JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

KronikkOrdskifte

Snorking er ille, apné er verre

Partnaren vekker deg med eit bebreidande blikk: Du heldt meg vaken med snorkinga di! Heile natta! Ikkje faen, tenker du kanskje. Seier det òg. Men i våre dagar skal du ha takk – partnaren har videobevis!

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
5282
20240126

Søvnapné

Niels Christian Stenklev

5282
20240126

Søvnapné

Niels Christian Stenklev

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Nattleg lydforureining er éi sak, partnartrøbbel ei anna, men verre er det om du attåt snorkinga også har nattlege pustestopp. Dette heiter søvnapné. Om du har fleire enn fem stopp i timen og er trøytt på dagtid, har du søvnapnésyndrom, eller snorkesjuke. Sjølve snorkelyden kjem av turbulens i luftvegane, pustestoppen får du når luftvegane kollapsar.

Barn kan ha søvnapné. Den vanlegaste årsaka hjå dei er forstørra falske mandlar (sit bakarst i nasesvelget) eller store, vanlege halsmandlar. Hos vaksne er det ofte fleire årsaker til apnéane: aukande kroppsmasse med alderen (feittet legg seg også rundt luftvegane), tronge naseholer, kroniske sjukdommar, sløvande medikament eller alkoholbruk.

Det vart aukande merksemd om snorking og søvnapné for ein del år sidan, da ein hadde tru på at eit nokså enkelt kirurgisk inngrep kunne vere effektivt mot snorking hos vaksne. Ein fjerna drøvel og ofte halsmandlar med. I mange høve vart drøvelen operert ut hjå ein vaken pasient, under lokalbedøving. Etter nokre år vart det klart at effekten var forbigåande hos dei fleste, og offentleg finansiering av denne kirurgien forsvann. Men ikkje før somme kirurgar hadde tent seg søkkrike på det ein trudde var eit godt, lydreduserande inngrep.

Samstundes med denne kirurgi-euforien vart det òg satsa på utgreiing og diagnostikk av søvnapné. Ei vanleg utgreiing inneber i våre dagar fysisk undersøking hos lege og påfølgande nattleg registrering av søvnmønsteret med spesialutstyr. Utstyret har ein viss grad av eigen intelligens. Det produserer ein rapport om talet på apnéar i timen, og snorketid i prosent av natta. Her kan ein ennå ikkje lita fullt og fast på kunstig intelligens, resultata må tolkast av eit menneske med greie på slikt. 5–15 pustestopp i timen er mild søvnapné, 15–30 moderat og over 30 apnéar i timen er alvorleg søvnapne. Dei fleste av dei som møter til slik utgreiing, er også dagtrøytte, og får diagnosen søvnapnésyndrom om dei overstig fem apnéar i timen. Vi trur at apnéane tar bort den djupe søvnen, ein ligg i vasskorpa og vaker, og det vert heller ikkje nok tilførsel av oksygen til kroppen.

«Den kirurgiske entusiasmen er betydeleg redusert sidan euforien på 1990- og 2000-talet.»

Alvorleg søvnapné aukar risikoen for sjukdomar i hjarte- og karsystemet og kortar livslengda. Til dette kjem òg nedsett funksjonsnivå med trøyttleik på dagtid. Her set vegtrafikklova strenge helsekrav: Om du er dagtrøytt og søvnregistreringa syner meir enn 15 apnéar i timen, må ein legespesialist vurdere om du er skikka til bilkøyring. Her kan det ligge ubehagelege overraskingar på lur for dei som lèt seg søvnregistrera. Rett nok kan du behalda førarkortet om du får rett medisinsk handsaming, men ein del yrkessjåførar har nok vakna til ein juridisk bakrus etter utført søvnregistrering.

Så kva er behandlinga? Hjå ungar vil ein ofte sjå god effekt av kirurgisk behandling. Hjå vaksne lyt ein sjå nærare på generell helsetilstand. Overvekt er alltid uheldig, og mange får råd om å gå ned nokre kilo. Nokre har berre apnéar når dei søv på rygg, ein del av desse kan hjelpast med enkle middel som ein innsydd tennisball i T-skjorta. Dei fleste med symptomgjevande snorkesjuke vil få tilbod om overtrykksventilasjon under søvn – CPAP (Continuous Positive Airway Pressure). Denne er gullstandarden for handsaming av søvnapné, og svært effektiv når han verkar. Men etterlevinga av behandlinga er noko låg, berre litt over 50 prosent i langtidsstudiar. Dette kjem ofte av ubehag ved maskebruk under søvn. I meir moderate tilfelle kan ein òg behandla med apnéskjene, eit slag tannbeskyttar som trekkjer underkjeven fram og syter for at tunga ikkje fell bakover under søvn.

Den kirurgiske entusiasmen er betydeleg redusert sidan euforien på 1990- og 2000-talet, men siste ordet er nok ikkje sagt om kirurgi ved snorkesjuke. Ved nokre sjukdommar som gjev tett nase, kan ein få god hjelp med nasekirurgi. Enklare inngrep på falske eller ekte mandlar kan òg hjelpe. Større operasjonar på kjeve eller svelg kan vere aktuelle for dei få, men effekten må vegast mot kirurgisk risiko, som alltid.

Så, i grenselandet mot alternativ behandling, har vi former for spesialiserte øvingar og opptrening av svelg- og ansiktsmusklar. Her eksisterer behandlingstilbod (myofacial terapi) som skal ha ein viss effekt på nattleg pusteevne. Behandlinga har tiltrekt seg såpass interesse hjå medisinske hovudstraumsmiljø at det nyleg er starta ein vitskapleg studie med denne tematikken, i austlandsområdet. Vi ventar i spenning på resultata.

Hjelper det mot søvnapné å teipe munnen under søvn? Dette er ein aktuell trend på nokre sosiale medium. Det vitskaplege grunnlaget for munnteipinga er ikkje veldig solid, men ein kinesisk studie peiker på ein viss gunstig effekt ved mild søvnapné. Spør du meg, vil eg nok ikkje tilrå munn­teiping før vi veit meir, og særleg ikkje hjå dei med tett nase. Heller snorkar enn daud, seier no eg.

Niels Christian Stenklev

Niels Christian Stenklev er spesialist i øyre-nase-halssjukdomar.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Nattleg lydforureining er éi sak, partnartrøbbel ei anna, men verre er det om du attåt snorkinga også har nattlege pustestopp. Dette heiter søvnapné. Om du har fleire enn fem stopp i timen og er trøytt på dagtid, har du søvnapnésyndrom, eller snorkesjuke. Sjølve snorkelyden kjem av turbulens i luftvegane, pustestoppen får du når luftvegane kollapsar.

Barn kan ha søvnapné. Den vanlegaste årsaka hjå dei er forstørra falske mandlar (sit bakarst i nasesvelget) eller store, vanlege halsmandlar. Hos vaksne er det ofte fleire årsaker til apnéane: aukande kroppsmasse med alderen (feittet legg seg også rundt luftvegane), tronge naseholer, kroniske sjukdommar, sløvande medikament eller alkoholbruk.

Det vart aukande merksemd om snorking og søvnapné for ein del år sidan, da ein hadde tru på at eit nokså enkelt kirurgisk inngrep kunne vere effektivt mot snorking hos vaksne. Ein fjerna drøvel og ofte halsmandlar med. I mange høve vart drøvelen operert ut hjå ein vaken pasient, under lokalbedøving. Etter nokre år vart det klart at effekten var forbigåande hos dei fleste, og offentleg finansiering av denne kirurgien forsvann. Men ikkje før somme kirurgar hadde tent seg søkkrike på det ein trudde var eit godt, lydreduserande inngrep.

Samstundes med denne kirurgi-euforien vart det òg satsa på utgreiing og diagnostikk av søvnapné. Ei vanleg utgreiing inneber i våre dagar fysisk undersøking hos lege og påfølgande nattleg registrering av søvnmønsteret med spesialutstyr. Utstyret har ein viss grad av eigen intelligens. Det produserer ein rapport om talet på apnéar i timen, og snorketid i prosent av natta. Her kan ein ennå ikkje lita fullt og fast på kunstig intelligens, resultata må tolkast av eit menneske med greie på slikt. 5–15 pustestopp i timen er mild søvnapné, 15–30 moderat og over 30 apnéar i timen er alvorleg søvnapne. Dei fleste av dei som møter til slik utgreiing, er også dagtrøytte, og får diagnosen søvnapnésyndrom om dei overstig fem apnéar i timen. Vi trur at apnéane tar bort den djupe søvnen, ein ligg i vasskorpa og vaker, og det vert heller ikkje nok tilførsel av oksygen til kroppen.

«Den kirurgiske entusiasmen er betydeleg redusert sidan euforien på 1990- og 2000-talet.»

Alvorleg søvnapné aukar risikoen for sjukdomar i hjarte- og karsystemet og kortar livslengda. Til dette kjem òg nedsett funksjonsnivå med trøyttleik på dagtid. Her set vegtrafikklova strenge helsekrav: Om du er dagtrøytt og søvnregistreringa syner meir enn 15 apnéar i timen, må ein legespesialist vurdere om du er skikka til bilkøyring. Her kan det ligge ubehagelege overraskingar på lur for dei som lèt seg søvnregistrera. Rett nok kan du behalda førarkortet om du får rett medisinsk handsaming, men ein del yrkessjåførar har nok vakna til ein juridisk bakrus etter utført søvnregistrering.

Så kva er behandlinga? Hjå ungar vil ein ofte sjå god effekt av kirurgisk behandling. Hjå vaksne lyt ein sjå nærare på generell helsetilstand. Overvekt er alltid uheldig, og mange får råd om å gå ned nokre kilo. Nokre har berre apnéar når dei søv på rygg, ein del av desse kan hjelpast med enkle middel som ein innsydd tennisball i T-skjorta. Dei fleste med symptomgjevande snorkesjuke vil få tilbod om overtrykksventilasjon under søvn – CPAP (Continuous Positive Airway Pressure). Denne er gullstandarden for handsaming av søvnapné, og svært effektiv når han verkar. Men etterlevinga av behandlinga er noko låg, berre litt over 50 prosent i langtidsstudiar. Dette kjem ofte av ubehag ved maskebruk under søvn. I meir moderate tilfelle kan ein òg behandla med apnéskjene, eit slag tannbeskyttar som trekkjer underkjeven fram og syter for at tunga ikkje fell bakover under søvn.

Den kirurgiske entusiasmen er betydeleg redusert sidan euforien på 1990- og 2000-talet, men siste ordet er nok ikkje sagt om kirurgi ved snorkesjuke. Ved nokre sjukdommar som gjev tett nase, kan ein få god hjelp med nasekirurgi. Enklare inngrep på falske eller ekte mandlar kan òg hjelpe. Større operasjonar på kjeve eller svelg kan vere aktuelle for dei få, men effekten må vegast mot kirurgisk risiko, som alltid.

Så, i grenselandet mot alternativ behandling, har vi former for spesialiserte øvingar og opptrening av svelg- og ansiktsmusklar. Her eksisterer behandlingstilbod (myofacial terapi) som skal ha ein viss effekt på nattleg pusteevne. Behandlinga har tiltrekt seg såpass interesse hjå medisinske hovudstraumsmiljø at det nyleg er starta ein vitskapleg studie med denne tematikken, i austlandsområdet. Vi ventar i spenning på resultata.

Hjelper det mot søvnapné å teipe munnen under søvn? Dette er ein aktuell trend på nokre sosiale medium. Det vitskaplege grunnlaget for munnteipinga er ikkje veldig solid, men ein kinesisk studie peiker på ein viss gunstig effekt ved mild søvnapné. Spør du meg, vil eg nok ikkje tilrå munn­teiping før vi veit meir, og særleg ikkje hjå dei med tett nase. Heller snorkar enn daud, seier no eg.

Niels Christian Stenklev

Niels Christian Stenklev er spesialist i øyre-nase-halssjukdomar.

Emneknaggar

Fleire artiklar

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Foto: Amir Cohen / Reuters / NTB

UtanriksSamfunn
Cecilie Hellestveit

Iransk kanondiplomati

Det iranske åtaket mot Israel bognar av strategiske bodskapar. Og mottakarane er mange.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Alle foto: Svein Gjerdåker

ReportasjeFeature
Svein Gjerdåker

Sau

Noko om sauedrift i Noreg og Wales.

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Foto: Mer Film

FilmMeldingar
Håkon Tveit

Kalak: «Norske Emil Johnsen ber hovudrolla glitrande med stundom sår framtoning som naiv innflyttar.»

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin
Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis