JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ordskifte

Nyansar på avvegar

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Den amerikanske kyrkjegarden ved Omaha Beach i Normandie i Frankrike.

Den amerikanske kyrkjegarden ved Omaha Beach i Normandie i Frankrike.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Den amerikanske kyrkjegarden ved Omaha Beach i Normandie i Frankrike.

Den amerikanske kyrkjegarden ved Omaha Beach i Normandie i Frankrike.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

2800
20230929
2800
20230929

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Krigen i Ukraina

Morten Strøksnes skriv 22. september at han «nyanserer biletet» av at det går føre seg ein kamp mellom verdiar i Ukraina. Han har sjølv sagt at ingen av USAs krigar gav Russland rett til å invadera landet, og skriv: «Krigen kan ikkje rettferdiggjerast. Men...»

Eg synest ikkje det høver med noko «men» her. Russland har gått til åtak på Ukraina.

Derimot finst det to punkt som skulle vore nyanserte meir i Strøksnes’ hovudtekst frå 25. august.

1) Strøksnes skriv: «USA treng ikkje Nato militært sett, og dei vernar ikkje Europa for å vere snille» (mi utheving). Men kva med i Normandie, der tusenvis av amerikanske soldatar døydde i 1944 i kampen mot Nazi-Tyskland? Dra til Omaha Beach og sjå sjølv. Eg var der som åtteåring – eg minnest eit hav av gravsteinar i marmor. Ser Strøksnes dette som berre endå eit teikn på USAs imperialisme? Eit av mange framskuv for å hevda «USAs globale hegemoni»?

Om svaret er ja, har Strøksnes laga seg ein flott teori som det ikkje går an å falsifisera. Det var vel også berre kyniske reknestykke som låg bak USAs matvareprogram under hungersnauda i Russland og Ukraina 1921–1923, som berga millionar? I Noreg gir me Fridtjof Nansen all æra for dette, men amerikanarane spelte ei særs viktig rolle.

2) Dei fleste kuppa i Latin-Amerika var ikkje «amerikanske». Det at amerikanarane støtta opp under dei, er ikkje det same. Statsvitar Egil Fossum skriv dette: «USAs grunnleggende strategi ble å bygge opp anti-kommunistiske regimer og støtte kupp mot upålitelige regimer som var ’soft on communism’. Dette betyr ikke at det som skjedde opp gjennom 1960-årene ene og alene skyldes USA. USA spilte imidlertid en viktig rolle i alle disse kontrarevolusjonære kuppene. Det er villedende å se på rekken av kupp som en eneste stor kontinental konspirasjon, selv om det var det også. Det sosiale og politiske grunnlaget for disse hendingene fantes i landene selv...» osv. Nyss avlidne Geir Lundestad har òg skrive om kuppet i Chile: «Allendes fall skyldtes først og fremst lokale forhold, men også amerikansk destabiliseringspolitikk.»

Til slutt nokre ord frå Jahn Otto Johansen, skrivne i 1998: «De fleste sentral- og øst-europeiske folk føler seg like europeiske som vest-europeerne. Slik de leser sin historie, var det ikke deres eget valg som satte dem utenfor det Europa de kulturelt og historisk var en naturlig del av. Sentral- og øst-europeerne betrakter medlemskap i Nato og EU som en prosess der den historiske urettferdighet de ble utsatt for på grunn av Jalta, skal gjøres godt igjen. Det står for dem som et helt rimelig krav å få komme inn fra den kulde de i så mange år befant seg i, som følge av stormaktenes avtale om å inndele det ‘befridde’ Europa i makt og interessesfærer.»

Isak Slettebø er meteorolog.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Krigen i Ukraina

Morten Strøksnes skriv 22. september at han «nyanserer biletet» av at det går føre seg ein kamp mellom verdiar i Ukraina. Han har sjølv sagt at ingen av USAs krigar gav Russland rett til å invadera landet, og skriv: «Krigen kan ikkje rettferdiggjerast. Men...»

Eg synest ikkje det høver med noko «men» her. Russland har gått til åtak på Ukraina.

Derimot finst det to punkt som skulle vore nyanserte meir i Strøksnes’ hovudtekst frå 25. august.

1) Strøksnes skriv: «USA treng ikkje Nato militært sett, og dei vernar ikkje Europa for å vere snille» (mi utheving). Men kva med i Normandie, der tusenvis av amerikanske soldatar døydde i 1944 i kampen mot Nazi-Tyskland? Dra til Omaha Beach og sjå sjølv. Eg var der som åtteåring – eg minnest eit hav av gravsteinar i marmor. Ser Strøksnes dette som berre endå eit teikn på USAs imperialisme? Eit av mange framskuv for å hevda «USAs globale hegemoni»?

Om svaret er ja, har Strøksnes laga seg ein flott teori som det ikkje går an å falsifisera. Det var vel også berre kyniske reknestykke som låg bak USAs matvareprogram under hungersnauda i Russland og Ukraina 1921–1923, som berga millionar? I Noreg gir me Fridtjof Nansen all æra for dette, men amerikanarane spelte ei særs viktig rolle.

2) Dei fleste kuppa i Latin-Amerika var ikkje «amerikanske». Det at amerikanarane støtta opp under dei, er ikkje det same. Statsvitar Egil Fossum skriv dette: «USAs grunnleggende strategi ble å bygge opp anti-kommunistiske regimer og støtte kupp mot upålitelige regimer som var ’soft on communism’. Dette betyr ikke at det som skjedde opp gjennom 1960-årene ene og alene skyldes USA. USA spilte imidlertid en viktig rolle i alle disse kontrarevolusjonære kuppene. Det er villedende å se på rekken av kupp som en eneste stor kontinental konspirasjon, selv om det var det også. Det sosiale og politiske grunnlaget for disse hendingene fantes i landene selv...» osv. Nyss avlidne Geir Lundestad har òg skrive om kuppet i Chile: «Allendes fall skyldtes først og fremst lokale forhold, men også amerikansk destabiliseringspolitikk.»

Til slutt nokre ord frå Jahn Otto Johansen, skrivne i 1998: «De fleste sentral- og øst-europeiske folk føler seg like europeiske som vest-europeerne. Slik de leser sin historie, var det ikke deres eget valg som satte dem utenfor det Europa de kulturelt og historisk var en naturlig del av. Sentral- og øst-europeerne betrakter medlemskap i Nato og EU som en prosess der den historiske urettferdighet de ble utsatt for på grunn av Jalta, skal gjøres godt igjen. Det står for dem som et helt rimelig krav å få komme inn fra den kulde de i så mange år befant seg i, som følge av stormaktenes avtale om å inndele det ‘befridde’ Europa i makt og interessesfærer.»

Isak Slettebø er meteorolog.

Fleire artiklar

Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Foto: Stian Lysberg Solum / NTB

HelseSamfunn

Kven bør få tilbod om mammografi?

Norske kvinner får eit heilt anna råd enn svenske
og amerikanske.

Christiane Jordheim Larsen
Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Foto: Stian Lysberg Solum / NTB

HelseSamfunn

Kven bør få tilbod om mammografi?

Norske kvinner får eit heilt anna råd enn svenske
og amerikanske.

Christiane Jordheim Larsen

Teikning: May Linn Clement

Ordskifte
Halvor Tjønn

Å forveksla aggressor med forsvarar

«Etter at Putin kom til makta hausten 1999, har Russland ført ei heil rad med krigar.»

Den nyfødde kalven.

Den nyfødde kalven.

Foto: Hilde Lussand Selheim

Samfunn
Svein Gjerdåker

Ei ny Ameline er fødd

Vårsøg – også kalla Tripso sidan ho var så skvetten som ung, spissa øyro for ingenting og trippa med beina inn og ut av fjøset – fekk ein ny kalv natt til 13. mai.

Emma (Fanny L. Bornedal) arbeider som nattevakt ved rettsmedisinsk institutt, der foreldra i si tid vart utsette for drapsforsøk.

Emma (Fanny L. Bornedal) arbeider som nattevakt ved rettsmedisinsk institutt, der foreldra i si tid vart utsette for drapsforsøk.

Foto: Another World Entertainment

FilmMeldingar
Brit Aksnes

Skrekkeleg skuffande

Likte du Nattevakten, kjem du ikkje til å elska Nattevakten: Demoner går i arv, dersom det var det du håpte på.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen
Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis