Kommentar
Habermas-epoken
Teikning: May Linn Clement (2022)
Den franske filosoflitteraten Jean-Paul Sartre var ein institusjonelt uavhengig, frittsvevande intellektuell som vart den fremste offentlege røysta i Etterkrigs-Europa med utfall mot både høgre og venstre. Marxismen er vår tids uoverskridelege filosofi, skreiv han i Kritikk av den dialektiske fornuft (1960). Verket markerte Sartres marxistiske overskriding av Væren og intet (1943), det eksistensialistiske ungdomsverket hans.
Gjennom sitt virke dei siste 70 åra er Jürgen Habermas filosofen som har overskride også den uoverskridelege marxismen. Han har sett omgrep på samtida med dobbeltprosjektet sitt: kontinuerlege intervensjonar i den aktuelle samfunnsstriden i kombinasjon med djuptpløyande sosialfilosofiske studiar. Med forankring i universitetsinstitusjonen har Habermas vorte sjølve symbolet på ein offentleg intellektuell i vitskapens tidsalder.
Habermas’ offentlege debut kom i 1953 med artikkelen «Å tenkje med Heidegger mot Heidegger» i Frankfurter Allgemeine Zeitung, hovudorganet til det konservative Vest-Tyskland. Heidegger var på den tida ein tonegjevande figur i tysk filosofi. Den unge Habermas var rett nok fascinert av Heidegger, men provoserte ved å tematisere det den gong tabulagde: Heideggers nazistøtte.
Etter studietida livnærte Habermas seg som kulturjournalist og la grunnen for eit livslangt nærvær i samfunnsdebatten, anten det gjaldt 1968-opprøret mot det professoralt autoritære universitetet, legitimering av sivil ulydnad mot Natos utplassering av atomrakettar, historikarstriden om holocausts «singularitet», den bioteknologiske instrumentaliseringa av menneskelivet eller religionen som vende tilbake i det den effektive omgrepsprodusenten kalla «det postsekulære samfunnet».
Habermas’ tallause offentlege intervensjonar er dokumenterte i rekkja med «Politiske småskrifter I–XII» (1980–2013), utgjevne i den fargerike serien «edition suhrkamp». Til biletet av Habermas’ offentlege virke høyrer òg at han gjennom fleire tiår saman med Hans Magnus Enzensberger (også han årgang 1929) var den næraste intellektuelle rådgjevaren til Siegfried Unseld (1924–2002), den legendariske leiaren av den venstreradikale kulturinstitusjonen Suhrkamp Verlag.
Habermas voks opp i ein middelklassefamilie med ein far som vart aktiv medlem av Hitlers parti, NSDAP, og som sytte for å innrullere sonen i Hitler-Jugend. Habermas heldt avstand til faren, som hadde slutta seg til nazipartiet i 1933. Også Erich Rothacker, Habermas’ filosofiprofessor ved universitetet i Bonn, hadde nazifortid.
Digital tilgang – heilt utan binding
Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.
