JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Meldingar

Stolen barndom

Ann-Helén Laestadius kjem med eit nytt sterkt vitnesbyrd om uretten mot det samiske folket.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Ann-Helén Laestadius er forfattar og journalist.

Ann-Helén Laestadius er forfattar og journalist.

Foto: Thron Ullberg

Ann-Helén Laestadius er forfattar og journalist.

Ann-Helén Laestadius er forfattar og journalist.

Foto: Thron Ullberg

3864
20240223
3864
20240223

Roman

Ann-Helén Laestadius:

Straff

Omsett av Magne Tørring
Aschehoug

Samiske Ann-Helén Laestadius fekk mykje positiv merksemd for Stjålet som kom på norsk for to år sidan. Romanen gav eit skakande innblikk i dei intense motsetnadene mellom ulike etniske grupper i den svenske delen av Sápmi.

I Straff held forfattaren fram med å vitne om uretten mot folket hennar. I denne boka handlar det om tilhøva på internatskulane midt på 1950-talet. Barn frå reindriftsfamiliar vart sende av garde frå skulestart, langt frå heimen – om ikkje alltid geografisk, så kulturelt.

I eit heilt framandt miljø fekk dei undervisning på eit språk dei til å byrje med ikkje kunne eitt ord av, og dei skulle bu og finne seg til rette med ukjende vaksne som ikkje alltid ville det beste for dei. Rasismen var utbreidd, overgrepa tallause. Fenomenet er velkjent også frå Noreg.

Gjennom dei ulike perspektiva til fem barn som var internerte midt på 1950-talet, får vi opplevingar frå eit brutalt regime. Tretti år seinare møter vi dei same personane att, som vaksne. Som det står til slutt i boka, er forteljingane oppdikta, men dei byggjer på verkelege hendingar og tilhøve.

 Sadistisk husmor

Dei to tidsplana og dei ulike forteljarstemmene er turnerte på strukturert vis gjennom heile romanen. Språket er ikkje utprega biletrikt eller poetisk, men den realistiske stilen er sikker og stø. Laestadius har skrive mange barnebøker før ho byrja skrive for vaksne, og ho har eit ekstra godt handlag om barneskildringane. Kapitla der barna har perspektivet, gjer mest inntrykk, og det er ikkje berre fordi dei er dei mest skakande.

Internatet, eller nomadeskulen, som det heiter her, blir styrt av ein tyrann. «Husmor», som er tittelen hennar, skulle aldri ha vore sett til å ta seg av barn. Dama har eit heftig temperament, og når det kokar over, gjer ho dei mest brutale ting med barna, som bokstaveleg tala er heilt i hennar vald. Her finst andre vaksne med større hjartelag som yter eit minstemål av trøyst, men også dei er redde og makteslause overfor husmor og styresmaktene over henne igjen.

Verst går det ut over vesle Jon-Ante som får handa deformert for resten av livet når husmor mistenkjer at han har synda på det grovaste: Han har joika. Ho trakkar på handa hans med ein spiss hæl og øydelegg henne for livet. Alt som er samisk, er den største synda, får barna høyre, det er rett og slett djevelens verk. Slikt går naturlegvis på sjølvkjensle og etnisk identitet laus.

Alle dei fem som vi følgjer i boka, får mein av åra på skulen, men på ulikt vis. Nokre klarar seg tilsynelatande bra i vaksenlivet, i alle fall i svenske auge, når dei berre skjuler den etniske identiteten. Andre har større tryggleik og held seg nær det samiske. Ein av gutane blir sjølv ein brutal mobbar.

«Laestadius har eit ekstra godt handlag om barneskil­dringane.»

 Sjølvstendige val

Karakterteikningane av dei vaksne står ikkje fram like pregnante som barneframstillingane. Den mest levande på 1980-talstidsplanet er kanskje Marge, som vi følgjer tett når ho sjølv blir aleinemor til ei adoptert dotter. Marge møter seg sjølv i døra i vanskelege spørsmål rundt det å vere fleirspråkleg og tilpasse seg kulturelt.

Dette bringar inn nye og interessante perspektiv i soga. Til liks med alle menneske må også offera for nomadeskulen gjere bevisste val for å bli frie og sjølvstendige vaksne. Forteljinga om den vesle dottera til Marge fører også lys inn i ei elles nokså mørk soge.

Eg veit ikkje heilt kvifor det her heiter «nomadeskule» og ikkje «internatskule», som har vore den vanlege norske termen, men omsetjinga verkar særs god. Boka inneheld ein god del samisk og er utstyrt med ei hendig ordliste.

Hilde Vesaas

Hilde Vesaas er forfattar, lektor og fast meldar i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Roman

Ann-Helén Laestadius:

Straff

Omsett av Magne Tørring
Aschehoug

Samiske Ann-Helén Laestadius fekk mykje positiv merksemd for Stjålet som kom på norsk for to år sidan. Romanen gav eit skakande innblikk i dei intense motsetnadene mellom ulike etniske grupper i den svenske delen av Sápmi.

I Straff held forfattaren fram med å vitne om uretten mot folket hennar. I denne boka handlar det om tilhøva på internatskulane midt på 1950-talet. Barn frå reindriftsfamiliar vart sende av garde frå skulestart, langt frå heimen – om ikkje alltid geografisk, så kulturelt.

I eit heilt framandt miljø fekk dei undervisning på eit språk dei til å byrje med ikkje kunne eitt ord av, og dei skulle bu og finne seg til rette med ukjende vaksne som ikkje alltid ville det beste for dei. Rasismen var utbreidd, overgrepa tallause. Fenomenet er velkjent også frå Noreg.

Gjennom dei ulike perspektiva til fem barn som var internerte midt på 1950-talet, får vi opplevingar frå eit brutalt regime. Tretti år seinare møter vi dei same personane att, som vaksne. Som det står til slutt i boka, er forteljingane oppdikta, men dei byggjer på verkelege hendingar og tilhøve.

 Sadistisk husmor

Dei to tidsplana og dei ulike forteljarstemmene er turnerte på strukturert vis gjennom heile romanen. Språket er ikkje utprega biletrikt eller poetisk, men den realistiske stilen er sikker og stø. Laestadius har skrive mange barnebøker før ho byrja skrive for vaksne, og ho har eit ekstra godt handlag om barneskildringane. Kapitla der barna har perspektivet, gjer mest inntrykk, og det er ikkje berre fordi dei er dei mest skakande.

Internatet, eller nomadeskulen, som det heiter her, blir styrt av ein tyrann. «Husmor», som er tittelen hennar, skulle aldri ha vore sett til å ta seg av barn. Dama har eit heftig temperament, og når det kokar over, gjer ho dei mest brutale ting med barna, som bokstaveleg tala er heilt i hennar vald. Her finst andre vaksne med større hjartelag som yter eit minstemål av trøyst, men også dei er redde og makteslause overfor husmor og styresmaktene over henne igjen.

Verst går det ut over vesle Jon-Ante som får handa deformert for resten av livet når husmor mistenkjer at han har synda på det grovaste: Han har joika. Ho trakkar på handa hans med ein spiss hæl og øydelegg henne for livet. Alt som er samisk, er den største synda, får barna høyre, det er rett og slett djevelens verk. Slikt går naturlegvis på sjølvkjensle og etnisk identitet laus.

Alle dei fem som vi følgjer i boka, får mein av åra på skulen, men på ulikt vis. Nokre klarar seg tilsynelatande bra i vaksenlivet, i alle fall i svenske auge, når dei berre skjuler den etniske identiteten. Andre har større tryggleik og held seg nær det samiske. Ein av gutane blir sjølv ein brutal mobbar.

«Laestadius har eit ekstra godt handlag om barneskil­dringane.»

 Sjølvstendige val

Karakterteikningane av dei vaksne står ikkje fram like pregnante som barneframstillingane. Den mest levande på 1980-talstidsplanet er kanskje Marge, som vi følgjer tett når ho sjølv blir aleinemor til ei adoptert dotter. Marge møter seg sjølv i døra i vanskelege spørsmål rundt det å vere fleirspråkleg og tilpasse seg kulturelt.

Dette bringar inn nye og interessante perspektiv i soga. Til liks med alle menneske må også offera for nomadeskulen gjere bevisste val for å bli frie og sjølvstendige vaksne. Forteljinga om den vesle dottera til Marge fører også lys inn i ei elles nokså mørk soge.

Eg veit ikkje heilt kvifor det her heiter «nomadeskule» og ikkje «internatskule», som har vore den vanlege norske termen, men omsetjinga verkar særs god. Boka inneheld ein god del samisk og er utstyrt med ei hendig ordliste.

Hilde Vesaas

Hilde Vesaas er forfattar, lektor og fast meldar i Dag og Tid.

Fleire artiklar

Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

ReportasjeFeature

Om å snuble inn i ein framand kultur

Vi hadde høyrt Manu Dibango spele under Mela-festivalen på Rådhusplassen i Oslo. Det var freistande å følgje sporet hans attende til Kamerun.

Øyvind Pharo
Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

Etter ein betre middag blei det jam i gardsrommet. Frå venstre Zala Zulu og Deko Ébongué.

ReportasjeFeature

Om å snuble inn i ein framand kultur

Vi hadde høyrt Manu Dibango spele under Mela-festivalen på Rådhusplassen i Oslo. Det var freistande å følgje sporet hans attende til Kamerun.

Øyvind Pharo
Statsminister Jonas Gahr Støre helsar på mannskapet ombord kystvaktskipet KV Bjørnøya som ligg til kai i Oslo, etter å ha lagt fram langtidsplanen for Forsvaret.

Statsminister Jonas Gahr Støre helsar på mannskapet ombord kystvaktskipet KV Bjørnøya som ligg til kai i Oslo, etter å ha lagt fram langtidsplanen for Forsvaret.

Foto: Stian Lysberg Solum / NTB

Leiar
Svein Gjerdåker

Store utfordringar for Forsvaret

Statsminister Jonas Gahr Støre burde vore tydeleg på at planen for Forsvaret er ambisiøs og særs krevjande.

Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn
Ida Lødemel Tvedt

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Foto: Mario Anzuoni / Reuters / NTB

MusikkMeldingar
Rasmus Hungnes

Keisam radiokanal

Beyoncés åttande er ei langdryg smørje.

NTNU hovedbygget i Trondheim

NTNU hovedbygget i Trondheim

Foto: Gorm Kallestad / NTB

MusikkKultur

Sure tonar i Trondheim

Trass i skrikande mangel på organistar stogga NTNU opptaket til bachelorstudiet i kyrkjemusikk. Fleire søkjarar hadde alt prøvespelt.

Jan H. Landro
NTNU hovedbygget i Trondheim

NTNU hovedbygget i Trondheim

Foto: Gorm Kallestad / NTB

MusikkKultur

Sure tonar i Trondheim

Trass i skrikande mangel på organistar stogga NTNU opptaket til bachelorstudiet i kyrkjemusikk. Fleire søkjarar hadde alt prøvespelt.

Jan H. Landro

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis