JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

KunstMeldingar

Meir enn ei fantasifull verd

Ingenting er som du trur i utstillinga Kunne ikkje forstå deg flytande... på Hå gamle prestegard.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Brynhild Grødeland Winther: «Vatn heng ikkje på greip» (stort) og «Anker 3» (lite), teikning 2021–22.

Brynhild Grødeland Winther: «Vatn heng ikkje på greip» (stort) og «Anker 3» (lite), teikning 2021–22.

Alle foto: Ådne Thomassen

Brynhild Grødeland Winther: «Vatn heng ikkje på greip» (stort) og «Anker 3» (lite), teikning 2021–22.

Brynhild Grødeland Winther: «Vatn heng ikkje på greip» (stort) og «Anker 3» (lite), teikning 2021–22.

Alle foto: Ådne Thomassen

5657
20230106
5657
20230106

Utstilling

Brynhild Grødeland Winther:

Kunne ikkje forstå deg flytande…

Teikningar
Hå gamle prestegard
12. november 2022–15. januar 2023

Berre ein steingard og ei rullesteinsstrand skil havet frå prestegarden. Her gjekk ein gong hovudferdselen mellom Stavanger og Sørlandet. Den siste presten reiste i 1919, og frå 1983 har bustadhuset vore kafé og driftsbygningane utstillingslokale. Fram til 15. januar 2023 kan du sjå teikningane til Brynhild Grødeland Winther i ei av løene, som no har kvitmåla veggar og små vindauge mot havet og den høge himmelen.

Winther vaks opp på ein bondegard på Jæren, studerte treskjering i Ålesund og den samiske kunsthandverkstradisjonen duodji i Kautokeino, før ho i 2018 fullførte mastergrada ved Kunsthøgskulen i Bergen. Berre det siste året har ho hatt soloutstillingar i Bergen, Haugesund, Asker og no på Hå gamle prestegard. Verka er kjøpte inn av blant andre OsloMet og Koro.

Frå ope landskap

Veggane er fulle av svære teikningar. Dei fleste er på rundt 150 x 150 cm. Jo nærmare ein kjem, jo meir intens blir både mengda og typen informasjon. Om du tenkte at du skulle kvile blikket på teikninga «Anker 3», med fantastisk flotte hender, så blir du raskt forstyrra av at hendene held eit anker som igjen riv i ein organisk, rosa masse. På toppen av alt svingar det seg eit snirklande band av bokstavar. Som betraktar blir du ståande og vri på hovudet for å lese setningane. Orda er leitande og utforskande. Du møter ei uroleg sjel.

I dei fleste teikningane er det skapningar som er samansette av fleire dyr. Ein kunne tenkt at dette var fabeldyr, men heilskapen er vondare. Det eventyraktige beveger seg mot mareritt med vanskapningar, som ulven ved roret på den litle treskuta i teikninga «Plasser aldri kaktusen ved sida av vekkarklokka». Ulveøyra er teikna med ein enkel, raud strek. Er det den utspekulerte ulven i eventyret om Raudhette? Vidare er auga og resten av hovudet teikna meir realistisk, med ein snute som gradvis går over til skjelett med blotta tenner. Ikkje eitt sett med tenner, men to.

Er det ein referanse til Xenomorph frå Alien-filmane? Her har me i så fall to legendariske, kjenslelause monster. Dei er ikkje gode inst inne, og slutten er ikkje lukkeleg. Det er lite trøyst i at Winthers ulv har mennesketenner. Kanskje tvert om? Resten av kroppen er liten og søt, med ei bukse av blå himmel med kvite skyer.

Det meste er detaljert og naturtru teikna, men innimellom kjem det brot der frustrert rabling tek over, som i teikninga «Vatn heng ikkje på greip». Kontrasten er stor mellom den kontrollerte, sirlege streken som elegant får fram figurar med flotte fargar og skuggelegging, og den kraftige, mørke blyantstreken som uttrykker fortviling utan å likne på noko som helst.

Brynhild Grødeland Winther: «Plasser aldri kaktusen ved sida av vekkerklokka» (utsnitt), teikning, 2021–22.

Brynhild Grødeland Winther: «Plasser aldri kaktusen ved sida av vekkerklokka» (utsnitt), teikning, 2021–22.

Fantasi og umoral

Det å beskrive eit kaos av angst, begjær, synd og liding har ei lang historie. I framstillingar av helvete har kunstnarar lenge hatt fridom til å sleppe fantasien laus. Umoral var for ein sjeldan gong lovleg, i kunsten. Mange av motiva til Winther kan minne om måleria til den nederlandske målaren Hieronymus Bosch. Han er mest kjend for den tredelte altertavla «Lystenes hage» frå 1503–04. Her er den same oppløysinga av reglar og naturlovar, i stadig aukande grad når skildringa vandrar frå paradis til helvete.

Både på eiga heimeside og i utstillingsteksten skriv Winther at ho har Aspergers syndrom, og at dette kan skape utfordringar med språket. «Byttedyr» gir til dømes assosiasjonar til dyr som ein kan byte til noko anna som ein heller vil ha. På sitt vis kan dette fungere som drivkraft og inspirasjon. Winther skriv: «Teikning er mitt hovudspråk. Dette er berre eit frustrert forsøk på å ikkje bli totalt misforstått.»

I utstillingstittelen vrir ho uttrykket «å snakke flytande» til «å forstå flytande». I mange av teikningane er havet, fiskebåtar og fiskar fletta inn saman med monstera. Ein kan gruble på om det motsette av «flytande» akkurat her blir å søkke? Er havet noko ein kan sleppe seg ned i når landjorda blir for krevjande? Kan det absurde opplevast som enklare enn det kvardagslege nokre gonger? Lite er så truande som når det kjende og normale ramlar saman.

Brynhild Grødeland Winther: «Anker 3», teikning, 2021–22.

Brynhild Grødeland Winther: «Anker 3», teikning, 2021–22.

Støyter vekk

Teikningane er på mange måtar imponerande, men ved å la kvart vesen vere samansett av ulike delar, slepp ein også lett unna når det gjeld store og meir tekniske utfordringar som anatomi, proporsjonar og tyngdepunkt. Når det gjeld bruken av tekst, skal det lite til før det blir eit forstyrrande element. Best fungerer det når teksten er underfundig og mindre klandrande, som den bittersøte: «Fjellvettregel nummer 1: Ha alltid nok proviant og ekstra klede i tilfelle du ikkje vil snu.» Her er det opent og rom for å gruble vidare. I enkelte av teikningane skjer det så mykje at det går ut over både innhald og komposisjon. Vesena, saman med teksten, vil så mykje at dei truar med å utlikne kvarandre.

Det er ikkje tvil om at teikningane er både fantasifulle og godt utførte, men det er ein kvalitet som gjer større inntrykk på meg. Teikningane til Winther inviterer meg til å komme nær, til å studere detaljane og lese tekstane, for så å støyte meg vekk med det groteske og grenselause i neste runde. Dei er dermed ikkje direkte lette å like, og eg meiner at dette er den største styrken ved denne utstillinga. Det er alltid noko modig og fascinerande ved ein kunstnar som så tydeleg har sin eigen agenda og insisterer på dette viset, utan særleg omsyn til betraktaren. Dette lovar godt.

Mona Louise Dysvik Mørk

Mona Louise Dysvik Mørk er kunsthistorikar og musikar.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Utstilling

Brynhild Grødeland Winther:

Kunne ikkje forstå deg flytande…

Teikningar
Hå gamle prestegard
12. november 2022–15. januar 2023

Berre ein steingard og ei rullesteinsstrand skil havet frå prestegarden. Her gjekk ein gong hovudferdselen mellom Stavanger og Sørlandet. Den siste presten reiste i 1919, og frå 1983 har bustadhuset vore kafé og driftsbygningane utstillingslokale. Fram til 15. januar 2023 kan du sjå teikningane til Brynhild Grødeland Winther i ei av løene, som no har kvitmåla veggar og små vindauge mot havet og den høge himmelen.

Winther vaks opp på ein bondegard på Jæren, studerte treskjering i Ålesund og den samiske kunsthandverkstradisjonen duodji i Kautokeino, før ho i 2018 fullførte mastergrada ved Kunsthøgskulen i Bergen. Berre det siste året har ho hatt soloutstillingar i Bergen, Haugesund, Asker og no på Hå gamle prestegard. Verka er kjøpte inn av blant andre OsloMet og Koro.

Frå ope landskap

Veggane er fulle av svære teikningar. Dei fleste er på rundt 150 x 150 cm. Jo nærmare ein kjem, jo meir intens blir både mengda og typen informasjon. Om du tenkte at du skulle kvile blikket på teikninga «Anker 3», med fantastisk flotte hender, så blir du raskt forstyrra av at hendene held eit anker som igjen riv i ein organisk, rosa masse. På toppen av alt svingar det seg eit snirklande band av bokstavar. Som betraktar blir du ståande og vri på hovudet for å lese setningane. Orda er leitande og utforskande. Du møter ei uroleg sjel.

I dei fleste teikningane er det skapningar som er samansette av fleire dyr. Ein kunne tenkt at dette var fabeldyr, men heilskapen er vondare. Det eventyraktige beveger seg mot mareritt med vanskapningar, som ulven ved roret på den litle treskuta i teikninga «Plasser aldri kaktusen ved sida av vekkarklokka». Ulveøyra er teikna med ein enkel, raud strek. Er det den utspekulerte ulven i eventyret om Raudhette? Vidare er auga og resten av hovudet teikna meir realistisk, med ein snute som gradvis går over til skjelett med blotta tenner. Ikkje eitt sett med tenner, men to.

Er det ein referanse til Xenomorph frå Alien-filmane? Her har me i så fall to legendariske, kjenslelause monster. Dei er ikkje gode inst inne, og slutten er ikkje lukkeleg. Det er lite trøyst i at Winthers ulv har mennesketenner. Kanskje tvert om? Resten av kroppen er liten og søt, med ei bukse av blå himmel med kvite skyer.

Det meste er detaljert og naturtru teikna, men innimellom kjem det brot der frustrert rabling tek over, som i teikninga «Vatn heng ikkje på greip». Kontrasten er stor mellom den kontrollerte, sirlege streken som elegant får fram figurar med flotte fargar og skuggelegging, og den kraftige, mørke blyantstreken som uttrykker fortviling utan å likne på noko som helst.

Brynhild Grødeland Winther: «Plasser aldri kaktusen ved sida av vekkerklokka» (utsnitt), teikning, 2021–22.

Brynhild Grødeland Winther: «Plasser aldri kaktusen ved sida av vekkerklokka» (utsnitt), teikning, 2021–22.

Fantasi og umoral

Det å beskrive eit kaos av angst, begjær, synd og liding har ei lang historie. I framstillingar av helvete har kunstnarar lenge hatt fridom til å sleppe fantasien laus. Umoral var for ein sjeldan gong lovleg, i kunsten. Mange av motiva til Winther kan minne om måleria til den nederlandske målaren Hieronymus Bosch. Han er mest kjend for den tredelte altertavla «Lystenes hage» frå 1503–04. Her er den same oppløysinga av reglar og naturlovar, i stadig aukande grad når skildringa vandrar frå paradis til helvete.

Både på eiga heimeside og i utstillingsteksten skriv Winther at ho har Aspergers syndrom, og at dette kan skape utfordringar med språket. «Byttedyr» gir til dømes assosiasjonar til dyr som ein kan byte til noko anna som ein heller vil ha. På sitt vis kan dette fungere som drivkraft og inspirasjon. Winther skriv: «Teikning er mitt hovudspråk. Dette er berre eit frustrert forsøk på å ikkje bli totalt misforstått.»

I utstillingstittelen vrir ho uttrykket «å snakke flytande» til «å forstå flytande». I mange av teikningane er havet, fiskebåtar og fiskar fletta inn saman med monstera. Ein kan gruble på om det motsette av «flytande» akkurat her blir å søkke? Er havet noko ein kan sleppe seg ned i når landjorda blir for krevjande? Kan det absurde opplevast som enklare enn det kvardagslege nokre gonger? Lite er så truande som når det kjende og normale ramlar saman.

Brynhild Grødeland Winther: «Anker 3», teikning, 2021–22.

Brynhild Grødeland Winther: «Anker 3», teikning, 2021–22.

Støyter vekk

Teikningane er på mange måtar imponerande, men ved å la kvart vesen vere samansett av ulike delar, slepp ein også lett unna når det gjeld store og meir tekniske utfordringar som anatomi, proporsjonar og tyngdepunkt. Når det gjeld bruken av tekst, skal det lite til før det blir eit forstyrrande element. Best fungerer det når teksten er underfundig og mindre klandrande, som den bittersøte: «Fjellvettregel nummer 1: Ha alltid nok proviant og ekstra klede i tilfelle du ikkje vil snu.» Her er det opent og rom for å gruble vidare. I enkelte av teikningane skjer det så mykje at det går ut over både innhald og komposisjon. Vesena, saman med teksten, vil så mykje at dei truar med å utlikne kvarandre.

Det er ikkje tvil om at teikningane er både fantasifulle og godt utførte, men det er ein kvalitet som gjer større inntrykk på meg. Teikningane til Winther inviterer meg til å komme nær, til å studere detaljane og lese tekstane, for så å støyte meg vekk med det groteske og grenselause i neste runde. Dei er dermed ikkje direkte lette å like, og eg meiner at dette er den største styrken ved denne utstillinga. Det er alltid noko modig og fascinerande ved ein kunstnar som så tydeleg har sin eigen agenda og insisterer på dette viset, utan særleg omsyn til betraktaren. Dette lovar godt.

Mona Louise Dysvik Mørk

Mona Louise Dysvik Mørk er kunsthistorikar og musikar.

Fleire artiklar

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen
Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen
Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Foto via Wikimedia Commons

Ordskifte
Øyvind T. Gulliksen

Donald Trump og Andrew Jackson

Utruleg nok kan altså Trump, som no er dømd for kjeltringstrekar i stor skala, bli presidentkandidat for Det republikanske partiet.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Foto: Frederik Ringnes / NTB

Ordskifte
LarsKolbeinstveit

Svakt frå Agenda

At Ap gjer det dårleg, kan ha med heilt andre grunnar å gjere enn at folk vert meir opptekne av seg sjølve.

EssaySamfunn
Morten A. Strøksnes

iPad-bobla som brast

Samfunnet har nytta store ressursar på å digitalisere skolen. Grunnlaget var syltynt og har vore styrt av motetenking, gruppepress, framtidsangst og kommersielle interesser. No ser det ut til å snu.

Samfunn

Handlingsplanar til liten nytte?

Forskarar, tenkjetankar og byråkratar har produsert ei mengd rapportar og planar til hjelp for norske born og kvinner med minoritetsbakgrunn som er stranda i utlandet.

Ole JanLarsen
Samfunn

Handlingsplanar til liten nytte?

Forskarar, tenkjetankar og byråkratar har produsert ei mengd rapportar og planar til hjelp for norske born og kvinner med minoritetsbakgrunn som er stranda i utlandet.

Ole JanLarsen

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis