JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

LitteraturMeldingar

Med salmeboka til hest

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
NEDTUREN. Etter fem år med bokhandel og forlag i Karl Johans gate 39 trekte Huseby i 1890 bort i Grubbegata 2. Peder Blix: «Gaardsplads i Gaard i Grubbegaden» (blyant, 1895).

NEDTUREN. Etter fem år med bokhandel og forlag i Karl Johans gate 39 trekte Huseby i 1890 bort i Grubbegata 2. Peder Blix: «Gaardsplads i Gaard i Grubbegaden» (blyant, 1895).

Foto: Oslo Museum

NEDTUREN. Etter fem år med bokhandel og forlag i Karl Johans gate 39 trekte Huseby i 1890 bort i Grubbegata 2. Peder Blix: «Gaardsplads i Gaard i Grubbegaden» (blyant, 1895).

NEDTUREN. Etter fem år med bokhandel og forlag i Karl Johans gate 39 trekte Huseby i 1890 bort i Grubbegata 2. Peder Blix: «Gaardsplads i Gaard i Grubbegaden» (blyant, 1895).

Foto: Oslo Museum

2691
20230203
2691
20230203

Ein bondestudent frå Sogn kjefta på målfolk som kjøpte for få nynorskbøker, drog med hest og kjerre på salsturné og selde over 200.000 eksemplar av Blix-salmar.

Etter læreår utanskjers etablerte Olaf Huseby (27) forlagsbokhandel i Kristiania hausten 1883 saman med Olaf Olsen, seinare Norli. «Olaf Norli og eg vilde hjelpa til å få norsk farge på landet», sa Huseby. Samarbeidet rauk våren 1885. Dermed sat Huseby att med ein bokhandel han ikkje ville drive, eit forlag utan kapital og litt for mange meiningar.

Få månader etter jamstillingsvedtaket i 1885 leksa han opp i avisa Nordtrønderen kor lite bøker målfolk kjøpte. Det mangla ikkje på motinnlegg, men Huseby visste best svara ingen.

Arne Garborg var alt blitt plakatnamn, og eit forlag i Bergen hadde gitt ut Bondestudentar i 1883. Huseby kom på godfot med den rike grosseraren Johan Sørensen. Han var «eitrande sinna» på landsmålet, men likte romanen og ville ha boka ut på dansk. Både Garborg og Huseby sa nei, og Huseby gav ut andre utgåva på originalspråket i 1885.

Med eit engelsk føredøme ville Huseby lage eit såkalla folke­bibliotek som skulle heite Henrik Wergelands Boghylle. Sørensen sa ja, endra tittelen til Bibliothek for De Tusen Hjem og tok raskt kontroll over serien. På tolv år blei skriftene i serien truleg trykte i 600.000 eksemplar.

I 1893 gav Huseby ut Landstads Kirkesalmebog med Blix-salmar som tillegg. Å få dei med i salmeboka hadde vore viktig for han, som ikkje var medlem i statskyrkja: «Der var lykelen til folkehjarta.» Då boka var trykt i 1893, drog Huseby med hest og kjerre på «misjonsferd til prestar og klokkarar» i tre månader. Det som berga salet, var lærarane, ikkje dei geistlege, sa Huseby. På fem år trykte han 204.000 eksemplar

Etter åtte bøker på nynorsk og 75 på dansk avvikla Huseby Oslo-forlaget i 1903 og utvandra til USA. Der dreiv han vidare som forleggjar og samla stoff til Abraham Lincolns Lommebibliotek. Det skulle romme 1000 portrett og biografiar på engelsk om dei største velgjerarane i verda. Verket blei aldri fullført.

Mellom 1935 og 1940 trykte avisa Sogn / Sogn og Fjordane på Leikanger om lag 50 brev, dei fleste signerte Olav Husaby. Redaktør Ivar Tveit fekk knapt plass til halvparten. Olaf Huseby var ein drivande forleggjar og Olav Husaby ein utsøkt skribent med linjer av snert.

Han var liberal venstremann livet ut og skreiv alltid med age om Franklin D. Roosevelt. Innimellom skarpe observasjonar frå amerikansk samtid kom fragment av livsminne frå Systrond, som han no forstod var «ei sprettande ny bygd». Hos denne utvandraren var der lite nostalgi og difor meir innsikt.

Ottar Grepstad

Neste veke: Publisisten
frå husmannsplassen

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Ein bondestudent frå Sogn kjefta på målfolk som kjøpte for få nynorskbøker, drog med hest og kjerre på salsturné og selde over 200.000 eksemplar av Blix-salmar.

Etter læreår utanskjers etablerte Olaf Huseby (27) forlagsbokhandel i Kristiania hausten 1883 saman med Olaf Olsen, seinare Norli. «Olaf Norli og eg vilde hjelpa til å få norsk farge på landet», sa Huseby. Samarbeidet rauk våren 1885. Dermed sat Huseby att med ein bokhandel han ikkje ville drive, eit forlag utan kapital og litt for mange meiningar.

Få månader etter jamstillingsvedtaket i 1885 leksa han opp i avisa Nordtrønderen kor lite bøker målfolk kjøpte. Det mangla ikkje på motinnlegg, men Huseby visste best svara ingen.

Arne Garborg var alt blitt plakatnamn, og eit forlag i Bergen hadde gitt ut Bondestudentar i 1883. Huseby kom på godfot med den rike grosseraren Johan Sørensen. Han var «eitrande sinna» på landsmålet, men likte romanen og ville ha boka ut på dansk. Både Garborg og Huseby sa nei, og Huseby gav ut andre utgåva på originalspråket i 1885.

Med eit engelsk føredøme ville Huseby lage eit såkalla folke­bibliotek som skulle heite Henrik Wergelands Boghylle. Sørensen sa ja, endra tittelen til Bibliothek for De Tusen Hjem og tok raskt kontroll over serien. På tolv år blei skriftene i serien truleg trykte i 600.000 eksemplar.

I 1893 gav Huseby ut Landstads Kirkesalmebog med Blix-salmar som tillegg. Å få dei med i salmeboka hadde vore viktig for han, som ikkje var medlem i statskyrkja: «Der var lykelen til folkehjarta.» Då boka var trykt i 1893, drog Huseby med hest og kjerre på «misjonsferd til prestar og klokkarar» i tre månader. Det som berga salet, var lærarane, ikkje dei geistlege, sa Huseby. På fem år trykte han 204.000 eksemplar

Etter åtte bøker på nynorsk og 75 på dansk avvikla Huseby Oslo-forlaget i 1903 og utvandra til USA. Der dreiv han vidare som forleggjar og samla stoff til Abraham Lincolns Lommebibliotek. Det skulle romme 1000 portrett og biografiar på engelsk om dei største velgjerarane i verda. Verket blei aldri fullført.

Mellom 1935 og 1940 trykte avisa Sogn / Sogn og Fjordane på Leikanger om lag 50 brev, dei fleste signerte Olav Husaby. Redaktør Ivar Tveit fekk knapt plass til halvparten. Olaf Huseby var ein drivande forleggjar og Olav Husaby ein utsøkt skribent med linjer av snert.

Han var liberal venstremann livet ut og skreiv alltid med age om Franklin D. Roosevelt. Innimellom skarpe observasjonar frå amerikansk samtid kom fragment av livsminne frå Systrond, som han no forstod var «ei sprettande ny bygd». Hos denne utvandraren var der lite nostalgi og difor meir innsikt.

Ottar Grepstad

Neste veke: Publisisten
frå husmannsplassen

Fleire artiklar

Foto: Tankesmien Agenda

Ordskifte

«Dei fleste røystar ut frå ei form for eigeninteresse.»

Tiril Rustad Halvorsen

Foto: Tankesmien Agenda

Ordskifte

«Dei fleste røystar ut frå ei form for eigeninteresse.»

Tiril Rustad Halvorsen
Marthe Korsvoll (t.h.) og Lisa Laumann kjøler seg i Akerselva i Nydalen i Oslo.

Marthe Korsvoll (t.h.) og Lisa Laumann kjøler seg i Akerselva i Nydalen i Oslo.

Foto: Javad Parsa / NTB

Ordskifte
Ole Petter Pedersen

Me kan vere glade og uroa på same tid over uvanleg varme dagar.

Raudfota skogskjelpadde er ein av dei tre artane av skjelpadde som er godkjende til bruk som familiedyr i Noreg.

Raudfota skogskjelpadde er ein av dei tre artane av skjelpadde som er godkjende til bruk som familiedyr i Noreg.

Foto via Wikimedia Commons

KunnskapFeature
Arve Nilsen

Skjelpadder

Etter at menneska klatra ned frå trea og oppover på næringskjeda, har nok mange skjelpadder blitt fanga og hamna i gryta.

Ikkje berre krig og kriser kan føre til legemiddelmangel. Heile leveringskjeda er sårbar.

Ikkje berre krig og kriser kan føre til legemiddelmangel. Heile leveringskjeda er sårbar.

Foto: Gorm Kallestad / NTB

Samfunn
Sofie May Rånes

Det veikaste leddet i legemiddelkjeda

Europeiske land bør samarbeide for å sikre forsyninga av legemiddel, seier professor Marianne Jahre.

Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Foto: Vadim Ghirda / AP / NTB

KrigSamfunn

Tårer på jernbanestasjonen

For ei veke sidan vende eg enda ein gong attende til Ukraina etter tre veker i Europa. Denne gongen gjekk heimvegen gjennom den slovakiske byen Kosice, som ligg 120 kilometer frå grensa til Ukraina.

Andrej Kurkov
Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Foto: Vadim Ghirda / AP / NTB

KrigSamfunn

Tårer på jernbanestasjonen

For ei veke sidan vende eg enda ein gong attende til Ukraina etter tre veker i Europa. Denne gongen gjekk heimvegen gjennom den slovakiske byen Kosice, som ligg 120 kilometer frå grensa til Ukraina.

Andrej Kurkov

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis