JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ordskifte

Israel og sionismen

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
«Hemn, død over arabarane», seier graffitien på denne veggen på Vestbreidda, der  jødiske jordokkupantar skal ha vore på ferde for å rydda nytt rom for aggressiv sionisme.

«Hemn, død over arabarane», seier graffitien på denne veggen på Vestbreidda, der jødiske jordokkupantar skal ha vore på ferde for å rydda nytt rom for aggressiv sionisme.

Foto: Nasser Nasser / AP / NTB

«Hemn, død over arabarane», seier graffitien på denne veggen på Vestbreidda, der  jødiske jordokkupantar skal ha vore på ferde for å rydda nytt rom for aggressiv sionisme.

«Hemn, død over arabarane», seier graffitien på denne veggen på Vestbreidda, der jødiske jordokkupantar skal ha vore på ferde for å rydda nytt rom for aggressiv sionisme.

Foto: Nasser Nasser / AP / NTB

3516
20240419
3516
20240419

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Gaza

Debatten om Israel, sionismen og kva som er akseptabel kritikk, har blussa opp igjen, sist nå i dialogen mellom Morten Størksnes og Martin Krasnik i Dag og Tid. Kan ikkje «jødehatet skiljast frå den militante antisionismen», som Krasnik skriv 5. april?

«Antisionisme» er klart meir enn berre kritikk av Israel, det er kritikk av grunnlaget Israel er bygd på. Men problemet er at ordet «sionisme» vert brukt på så mange måtar at det er uklart kva ein er «anti». For nokon er sionisme berre tanken om ein jødisk heim, at jødane også skal ha ein sikker stad å vere, landet Israel. For andre er det måten Israel kom til på, og korleis staten er bygd opp i dag. Ein definisjon som er brukt, er at antisionisme er å nekte for at Israel er ein legitim stat.

Usemja kan likevel ligge i kvifor Israel er legitim. Nokre sionistar gir ein religiøs grunn, lovnaden i Bibelen, men vanligare er å bruke historia: Israel er heimlandet til jødane, det som dei vart drivne ut av under Romarriket. Derfor er det deira heim, og dei ikkje-jødiske palestinarane er dermed framandfolk. Dette er for mange kjernen i den sionistiske tanken og grunnlaget for at Israel eksisterer.

Men det fører ingenstad fram å bruke historia som argument. For palestinarane er det jo det same, dette er deira heimland som dei vart drivne ut av. Ny historie står mot gammal historie. Skal ein kome vidare, må ein bygge på det som er i dag, ikkje i antikken: Israel er ein legitim stat i dag, ikkje på grunn av historia, men fordi det eksisterer som ein nasjon i dag, og det gjer også palestinarane, ein nasjon spreidd utover mange land.

«Det fører ingenstad fram å bruke historia som argument.»

Problemet er at for mange sionistar er Israel meir enn det: Det er ein jødisk nasjon. Det bur mange ikkje-jødar i landet, «israelske arabarar». Dei har fulle statsrettar. Men Israel er ikkje deira land. Det vart slått fast i den nye nasjonslova i 2018, som seier at Israels sjølvråderett er «unik for det jødiske folket», og at det er det jødiske folkets «historiske heimland», altså at i 1948 hadde jødane full rett til å ta tilbake sitt land.

Lova var omstridd i Israel, men er for mange ein grunnplanke i sionismen. Det er også uttrykt i tilbakevendingslova som gir alle jødar verda over, men ingen andre (palestinarane), uavgrensa rett til innvandring.

Det er knapt plass til alle jødar i Israel, men det er meir plass i dei okkuperte områda. Dei er derfor områda til den aggressive sionismen: for dei som, av historiske og religiøse årsaker, prøver å presse palestinarane der ut av Palestina, slik at heile det historiske Israel skal komme tilbake til jødane.

Sionismen trong ikkje vere slik. Før 1948 fans det venstresionistar som arbeidde for ein felles stat mellom jødar og arabarar. Men ei slik «einstatsløysing» ville bety at Israel ikkje lenger var ein jødisk stat, som er grunntanken i sionismen. Ein slik ståstad er dermed i dag antisionistisk, og utenkeleg i Israel.

For det ytre høgre må dei israelske arabarane heller bli pressa ut av landet, fleirtalet har i alle år hindra dei arabiske partia i å få nokon politisk innverknad, slik at ei etnisk gruppe, jødane, får overmakt over ei anna etnisk gruppe i alle dei områda Israel kontrollerer. Dette er den «reelt eksisterande sionismen».

Det kan knapt kallast «jødehat» å kritisere dette og arbeide for like rettar for alle, uansett religion og etnisk opphav.

Knut Sigurdson Vikør er
professor emeritus i historie
ved Universitetet i Bergen.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Ønskjer du å delta i debatten? Då kan du sende innlegget ditt til ordskifte@dagogtid.no

Gaza

Debatten om Israel, sionismen og kva som er akseptabel kritikk, har blussa opp igjen, sist nå i dialogen mellom Morten Størksnes og Martin Krasnik i Dag og Tid. Kan ikkje «jødehatet skiljast frå den militante antisionismen», som Krasnik skriv 5. april?

«Antisionisme» er klart meir enn berre kritikk av Israel, det er kritikk av grunnlaget Israel er bygd på. Men problemet er at ordet «sionisme» vert brukt på så mange måtar at det er uklart kva ein er «anti». For nokon er sionisme berre tanken om ein jødisk heim, at jødane også skal ha ein sikker stad å vere, landet Israel. For andre er det måten Israel kom til på, og korleis staten er bygd opp i dag. Ein definisjon som er brukt, er at antisionisme er å nekte for at Israel er ein legitim stat.

Usemja kan likevel ligge i kvifor Israel er legitim. Nokre sionistar gir ein religiøs grunn, lovnaden i Bibelen, men vanligare er å bruke historia: Israel er heimlandet til jødane, det som dei vart drivne ut av under Romarriket. Derfor er det deira heim, og dei ikkje-jødiske palestinarane er dermed framandfolk. Dette er for mange kjernen i den sionistiske tanken og grunnlaget for at Israel eksisterer.

Men det fører ingenstad fram å bruke historia som argument. For palestinarane er det jo det same, dette er deira heimland som dei vart drivne ut av. Ny historie står mot gammal historie. Skal ein kome vidare, må ein bygge på det som er i dag, ikkje i antikken: Israel er ein legitim stat i dag, ikkje på grunn av historia, men fordi det eksisterer som ein nasjon i dag, og det gjer også palestinarane, ein nasjon spreidd utover mange land.

«Det fører ingenstad fram å bruke historia som argument.»

Problemet er at for mange sionistar er Israel meir enn det: Det er ein jødisk nasjon. Det bur mange ikkje-jødar i landet, «israelske arabarar». Dei har fulle statsrettar. Men Israel er ikkje deira land. Det vart slått fast i den nye nasjonslova i 2018, som seier at Israels sjølvråderett er «unik for det jødiske folket», og at det er det jødiske folkets «historiske heimland», altså at i 1948 hadde jødane full rett til å ta tilbake sitt land.

Lova var omstridd i Israel, men er for mange ein grunnplanke i sionismen. Det er også uttrykt i tilbakevendingslova som gir alle jødar verda over, men ingen andre (palestinarane), uavgrensa rett til innvandring.

Det er knapt plass til alle jødar i Israel, men det er meir plass i dei okkuperte områda. Dei er derfor områda til den aggressive sionismen: for dei som, av historiske og religiøse årsaker, prøver å presse palestinarane der ut av Palestina, slik at heile det historiske Israel skal komme tilbake til jødane.

Sionismen trong ikkje vere slik. Før 1948 fans det venstresionistar som arbeidde for ein felles stat mellom jødar og arabarar. Men ei slik «einstatsløysing» ville bety at Israel ikkje lenger var ein jødisk stat, som er grunntanken i sionismen. Ein slik ståstad er dermed i dag antisionistisk, og utenkeleg i Israel.

For det ytre høgre må dei israelske arabarane heller bli pressa ut av landet, fleirtalet har i alle år hindra dei arabiske partia i å få nokon politisk innverknad, slik at ei etnisk gruppe, jødane, får overmakt over ei anna etnisk gruppe i alle dei områda Israel kontrollerer. Dette er den «reelt eksisterande sionismen».

Det kan knapt kallast «jødehat» å kritisere dette og arbeide for like rettar for alle, uansett religion og etnisk opphav.

Knut Sigurdson Vikør er
professor emeritus i historie
ved Universitetet i Bergen.

Fleire artiklar

Natur er ikkje berre idyll. Kvart år blir over 100.000 lam og sau borte på beite, dei fleste døyr av sjukdom eller ulukker.

Natur er ikkje berre idyll. Kvart år blir over 100.000 lam og sau borte på beite, dei fleste døyr av sjukdom eller ulukker.

Foto: Paul Kleiven / NTB

KunnskapFeature

Dauden i utmarka

Ei framtid utan konflikt mellom rovdyr og beitedyr er ikkje tenkjeleg.

Arve Nilsen
Natur er ikkje berre idyll. Kvart år blir over 100.000 lam og sau borte på beite, dei fleste døyr av sjukdom eller ulukker.

Natur er ikkje berre idyll. Kvart år blir over 100.000 lam og sau borte på beite, dei fleste døyr av sjukdom eller ulukker.

Foto: Paul Kleiven / NTB

KunnskapFeature

Dauden i utmarka

Ei framtid utan konflikt mellom rovdyr og beitedyr er ikkje tenkjeleg.

Arve Nilsen
Det norske damelandslaget etter å ha vunne sitt fyrste EM. F.v. trenar Leif-Erik Stabell, Torild Heskje, Gunn Tove Vist, Bodil Nyheim Øigarden, Liv Marit Grude, ikkje-spelande kaptein Anne-Lill Hellemann, Marianne Harding og Ann Karin Fuglestad.

Det norske damelandslaget etter å ha vunne sitt fyrste EM. F.v. trenar Leif-Erik Stabell, Torild Heskje, Gunn Tove Vist, Bodil Nyheim Øigarden, Liv Marit Grude, ikkje-spelande kaptein Anne-Lill Hellemann, Marianne Harding og Ann Karin Fuglestad.

Foto: Torild Heskje

Frå bridgeverdaKunnskap
Erlend Skjetne

EM-eufori

Det tyske Ensemble Polyharmonique.

Det tyske Ensemble Polyharmonique.

Foto frå nettsida til gruppa

MusikkMeldingar
Sjur Haga Bringeland

Lite skakande

Ungdomsverka til Heinichen og Telemann treng meir livfull musisering.

Jack Grealish iført dei minste leggbeskyttarane det er mogleg å oppdrive. 

Jack Grealish iført dei minste leggbeskyttarane det er mogleg å oppdrive. 

Foto: Darko Vojinovic / AP / NTB

SportFeature
Maren

Lukta av leggbeskyttarar

Leggen er klart ein utsett kroppsdel i fotball.

Det er berre to ferieområde ved Svartehavet som er tilgjengelege for ukrainarar i det frie Ukraina: Mykolaiv og Odesa fylke. Her frå Svartehavet i 2020.

Det er berre to ferieområde ved Svartehavet som er tilgjengelege for ukrainarar i det frie Ukraina: Mykolaiv og Odesa fylke. Her frå Svartehavet i 2020.

Foto: Sergei Poliakov / AP / NTB

Samfunn

Krig invaderer sommaren

Førre helg kunne hotell i Odesa melde «Fullt» for første gong sidan starten på fullskalakrigen.

Andrej Kurkov
Det er berre to ferieområde ved Svartehavet som er tilgjengelege for ukrainarar i det frie Ukraina: Mykolaiv og Odesa fylke. Her frå Svartehavet i 2020.

Det er berre to ferieområde ved Svartehavet som er tilgjengelege for ukrainarar i det frie Ukraina: Mykolaiv og Odesa fylke. Her frå Svartehavet i 2020.

Foto: Sergei Poliakov / AP / NTB

Samfunn

Krig invaderer sommaren

Førre helg kunne hotell i Odesa melde «Fullt» for første gong sidan starten på fullskalakrigen.

Andrej Kurkov

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis