JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Samfunn

Eit tungrodd sjøforsvar

Sjøforsvaret er enda meir fragmentert enn den norske jernbanesektoren, meiner forskar Ståle Ulriksen.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
4434
20230120
4434
20230120

peranders@dagogtid.no

For ein sivilist er det mykje som er vanskeleg å forstå i historia om fregattane. Korleis er det mogleg å investere nær 20 milliardar kroner i fem krigsskip utan å sikre seg reservedelar nok, og utan å lære opp og tilsetje nok mannskap til å halde skipa på sjøen og tryggleiken oppe?

Dessverre er ikkje fregattane noko eineståande tilfelle i det norske forsvaret, meiner Ståle Ulriksen, som er forskar og lærar ved Sjøkrigsskulen i Bergen.

– Noreg er generelt dårlege på å gjere forsvarsinnkjøp. I kontraktane med leverandør blir det gjerne skore ned på avtalane om reservedelar, i håp om å få mest mogleg for pengane. Så må til dømes fregattane kannibaliserast for å få nok delar til at nokre av fartya kan vere i drift.

– Det er djupt irrasjonelt å kjøpe så dyre ting om ein ikkje har råd til å bruke dei?

– Ja, men vi ser det same i Hæren. Det er ikkje ressursar nok til å drifte utstyret.

Fragmentert

– Mangelen på delar og mannskap til fregattane har vore kjend i mange år. Det må da vere folk som har sett problema og har sagt frå undervegs?

– Ja, men frå toppen får du gjerne beskjed om å halde kjeft. Slik er det i alle organisasjonar. I tillegg er systemet i forsvaret så fragmentert. Det er så mange organisasjonar involvert, det er tungrodd og vanskeleg å få ting gjort, seier Ulriksen.

– Sjefen for Sjøforsvaret eig ikkje skipa, det gjer Forsvarsmateriell. Så skal Forsvarets logistikkorganisasjon stå for logistikk og vedlikehald, medan Forsvarsmateriell og Sjøforsvaret òg har ein del av vedlikehaldet. Og marinebasane er det Forsvarsbygg som eig, medan utdanninga av mannskapa skjer her på Sjøkrigsskulen. Sjefen for Sjøforsvaret har eigentleg nokså liten kontroll.

– Dette minner stygt om den norske jernbanesektoren?

– Ja, men i Forsvaret er det mykje verre. Det er new public management for fullt. Dei ulike einingane internfakturerer kvarandre og forhandlar att og fram, og offiserane har lite tid til å tenkje på krig.

– Kva med politikarane, som skal avgjere kva forsvaret skal drive med?

– Politikarane dukkar gjerne opp ad hoc, og finn kanskje ut at dei vil sende ein fregatt til Syria. Admiralen seier «yes, sir», og ingen fortel utanriksministeren at Sjøforsvaret må plukke ut eit datakort frå eit anna skip for å kunne sende fregatten. Politikarane avgjer bruken av skipa, men dei har lite kontroll over det som skjer i Forsvaret. Og kunnskapen på Stortinget har blitt mindre etter at dei slo saman Forsvarskomiteen og Utanrikskomiteen (i 2009, red.merk).

Gjennomtrekk

Det er mange dyktige folk i Sjøforsvaret, understrekar Ulriksen.

– Når mannskapa får tid til å trene seg opp saman, blir dei gode. Problemet er å halde mange nok opptrente samtidig. Eit mannskap rekk kanskje akkurat å bli samkøyrde, men så sluttar nokon.

– Det er stor gjennomtrekk i Sjøforsvaret. Kva kjem det av?

– Sjøforsvaret legg opp til eit slags 50-talsliv. Det fungerer berre om du har ein ektefelle heime som ordnar alt medan offiserane er ute og seglar. Marinen har mange planlagde oppgåver, pluss at dei kanskje må ut for å skugge russiske farty eller noko anna uføresett. Da kan du ikkje hente i barnehagen. I tillegg er folk frå Sjøforsvaret ettertrakta andre stader i arbeidslivet. Når eg er på besøk hos norske reiarlag, ser eg mange med ring frå Sjøkrigsskulen på fingeren.

– Om Sjøforsvaret stadig må lære opp nye mannskap, må det vel gå på kostnad av tryggleiken òg?

– Ja. I tillegg har lengda på utdanninga blitt skoren ned. Dermed blir det meir vidareutdanning av folk medan dei er i teneste. Da «Helge Ingstad» forliste, var fleire av dei meir erfarne i mannskapet på kurs.

Lærdom

Ståle Ulriksen meiner det er fleire lærdomar å trekkje av historia om dei norske fregattane.

– Den viktigaste er at ein må tenkje på heile levetida til eit skip når ein kjøper det. Du må ha ein plan for oppgraderingane. Og helst må du sikre at du har doble mannskap for kvart skip. Skal du ha fem fregattar, må du i alle fall ha sju-åtte besetningar.

Også politikarane har ein del å lære om kva som skal til for å ha eit fungerande sjøforsvar, meiner Ulriksen.

– Dei må først og fremst skjøne kva behova faktisk er. Eg har pendla mykje mellom Bergen og Oslo, og det er stor skilnad på korleis folk oppfattar landet. Her i Bergen ser du det maritime heile tida.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

peranders@dagogtid.no

For ein sivilist er det mykje som er vanskeleg å forstå i historia om fregattane. Korleis er det mogleg å investere nær 20 milliardar kroner i fem krigsskip utan å sikre seg reservedelar nok, og utan å lære opp og tilsetje nok mannskap til å halde skipa på sjøen og tryggleiken oppe?

Dessverre er ikkje fregattane noko eineståande tilfelle i det norske forsvaret, meiner Ståle Ulriksen, som er forskar og lærar ved Sjøkrigsskulen i Bergen.

– Noreg er generelt dårlege på å gjere forsvarsinnkjøp. I kontraktane med leverandør blir det gjerne skore ned på avtalane om reservedelar, i håp om å få mest mogleg for pengane. Så må til dømes fregattane kannibaliserast for å få nok delar til at nokre av fartya kan vere i drift.

– Det er djupt irrasjonelt å kjøpe så dyre ting om ein ikkje har råd til å bruke dei?

– Ja, men vi ser det same i Hæren. Det er ikkje ressursar nok til å drifte utstyret.

Fragmentert

– Mangelen på delar og mannskap til fregattane har vore kjend i mange år. Det må da vere folk som har sett problema og har sagt frå undervegs?

– Ja, men frå toppen får du gjerne beskjed om å halde kjeft. Slik er det i alle organisasjonar. I tillegg er systemet i forsvaret så fragmentert. Det er så mange organisasjonar involvert, det er tungrodd og vanskeleg å få ting gjort, seier Ulriksen.

– Sjefen for Sjøforsvaret eig ikkje skipa, det gjer Forsvarsmateriell. Så skal Forsvarets logistikkorganisasjon stå for logistikk og vedlikehald, medan Forsvarsmateriell og Sjøforsvaret òg har ein del av vedlikehaldet. Og marinebasane er det Forsvarsbygg som eig, medan utdanninga av mannskapa skjer her på Sjøkrigsskulen. Sjefen for Sjøforsvaret har eigentleg nokså liten kontroll.

– Dette minner stygt om den norske jernbanesektoren?

– Ja, men i Forsvaret er det mykje verre. Det er new public management for fullt. Dei ulike einingane internfakturerer kvarandre og forhandlar att og fram, og offiserane har lite tid til å tenkje på krig.

– Kva med politikarane, som skal avgjere kva forsvaret skal drive med?

– Politikarane dukkar gjerne opp ad hoc, og finn kanskje ut at dei vil sende ein fregatt til Syria. Admiralen seier «yes, sir», og ingen fortel utanriksministeren at Sjøforsvaret må plukke ut eit datakort frå eit anna skip for å kunne sende fregatten. Politikarane avgjer bruken av skipa, men dei har lite kontroll over det som skjer i Forsvaret. Og kunnskapen på Stortinget har blitt mindre etter at dei slo saman Forsvarskomiteen og Utanrikskomiteen (i 2009, red.merk).

Gjennomtrekk

Det er mange dyktige folk i Sjøforsvaret, understrekar Ulriksen.

– Når mannskapa får tid til å trene seg opp saman, blir dei gode. Problemet er å halde mange nok opptrente samtidig. Eit mannskap rekk kanskje akkurat å bli samkøyrde, men så sluttar nokon.

– Det er stor gjennomtrekk i Sjøforsvaret. Kva kjem det av?

– Sjøforsvaret legg opp til eit slags 50-talsliv. Det fungerer berre om du har ein ektefelle heime som ordnar alt medan offiserane er ute og seglar. Marinen har mange planlagde oppgåver, pluss at dei kanskje må ut for å skugge russiske farty eller noko anna uføresett. Da kan du ikkje hente i barnehagen. I tillegg er folk frå Sjøforsvaret ettertrakta andre stader i arbeidslivet. Når eg er på besøk hos norske reiarlag, ser eg mange med ring frå Sjøkrigsskulen på fingeren.

– Om Sjøforsvaret stadig må lære opp nye mannskap, må det vel gå på kostnad av tryggleiken òg?

– Ja. I tillegg har lengda på utdanninga blitt skoren ned. Dermed blir det meir vidareutdanning av folk medan dei er i teneste. Da «Helge Ingstad» forliste, var fleire av dei meir erfarne i mannskapet på kurs.

Lærdom

Ståle Ulriksen meiner det er fleire lærdomar å trekkje av historia om dei norske fregattane.

– Den viktigaste er at ein må tenkje på heile levetida til eit skip når ein kjøper det. Du må ha ein plan for oppgraderingane. Og helst må du sikre at du har doble mannskap for kvart skip. Skal du ha fem fregattar, må du i alle fall ha sju-åtte besetningar.

Også politikarane har ein del å lære om kva som skal til for å ha eit fungerande sjøforsvar, meiner Ulriksen.

– Dei må først og fremst skjøne kva behova faktisk er. Eg har pendla mykje mellom Bergen og Oslo, og det er stor skilnad på korleis folk oppfattar landet. Her i Bergen ser du det maritime heile tida.

Fleire artiklar

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Foto: Terje Tøgard / Orfeus

BokMeldingar
Gjert Vestrheim

Ein milepåle i europeisk bokhistorie

Hartmann Schedels verdshistorie, som vart trykt i Nürnberg i 1493, er mor til alle salongbordbøker.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Foto: Silje Katrine Robinson / NTB

Ordskifte
Eivor Andersen Oftestad

Fordommar på leseglasa

Det finst sjølvsagt nestekjærleik både i andre kulturar enn den kristne og hos folk som «ikkje trur» at mennesket er skapt i Guds bilete.

Gunnar Stubseid.

Gunnar Stubseid.

Foto: Stubseid.no

MinneordSamfunn
Hallvard T. Bjørgum

Gunnar Stubseid

(1948­–2024)

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro
Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis