JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Meldingar

Forleggjaren som knapt sa nei

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
BOKHUSET I RISØR. Erik Gunleiksons forlag og bokhandel heldt til i dette kvite huset i Strandgaten 1.

BOKHUSET I RISØR. Erik Gunleiksons forlag og bokhandel heldt til i dette kvite huset i Strandgaten 1.

Postkort frå forlaget, Universitetet i Bergen

BOKHUSET I RISØR. Erik Gunleiksons forlag og bokhandel heldt til i dette kvite huset i Strandgaten 1.

BOKHUSET I RISØR. Erik Gunleiksons forlag og bokhandel heldt til i dette kvite huset i Strandgaten 1.

Postkort frå forlaget, Universitetet i Bergen

2610
20230616
2610
20230616

Erik Gunleikson (39) hadde vore bonde, dreiv bokhandel og blei forleggjar då han skipa Erik Gunleiksons Forlag i Risør 1912. Det blei eit livsverk for historiebøkene.

Gunleikson dreiv farsgarden frå 1892 til broren Peder tok over i 1906. Erik flytta til Risør og kjøpte J.G. Fryxells Boghandel. Ein god medhjelpar nokre år var Kjetil Ljøstad, seinare forlagssjef i Noregs Boklag.

Mykje av bokinteressa kom frå ein onkel med stor boksamling. Erik venta å arve samlinga, men bestemora tykte bøkene var for verdslege og brende alt i hop. Berre ein biletbibel låg att. I staden bygde han sjølv opp ei stor privat boksamling på 5000 band. Ho blei borte då han døydde.

Erik Gunleikson Forlag gav ut 160 bøker mellom 1911 og 1937. Av desse var 36 på bokmål. Til dette kom 32 årgangar av fire blad, tidsskrift og årbøker.

Han satsa mest på skjønnlitteratur og tradisjonsstoff frå Agder og Telemark. Frå dette forlaget kom også pamfletten Kvendi og preste-embættet av Marta Steinsvik i 1917 og kortstokken Nynorsk litteraturhistorisk Firkort av Edmund Salvesen i 1921. Mykje av det Gunleikson gav ut, blei den gongen kalla folkebøker. Det var viktigare at bøkene kunne lesast av mange, enn at dei var sterke litterære verk. Gunleikson sa mykje heller ja enn nei.

«Forfattere er det ingen mangel paa», sa han til Dagbladet i 1920. Det som trongst no, var eit kapitalsterkt nynorskforlag. Så slapp ein å refusere så mange av dei som skreiv godt, sukka Gunleikson. Dei pengane hadde ingen.

Ein av debutantane var Hallvard Sandnes. Han fortalde om diktardraumen sin til ein ven i Kristiansand. Gå heim og skriv boka, så tek eg henne med til Gunleikson, var svaret. Sandnes sette seg til på eit loft heime i Vikelid i Setesdal, skreiv Paa solbrune vidder på tre veker, og boka kom ut hausten 1913.

Knapt noko stod han nærare enn tidsskriftet Ung-Norig. Bibliografen Anton Aure redigerte dei første sju årgangane frå 1918 før Henrik Rytter tok seg av éin. Åtte år seinare bad forleggjaren mangesyslaren Olaf Hanssen om å vere med og berge bladet. Det ville vere «ei stor fyreloga for alt ung av ånd i Noreg.» Dermed førte venene Conrad Clausen og Olaf Hanssen tidsskriftet vidare i to år frå 1935.

Vinteren 1937 stoppa han tidsskriftet, og året etter måtte han gi opp både forlag og bokhandel. Erik Gunleikson døydde på Risør aldershjem i 1949. Målrørsla hadde gløymt han, og ingen målfolk sa noko i jordferda, som enda på heimegarden. Han spann ikkje silke på verksemda si, men hadde blikk for noko større, skreiv Aust-Agder Blad presist.

Ottar Grepstad

Neste gong: Forlaget for heile landet

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Erik Gunleikson (39) hadde vore bonde, dreiv bokhandel og blei forleggjar då han skipa Erik Gunleiksons Forlag i Risør 1912. Det blei eit livsverk for historiebøkene.

Gunleikson dreiv farsgarden frå 1892 til broren Peder tok over i 1906. Erik flytta til Risør og kjøpte J.G. Fryxells Boghandel. Ein god medhjelpar nokre år var Kjetil Ljøstad, seinare forlagssjef i Noregs Boklag.

Mykje av bokinteressa kom frå ein onkel med stor boksamling. Erik venta å arve samlinga, men bestemora tykte bøkene var for verdslege og brende alt i hop. Berre ein biletbibel låg att. I staden bygde han sjølv opp ei stor privat boksamling på 5000 band. Ho blei borte då han døydde.

Erik Gunleikson Forlag gav ut 160 bøker mellom 1911 og 1937. Av desse var 36 på bokmål. Til dette kom 32 årgangar av fire blad, tidsskrift og årbøker.

Han satsa mest på skjønnlitteratur og tradisjonsstoff frå Agder og Telemark. Frå dette forlaget kom også pamfletten Kvendi og preste-embættet av Marta Steinsvik i 1917 og kortstokken Nynorsk litteraturhistorisk Firkort av Edmund Salvesen i 1921. Mykje av det Gunleikson gav ut, blei den gongen kalla folkebøker. Det var viktigare at bøkene kunne lesast av mange, enn at dei var sterke litterære verk. Gunleikson sa mykje heller ja enn nei.

«Forfattere er det ingen mangel paa», sa han til Dagbladet i 1920. Det som trongst no, var eit kapitalsterkt nynorskforlag. Så slapp ein å refusere så mange av dei som skreiv godt, sukka Gunleikson. Dei pengane hadde ingen.

Ein av debutantane var Hallvard Sandnes. Han fortalde om diktardraumen sin til ein ven i Kristiansand. Gå heim og skriv boka, så tek eg henne med til Gunleikson, var svaret. Sandnes sette seg til på eit loft heime i Vikelid i Setesdal, skreiv Paa solbrune vidder på tre veker, og boka kom ut hausten 1913.

Knapt noko stod han nærare enn tidsskriftet Ung-Norig. Bibliografen Anton Aure redigerte dei første sju årgangane frå 1918 før Henrik Rytter tok seg av éin. Åtte år seinare bad forleggjaren mangesyslaren Olaf Hanssen om å vere med og berge bladet. Det ville vere «ei stor fyreloga for alt ung av ånd i Noreg.» Dermed førte venene Conrad Clausen og Olaf Hanssen tidsskriftet vidare i to år frå 1935.

Vinteren 1937 stoppa han tidsskriftet, og året etter måtte han gi opp både forlag og bokhandel. Erik Gunleikson døydde på Risør aldershjem i 1949. Målrørsla hadde gløymt han, og ingen målfolk sa noko i jordferda, som enda på heimegarden. Han spann ikkje silke på verksemda si, men hadde blikk for noko større, skreiv Aust-Agder Blad presist.

Ottar Grepstad

Neste gong: Forlaget for heile landet

Fleire artiklar

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Foto: Terje Tøgard / Orfeus

BokMeldingar
Gjert Vestrheim

Ein milepåle i europeisk bokhistorie

Hartmann Schedels verdshistorie, som vart trykt i Nürnberg i 1493, er mor til alle salongbordbøker.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Foto: Silje Katrine Robinson / NTB

Ordskifte
Eivor Andersen Oftestad

Fordommar på leseglasa

Det finst sjølvsagt nestekjærleik både i andre kulturar enn den kristne og hos folk som «ikkje trur» at mennesket er skapt i Guds bilete.

Gunnar Stubseid.

Gunnar Stubseid.

Foto: Stubseid.no

MinneordSamfunn
Hallvard T. Bjørgum

Gunnar Stubseid

(1948­–2024)

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro
Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Helene Uri har doktorgrad i språkvitskap og arbeidde i tolv år ved Universitetet i Oslo før ho sa opp for å skrive på heiltid.

Foto: Julie Pike / Gyldendal

LitteraturKultur

Djupdykk i den digitaliserte litteraturen

Er det rett at kvinnelege forfattarar nyttar fleire adjektiv enn mannlege kollegaer? Eller superlativ? Kva med bannord? Kven er «Den norske Hemingway»?

Jan H. Landro

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis