JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

MusikkMusikk

Kappleikskongen

Leif Rygg omformar dansespelet til lydarspel utan at det kjennest som noko tradisjonsbrot.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2325
20171117
2325
20171117

FOLKEMUSIKK

Leif Rygg:

Bygdatråen

Ta:lik/NRK

Tidlegare i år gav den 77 år gamle hardingfelespelaren Leif Rygg ut studioalbumet Vossaspel. Meir vossaspel er det å høyra på denne nye plata, men her dreier det seg berre om NRK-arkivopptak av meisterspelemannens framføringar på kappleikar og konsertar, frå 1957 og fram til i fjor.

Rygg er særleg kjend for å vera ein framifrå kappleiksmusikar, ikkje berre fordi han har vunne den kanskje gjævaste prisen (hardingfele, klasse A) heile fem gonger, men òg fordi han har vore ein miljøskapar og ein brubyggar mellom dei eldre spelemennene og nykomarane. Rygg har dessutan arbeidd som fylkesmusikar i Hordaland i mange år, og også på den måten vore ein misjonær for godt hardingfelespel.

Dansemusikk

Mange av kappleiksslåttane er i utgangspunktet dansemusikk – som springar og rull. Men Rygg er òg kjend for å dyrka det lyriske lydarspelet, der nettopp «Bygdatråen», i form etter Sjur Helgeland, nærast har vorte ein signaturslått for Rygg. Å balansera effektivt dansespel mot lydarspelets svulstige romantikk er ikkje lett. Og det er nok i dei stundene der Rygg maktar å tilføra noko av sitt lyriske særpreg, utan at det fjernar den strenge rytmikken som særpregar mykje av det eldre spelet, at Rygg har sin store styrke. Han omformar dansespelet til lydarspel utan at det kjennest som noko tradisjonsbrot.

Velfortent honnør

Denne omforminga av danse- og kvardagsmusikk til konsert- og konkurransemusikk har sitt historiske opphav i den tida då det eldre slåttespelet var truga av nyare danseformer og meir lydsterke instrument, som trekkspelet. Kultiveringa av hardingfelemusikken vart såleis ein viktig del av norskdomsrørsla. Kappleikssystemet har av mange vore kritisert for å vera uniformerande og musealt, men Ryggs levandegjering av slåttemusikken – nettopp på denne arenaen – viser at denne forma for tradisjonsforvalting har bore frukter. Det er i dag langt fleire born og unge som dyrkar hardingfelespelet enn det var i Ryggs eiga ungdomstid. Denne flotte Ta:lik-utgjevinga er såleis ein velfortent og verdig honnør til kappleikskongen og kulturformidlaren Leif Rygg.

Sigbjørn Apeland

Sigbjørn Apeland er musikar, musikkvitar og fast folkemusikkmeldar i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

FOLKEMUSIKK

Leif Rygg:

Bygdatråen

Ta:lik/NRK

Tidlegare i år gav den 77 år gamle hardingfelespelaren Leif Rygg ut studioalbumet Vossaspel. Meir vossaspel er det å høyra på denne nye plata, men her dreier det seg berre om NRK-arkivopptak av meisterspelemannens framføringar på kappleikar og konsertar, frå 1957 og fram til i fjor.

Rygg er særleg kjend for å vera ein framifrå kappleiksmusikar, ikkje berre fordi han har vunne den kanskje gjævaste prisen (hardingfele, klasse A) heile fem gonger, men òg fordi han har vore ein miljøskapar og ein brubyggar mellom dei eldre spelemennene og nykomarane. Rygg har dessutan arbeidd som fylkesmusikar i Hordaland i mange år, og også på den måten vore ein misjonær for godt hardingfelespel.

Dansemusikk

Mange av kappleiksslåttane er i utgangspunktet dansemusikk – som springar og rull. Men Rygg er òg kjend for å dyrka det lyriske lydarspelet, der nettopp «Bygdatråen», i form etter Sjur Helgeland, nærast har vorte ein signaturslått for Rygg. Å balansera effektivt dansespel mot lydarspelets svulstige romantikk er ikkje lett. Og det er nok i dei stundene der Rygg maktar å tilføra noko av sitt lyriske særpreg, utan at det fjernar den strenge rytmikken som særpregar mykje av det eldre spelet, at Rygg har sin store styrke. Han omformar dansespelet til lydarspel utan at det kjennest som noko tradisjonsbrot.

Velfortent honnør

Denne omforminga av danse- og kvardagsmusikk til konsert- og konkurransemusikk har sitt historiske opphav i den tida då det eldre slåttespelet var truga av nyare danseformer og meir lydsterke instrument, som trekkspelet. Kultiveringa av hardingfelemusikken vart såleis ein viktig del av norskdomsrørsla. Kappleikssystemet har av mange vore kritisert for å vera uniformerande og musealt, men Ryggs levandegjering av slåttemusikken – nettopp på denne arenaen – viser at denne forma for tradisjonsforvalting har bore frukter. Det er i dag langt fleire born og unge som dyrkar hardingfelespelet enn det var i Ryggs eiga ungdomstid. Denne flotte Ta:lik-utgjevinga er såleis ein velfortent og verdig honnør til kappleikskongen og kulturformidlaren Leif Rygg.

Sigbjørn Apeland

Sigbjørn Apeland er musikar, musikkvitar og fast folkemusikkmeldar i Dag og Tid.

Fleire artiklar

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Foto: Terje Tøgard / Orfeus

BokMeldingar
Gjert Vestrheim

Ein milepåle i europeisk bokhistorie

Hartmann Schedels verdshistorie, som vart trykt i Nürnberg i 1493, er mor til alle salongbordbøker.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Foto: Silje Katrine Robinson / NTB

Ordskifte
Eivor Andersen Oftestad

Fordommar på leseglasa

Det finst sjølvsagt nestekjærleik både i andre kulturar enn den kristne og hos folk som «ikkje trur» at mennesket er skapt i Guds bilete.

Gunnar Stubseid.

Gunnar Stubseid.

Foto: Stubseid.no

MinneordSamfunn
Hallvard T. Bjørgum

Gunnar Stubseid

(1948­–2024)

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro
Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis