JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ordskifte

Når diktet blir usynleg

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Knut Ødegård.

Knut Ødegård.

Foto: Anna-Julia Granberg/Blunderbuss/Cappelen Damm

Knut Ødegård.

Knut Ødegård.

Foto: Anna-Julia Granberg/Blunderbuss/Cappelen Damm

5199
20240209
5199
20240209

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Kultur

Som innleiing kjem ei personleg erfaring om dikt og synleggjering: Eg debuterte med ei tynn diktsamling året 1967 på nynorskforlaget Noregs Boklag, eit lite forlag med store namn som t.d. Tor Jonsson, Olav H. Hauge og Jan-Magnus Bruheim. Denne vesle diktsamlinga fekk omtale og kritikk i 26 aviser og andre medium. Poeten vart intervjua i fleire medium, beden om opplesingar og vart straks rekna som viktig i norsk skriftkultur.

Dei store avisene skreiv grundige kritikkar av diktboka, m.a. Paal Brekke i Dagbladet (som av mange vart rekna for den viktigaste kulturavisa den gongen): «Det er mange dikt jeg vil sette kryss og utropstegn ved i denne samlingen», skreiv Dagbladets kritikar. Og slik heldt dette fram med utgjevinga året etter, og så vidare mange år på same gode vis.

Lyrikken og lyrikaren var både synleg og viktig i fedrelandet.

Etter eit halvt hundreår, 17 diktsamlingar og omsetjing til over førti språk med separate bokutgjevingar samt ei rad viktige prisar og heidersteikn frå mange land, fekk eg 2 – to – kritikkar for diktboka mi i 2023, Samuel Pedersens reisedagbok.

Så kan ein tru eg er ein alderssvekt skrivar som har tapt meg noko bedrøveleg som poet i mitt lange samliv med ordet i dikt.

Tja, men i så fall tek dei få som har halde fram med å skriva om desse diktbøkene frå seinare år, heilt feil. Tre år før kom Sirkusdirektøren, og då skreiv Helge Torvund i Klassekampen: «Overtydande frå ein av våre beste poetar. Hjarterått, hjartegodt (...) så vilter vital og variert ho faldar seg ut, denne nye rikhaldige diktsamlinga til Knut Ødegård.» Og tre år før den kom Tida er inne, og då skreiv Vårt Lands kritikar Sindre Andersen at poeten skriv fram konkrete bilete «man ikke så lett glemmer, og skriver dikt som griper rett inn i livsmysteriene vi daglig tar del i». Aftenpostens Henning Howlid Wærp la til om denne poeten: «Det er på tide å betrakte ham som en av våre fremste poeter.»

«Usynleggjeringa fører til fordumming.»

Om altså desse ikkje tek grueleg feil, har usynleggjeringa ei anna årsak enn mangelen på kvalitet eller aktualitet. Eg trur det er sjølve diktsjangeren som er råka av usynleggjering. Diktet blir nok ikkje utrydda, men usynleggjeringa gjer at potensielle diktlesarar rett og slett ikkje får vita at diktboka er tilgjengeleg, og dermed råkar fråværet av synleggjering det norske folks hjerne- og hjarteaktivitet og evne til å sjå både samanhengar og medmenneske som syster og bror, slik diktet på unikt vis kan setja ein lesar i stand til. Usynleggjeringa fører til fordumming.

Det er heilt klårt diktsjangeren som er råka. For usynleggjeringa gjeld ikkje berre denne poeten på 78 år, men også dei unge poetane, dei nye røystene, dei som treng å få etablert seg som – ja, som poetar. Sjølv har eg permar fulle av kritikkar frå den gode tida fram til tusenårsskiftet, kritikkar på mange språk, ja kinesisk og arabisk i tillegg til dei europeiske. Og i år kjem eg med diktbøker både på gresk og hebraisk, engelsk og fransk. Det står ikkje på for ein olding som har fått – og får – alt dette. Men det spøkjer for framtida, for dei unge som skal formidla den krafta til syn og innsyn som berre poesien kan. Og det spøkjer for Noreg som sivilisert samfunn, for danningsnivået vårt.

Ja, eg skriv det: som sivilisert samfunn. For det som har skjedd, er at norske medium i løpet av dei siste tiåra gradvis har redusert både kulturjournalistikken, kritikken og omtalane, det eg kallar synleggjeringa, til fordel for underhaldningsstoff og omtale av nokre få romanforfattarar som dei har opphøgd til kjendisar, same kor godt eller dårleg dei skriv.

Kulturredaksjonane er nedskorne, i svært mange aviser finst det ikkje lenger kultursider.

Dette åtaket på norsk skriftkultur kjem på fleire område enn i aviser og andre medium: Parallelt med den radikale nedgangen av lyrikkomtale i media har vi fått ei usynleggjering av diktsamlingar i bokhandelen. Diktbøkene er anten gøymde vekk slik at kundane ikkje får auga på dei, eller dei er rett og slett ikkje del av sortimentet. Eg har i fleire år plaga dei arme tilsette i flyplassbokhandlar med spørsmål om kvar diktsamlingane er å finna. Svar: Nei, vi fører ikkje diktsamlingar. Eg: Men diktet høver jo særleg godt på flyreiser.

Kva som skjer på dei årlege møta mellom dei store forlaga og dei store media tidleg på året, veit eg ikkje. Men eg har grunn til å tru at det blir fokusert på kva bøker som skal bli årets bestseljarar, og bøkene er meir eller mindre sikra medieomtale og synleggjering i bokhandelen.

Situasjonen er så alvorleg for norsk diktekunst og skriftkultur at dette må gripast tak i av fagforeininga vår, Den norske Forfatterforening, snarast råd.

Eg kan mimra om den tida då mi vesle grøne debutbok stod utstilt fremst i bokhandlarvindaugo og eg fekk sleppa til i Hartvig Kirans Ønskediktet, og då så godt som alle media tykte det var ei storhending når ein ny poet steig fram. Eg har fått mitt, i rikeleg mon. Slike gleder er eg redd poetar ikkje lenger får oppleva, og det norske folk får ikkje lenger gleda og utfordringa ved å oppleva diktets kraft til nytt (inn)syn og empati med den og det framande.

Knut Ødegård er forfattar.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Kultur

Som innleiing kjem ei personleg erfaring om dikt og synleggjering: Eg debuterte med ei tynn diktsamling året 1967 på nynorskforlaget Noregs Boklag, eit lite forlag med store namn som t.d. Tor Jonsson, Olav H. Hauge og Jan-Magnus Bruheim. Denne vesle diktsamlinga fekk omtale og kritikk i 26 aviser og andre medium. Poeten vart intervjua i fleire medium, beden om opplesingar og vart straks rekna som viktig i norsk skriftkultur.

Dei store avisene skreiv grundige kritikkar av diktboka, m.a. Paal Brekke i Dagbladet (som av mange vart rekna for den viktigaste kulturavisa den gongen): «Det er mange dikt jeg vil sette kryss og utropstegn ved i denne samlingen», skreiv Dagbladets kritikar. Og slik heldt dette fram med utgjevinga året etter, og så vidare mange år på same gode vis.

Lyrikken og lyrikaren var både synleg og viktig i fedrelandet.

Etter eit halvt hundreår, 17 diktsamlingar og omsetjing til over førti språk med separate bokutgjevingar samt ei rad viktige prisar og heidersteikn frå mange land, fekk eg 2 – to – kritikkar for diktboka mi i 2023, Samuel Pedersens reisedagbok.

Så kan ein tru eg er ein alderssvekt skrivar som har tapt meg noko bedrøveleg som poet i mitt lange samliv med ordet i dikt.

Tja, men i så fall tek dei få som har halde fram med å skriva om desse diktbøkene frå seinare år, heilt feil. Tre år før kom Sirkusdirektøren, og då skreiv Helge Torvund i Klassekampen: «Overtydande frå ein av våre beste poetar. Hjarterått, hjartegodt (...) så vilter vital og variert ho faldar seg ut, denne nye rikhaldige diktsamlinga til Knut Ødegård.» Og tre år før den kom Tida er inne, og då skreiv Vårt Lands kritikar Sindre Andersen at poeten skriv fram konkrete bilete «man ikke så lett glemmer, og skriver dikt som griper rett inn i livsmysteriene vi daglig tar del i». Aftenpostens Henning Howlid Wærp la til om denne poeten: «Det er på tide å betrakte ham som en av våre fremste poeter.»

«Usynleggjeringa fører til fordumming.»

Om altså desse ikkje tek grueleg feil, har usynleggjeringa ei anna årsak enn mangelen på kvalitet eller aktualitet. Eg trur det er sjølve diktsjangeren som er råka av usynleggjering. Diktet blir nok ikkje utrydda, men usynleggjeringa gjer at potensielle diktlesarar rett og slett ikkje får vita at diktboka er tilgjengeleg, og dermed råkar fråværet av synleggjering det norske folks hjerne- og hjarteaktivitet og evne til å sjå både samanhengar og medmenneske som syster og bror, slik diktet på unikt vis kan setja ein lesar i stand til. Usynleggjeringa fører til fordumming.

Det er heilt klårt diktsjangeren som er råka. For usynleggjeringa gjeld ikkje berre denne poeten på 78 år, men også dei unge poetane, dei nye røystene, dei som treng å få etablert seg som – ja, som poetar. Sjølv har eg permar fulle av kritikkar frå den gode tida fram til tusenårsskiftet, kritikkar på mange språk, ja kinesisk og arabisk i tillegg til dei europeiske. Og i år kjem eg med diktbøker både på gresk og hebraisk, engelsk og fransk. Det står ikkje på for ein olding som har fått – og får – alt dette. Men det spøkjer for framtida, for dei unge som skal formidla den krafta til syn og innsyn som berre poesien kan. Og det spøkjer for Noreg som sivilisert samfunn, for danningsnivået vårt.

Ja, eg skriv det: som sivilisert samfunn. For det som har skjedd, er at norske medium i løpet av dei siste tiåra gradvis har redusert både kulturjournalistikken, kritikken og omtalane, det eg kallar synleggjeringa, til fordel for underhaldningsstoff og omtale av nokre få romanforfattarar som dei har opphøgd til kjendisar, same kor godt eller dårleg dei skriv.

Kulturredaksjonane er nedskorne, i svært mange aviser finst det ikkje lenger kultursider.

Dette åtaket på norsk skriftkultur kjem på fleire område enn i aviser og andre medium: Parallelt med den radikale nedgangen av lyrikkomtale i media har vi fått ei usynleggjering av diktsamlingar i bokhandelen. Diktbøkene er anten gøymde vekk slik at kundane ikkje får auga på dei, eller dei er rett og slett ikkje del av sortimentet. Eg har i fleire år plaga dei arme tilsette i flyplassbokhandlar med spørsmål om kvar diktsamlingane er å finna. Svar: Nei, vi fører ikkje diktsamlingar. Eg: Men diktet høver jo særleg godt på flyreiser.

Kva som skjer på dei årlege møta mellom dei store forlaga og dei store media tidleg på året, veit eg ikkje. Men eg har grunn til å tru at det blir fokusert på kva bøker som skal bli årets bestseljarar, og bøkene er meir eller mindre sikra medieomtale og synleggjering i bokhandelen.

Situasjonen er så alvorleg for norsk diktekunst og skriftkultur at dette må gripast tak i av fagforeininga vår, Den norske Forfatterforening, snarast råd.

Eg kan mimra om den tida då mi vesle grøne debutbok stod utstilt fremst i bokhandlarvindaugo og eg fekk sleppa til i Hartvig Kirans Ønskediktet, og då så godt som alle media tykte det var ei storhending når ein ny poet steig fram. Eg har fått mitt, i rikeleg mon. Slike gleder er eg redd poetar ikkje lenger får oppleva, og det norske folk får ikkje lenger gleda og utfordringa ved å oppleva diktets kraft til nytt (inn)syn og empati med den og det framande.

Knut Ødegård er forfattar.

Emneknaggar

Fleire artiklar

Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Foto: Paul S. Amundsen / NTB

ForsvarSamfunn
Per Anders Todal

Vil ruste opp ei lekk skute

Regjeringa lovar eit historisk forsvarsløft. I dag slit Forsvaret med å halde på mannskapet som alt er der.

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Foto: Vidar Ruud / NTB

HelseSamfunn
PernilleGrøndal

Avfeiar abortkritikk frå KrF

– Det kvinner treng, er rettleiing og oppfølging, ikkje å møte i nemnd, seier Kamzy Gunaratnam (Ap).

FNs generalsekretær Dag Hammarskjöld fotografert saman med Kongos statsminister Patrice Lumumba.

FNs generalsekretær Dag Hammarskjöld fotografert saman med Kongos statsminister Patrice Lumumba.

Foto: Scanpix / NTB

KommentarSamfunn
Bernt Hagtvet

Den handleføre mystikaren

Dag Hammarskjöld var den andre generalsekretæren i FN, frå 1953 til sin død, etterfølgjaren til Trygve Lie. Filmen som går om livet hans no, der Mikael Persbrandt spelar Hammarskjöld, vekkjer han til live på ein både kjenslevar og realistisk måte.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh
Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis