust stått fram som Israels beste ven i Europa.

Den 9. november i år publiserte kanslar Olaf Scholz eit bilete der han sit krumbøygd og pussar ein av kunstnaren Günter Demnings snublesteinar.

Den 9. november i år publiserte kanslar Olaf Scholz eit bilete der han sit krumbøygd og pussar ein av kunstnaren Günter Demnings snublesteinar.

Foto: Bundesregierung / Schacht

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
5980
20231208
5980
20231208

Det ser eintydig ut, iallfall på overflata, forholdet mellom Tyskland og Israel. Framfor Brandenburger Tor, som var opplyst i fargane til det israelske flagget, erklærte den tyske presidenten Frank-Walter Steinmeier at Tyskland er på Israels side, og at han skjemst over det auka talet på antisemittiske hendingar i Tyskland etter 7. oktober i år.

Det moderne Tysklands fremste filosof Jürgen Habermas ser på Israels angrep på Hamas som eit «prinsipielt rettferdiggjort motangrep».

Snublesteinar

Den 9. november i år publiserte kanslar Olaf Scholz eit bilete der han sit krumbøygd og pussar ein av kunstnaren Günter Demnings snublesteinar. Snublesteinane har same storleik som brustein og er minnesmerke over jødar som vart deporterte og myrda av tyske nazistar – slike minnesmerke finst også her i landet.

Biletet, av ein kanslar som går ned på kne, er visuelt sterkt i seg sjølv. Og det har ein klar referanse til det mest ikoniske biletet frå tysk politisk etterkrigshistorie: det av Willy Brandt som knelar framfor minnesmerket over Warszawa-gettoen i desember 1971. Det er drapet på seks millionar menneske som skaper det spesielle bandet mellom Tyskland og Israel.

Stadige kontroversar

Den tyske regjeringas politikk ligg fast. Samstundes har den krasse tyske debatten om Israel og antisemittisme vekt enorm internasjonal merksemd denne hausten. Den palestinske forfattaren Adania Shibli fekk ikkje kome til Bokmessa i Frankfurt for å ta imot ein litterærpris. Greta Thunberg har gått frå å vere det grøne Tysklands fremste heltinne til å bli ein kontroversiell figur på grunn av sitt engasjement for Gaza.

Så kom den nye debatten rundt Documenta, den største og viktigaste messa for moderne kunst i Europa. Også denne kontroversen enda med at nokon måtte gå, i haust var det den indiske poeten og kuratoren Ranjit Hoskote, som var skulda for antisemittisme.

Denne veka fortalde avisa Klassekampen om israelaren Udi Raz som mista jobben som guide ved det jødiske museet i Berlin etter å ha omtalt den israelske framferda på Vestbreidda som apartheid. Denne hausten har fleire tyske byar tidvis hatt forbod mot propalestinske demonstrasjonar.

Den nye konflikten

Spørsmålet om Israel og antisemittisme kvervlar opp gamle og nye konfliktar i det tyske samfunnet. Grunnen til at det er så uforsonleg, har å gjere med at mykje står på spel. Den nye konflikten som blir kvervla opp, handlar om integrering av innbyggjarar med migrasjonsbakgrunn frå Midtausten, Nord-Afrika og Tyrkia. Dette er ei stor gruppe menneske, 5,7 millionar i talet og 7 prosent av innbyggjarane i Tyskland.

Konflikten tok til 7. oktober, etter rapportar om at Hamas-åtaket vart feira med baklava og andre arabiske søtsaker i Berlin-gata Sonnenallee. Det fekk politikarar frå alle parti til å rope varsku om mangel på integrering. Politikarar frå kristenkonservative CDU har kravd at det å ta avstand frå antisemittisme i framtida må gjerast til føresetnad for å få tysk statsborgarskap.

Tyskland er ikkje blant dei landa i Europa som har dei største konfliktane knytte til integrering. Men det er eit innvandringsland i stadig endring. Spørsmålet om Israel og antisemittisme kan fort bli ein uforsonleg kulturkonflikt mellom den tyske hovudstraumspolitikken og ein stor minoritet som oppfattar den tyske haldninga som uttrykk for europeisk arroganse og manglande respekt for liv og helse for menneske med kulturbakgrunn frå tidlegare koloniar.

Den gamle konflikten

Den gamle konfliktlinja er særtysk, gamal og, om mogleg, meir bitter som den første. Jürgen Habermas er mannen som meir enn nokon andre har forma måten det offisielle Tyskland snakkar om holocaust på. Under historikarstriden på 1980-talet insisterte han på at folkemordet på dei europeiske jødane var ei singulær historisk hending.

Omfanget og systematikken i holocaust gjer det etter dette synet umogleg å framstille andre historiske hendingar som moralsk jamførbare med holocaust. Det blir forstått som moralsk relativering. Og akkurat slike jamføringar har blitt gjorde i stort monn i tallause propalestinske demonstrasjonar denne hausten.

I erklæringa om Gaza-krigen åtvarar Habermas mot å la «målestokken for bedømming skli ut». Habermas-synet er skapt og forma innanfor ei tysk ålmente. Målet var å påverke ei ålmente der dette synet på holocaust ikkje rådde grunnen.

Kven var forbrytarane?

Sidan 1990-talet har Habermas’ syn vore førande for tysk offisiell politikk. Men i dag er det utfordra på ein ny måte av ytre høgre-partiet Alternativ for Tyskland (AfD). Partiet har ein forbundsdagsfraksjon på 78 representantar og har hatt rundt 20 prosent på nasjonale målingar heile dette året.

AfDs syn på spørsmålet blir oppsummert i ein TikTok-video frå han som er partiets førstekandidat ved Europavalet til neste år: «Forfedrane våre var ikkje forbrytarar!».

Når Olaf Scholz pussar snublesteinar, og presidenten forsikrar om at Tyskland er på Israels side, er det del av ein folkepedagogisk tysk-tysk diskusjon. Det handlar om frykt for ny antisemittisme blant personar med migrasjonsbakgrunn, men aller mest om frykt for den gamle tyske antisemittismen.

Skjerpa trugsmål

Ei gruppe som ikkje kjem gunstig ut av denne situasjonen, er dei tyske jødane. Dei er ein svært liten minoritet. Jødiske trussamfunn har ikkje meir enn 100.000 medlemer i Tyskland. Det er fleire personar med jødisk kulturbakgrunn, kanskje så mange som 250.000. I dag lever alle i ein situasjon der dei stadig må tenkje på eigen tryggleik på grunn av personar som anten held dei ansvarlege for Netanyahus politikk, for all urett staten Israel har stått for sidan opprettinga i 1948, for USAs støtte til staten Israel eller for ting dei meiner George Soros eller finanskapitalen står bak. Desse to siste dukkar svært ofte opp i retorikken til landets ytre høgre-politikarar.

Astrid Sverresdotter Djupvik er redaktør av Syn og Segn og fast skribent i Dag og Tid

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Det ser eintydig ut, iallfall på overflata, forholdet mellom Tyskland og Israel. Framfor Brandenburger Tor, som var opplyst i fargane til det israelske flagget, erklærte den tyske presidenten Frank-Walter Steinmeier at Tyskland er på Israels side, og at han skjemst over det auka talet på antisemittiske hendingar i Tyskland etter 7. oktober i år.

Det moderne Tysklands fremste filosof Jürgen Habermas ser på Israels angrep på Hamas som eit «prinsipielt rettferdiggjort motangrep».

Snublesteinar

Den 9. november i år publiserte kanslar Olaf Scholz eit bilete der han sit krumbøygd og pussar ein av kunstnaren Günter Demnings snublesteinar. Snublesteinane har same storleik som brustein og er minnesmerke over jødar som vart deporterte og myrda av tyske nazistar – slike minnesmerke finst også her i landet.

Biletet, av ein kanslar som går ned på kne, er visuelt sterkt i seg sjølv. Og det har ein klar referanse til det mest ikoniske biletet frå tysk politisk etterkrigshistorie: det av Willy Brandt som knelar framfor minnesmerket over Warszawa-gettoen i desember 1971. Det er drapet på seks millionar menneske som skaper det spesielle bandet mellom Tyskland og Israel.

Stadige kontroversar

Den tyske regjeringas politikk ligg fast. Samstundes har den krasse tyske debatten om Israel og antisemittisme vekt enorm internasjonal merksemd denne hausten. Den palestinske forfattaren Adania Shibli fekk ikkje kome til Bokmessa i Frankfurt for å ta imot ein litterærpris. Greta Thunberg har gått frå å vere det grøne Tysklands fremste heltinne til å bli ein kontroversiell figur på grunn av sitt engasjement for Gaza.

Så kom den nye debatten rundt Documenta, den største og viktigaste messa for moderne kunst i Europa. Også denne kontroversen enda med at nokon måtte gå, i haust var det den indiske poeten og kuratoren Ranjit Hoskote, som var skulda for antisemittisme.

Denne veka fortalde avisa Klassekampen om israelaren Udi Raz som mista jobben som guide ved det jødiske museet i Berlin etter å ha omtalt den israelske framferda på Vestbreidda som apartheid. Denne hausten har fleire tyske byar tidvis hatt forbod mot propalestinske demonstrasjonar.

Den nye konflikten

Spørsmålet om Israel og antisemittisme kvervlar opp gamle og nye konfliktar i det tyske samfunnet. Grunnen til at det er så uforsonleg, har å gjere med at mykje står på spel. Den nye konflikten som blir kvervla opp, handlar om integrering av innbyggjarar med migrasjonsbakgrunn frå Midtausten, Nord-Afrika og Tyrkia. Dette er ei stor gruppe menneske, 5,7 millionar i talet og 7 prosent av innbyggjarane i Tyskland.

Konflikten tok til 7. oktober, etter rapportar om at Hamas-åtaket vart feira med baklava og andre arabiske søtsaker i Berlin-gata Sonnenallee. Det fekk politikarar frå alle parti til å rope varsku om mangel på integrering. Politikarar frå kristenkonservative CDU har kravd at det å ta avstand frå antisemittisme i framtida må gjerast til føresetnad for å få tysk statsborgarskap.

Tyskland er ikkje blant dei landa i Europa som har dei største konfliktane knytte til integrering. Men det er eit innvandringsland i stadig endring. Spørsmålet om Israel og antisemittisme kan fort bli ein uforsonleg kulturkonflikt mellom den tyske hovudstraumspolitikken og ein stor minoritet som oppfattar den tyske haldninga som uttrykk for europeisk arroganse og manglande respekt for liv og helse for menneske med kulturbakgrunn frå tidlegare koloniar.

Den gamle konflikten

Den gamle konfliktlinja er særtysk, gamal og, om mogleg, meir bitter som den første. Jürgen Habermas er mannen som meir enn nokon andre har forma måten det offisielle Tyskland snakkar om holocaust på. Under historikarstriden på 1980-talet insisterte han på at folkemordet på dei europeiske jødane var ei singulær historisk hending.

Omfanget og systematikken i holocaust gjer det etter dette synet umogleg å framstille andre historiske hendingar som moralsk jamførbare med holocaust. Det blir forstått som moralsk relativering. Og akkurat slike jamføringar har blitt gjorde i stort monn i tallause propalestinske demonstrasjonar denne hausten.

I erklæringa om Gaza-krigen åtvarar Habermas mot å la «målestokken for bedømming skli ut». Habermas-synet er skapt og forma innanfor ei tysk ålmente. Målet var å påverke ei ålmente der dette synet på holocaust ikkje rådde grunnen.

Kven var forbrytarane?

Sidan 1990-talet har Habermas’ syn vore førande for tysk offisiell politikk. Men i dag er det utfordra på ein ny måte av ytre høgre-partiet Alternativ for Tyskland (AfD). Partiet har ein forbundsdagsfraksjon på 78 representantar og har hatt rundt 20 prosent på nasjonale målingar heile dette året.

AfDs syn på spørsmålet blir oppsummert i ein TikTok-video frå han som er partiets førstekandidat ved Europavalet til neste år: «Forfedrane våre var ikkje forbrytarar!».

Når Olaf Scholz pussar snublesteinar, og presidenten forsikrar om at Tyskland er på Israels side, er det del av ein folkepedagogisk tysk-tysk diskusjon. Det handlar om frykt for ny antisemittisme blant personar med migrasjonsbakgrunn, men aller mest om frykt for den gamle tyske antisemittismen.

Skjerpa trugsmål

Ei gruppe som ikkje kjem gunstig ut av denne situasjonen, er dei tyske jødane. Dei er ein svært liten minoritet. Jødiske trussamfunn har ikkje meir enn 100.000 medlemer i Tyskland. Det er fleire personar med jødisk kulturbakgrunn, kanskje så mange som 250.000. I dag lever alle i ein situasjon der dei stadig må tenkje på eigen tryggleik på grunn av personar som anten held dei ansvarlege for Netanyahus politikk, for all urett staten Israel har stått for sidan opprettinga i 1948, for USAs støtte til staten Israel eller for ting dei meiner George Soros eller finanskapitalen står bak. Desse to siste dukkar svært ofte opp i retorikken til landets ytre høgre-politikarar.

Astrid Sverresdotter Djupvik er redaktør av Syn og Segn og fast skribent i Dag og Tid

Emneknaggar

Fleire artiklar

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Foto: Paul S. Amundsen / NTB

ForsvarSamfunn

Vil ruste opp ei lekk skute

Regjeringa lovar eit historisk forsvarsløft. I dag slit Forsvaret med å halde på mannskapet som alt er der.

Per Anders Todal
Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Foto: Paul S. Amundsen / NTB

ForsvarSamfunn

Vil ruste opp ei lekk skute

Regjeringa lovar eit historisk forsvarsløft. I dag slit Forsvaret med å halde på mannskapet som alt er der.

Per Anders Todal
Tore Pryser har skrive boka "Samarbeid, tilpasning og motstand. Mer svik og gråsoner". Delar av innhaldet vekkjer debatt.

Tore Pryser har skrive boka "Samarbeid, tilpasning og motstand. Mer svik og gråsoner". Delar av innhaldet vekkjer debatt.

Foto via Wikimedia Commons

Ordskifte
Bjørn Skåret

Tore Pryser og Reidar Hedemann

Tore Pryser gjev nytt liv til ei «ikkje-sak» i boka Samarbeid, tilpasning og motstand.

Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn
Ida Lødemel Tvedt

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Erlend Skjetne er frå Melhus og arbeider med norskopplæring for innvandrarar, i tillegg tl å vere forfattar og fast skribent i Dag og Tid.

Erlend Skjetne er frå Melhus og arbeider med norskopplæring for innvandrarar, i tillegg tl å vere forfattar og fast skribent i Dag og Tid.

Foto: Leikny Havik Skjærseth

BokMeldingar
Kjetil Berthelsen

Med lånt lyre

Erlend Skjetne går i nærsynt dialog med Olav Nygard i Liv, eg har drukke.

Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

ReportasjeFeature

Om å snuble inn i ein framand kultur

Vi hadde høyrt Manu Dibango spele under Mela-festivalen på Rådhusplassen i Oslo. Det var freistande å følgje sporet hans attende til Kamerun.

Øyvind Pharo
Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

ReportasjeFeature

Om å snuble inn i ein framand kultur

Vi hadde høyrt Manu Dibango spele under Mela-festivalen på Rådhusplassen i Oslo. Det var freistande å følgje sporet hans attende til Kamerun.

Øyvind Pharo

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis