JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

BokMeldingar

Smakebit av Håvamål i stilig nytt språk

Kristin Fridtun syner solid norrønfilologisk kunnskap og fin fingerspisskjensle for omsetjing.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Kristin Fridtun er utdanna filolog, forfattar på heiltid og fast skribent i Dag og Tid.

Kristin Fridtun er utdanna filolog, forfattar på heiltid og fast skribent i Dag og Tid.

Foto: Lene Sørøy Neverdal

Kristin Fridtun er utdanna filolog, forfattar på heiltid og fast skribent i Dag og Tid.

Kristin Fridtun er utdanna filolog, forfattar på heiltid og fast skribent i Dag og Tid.

Foto: Lene Sørøy Neverdal

3211
20230609
3211
20230609

Sakprosa

Kristin Fridtun:

Klok kvinne eller digg dame? Eit stridsskrift om kjønn og Håvamål-omsetjing

Samlaget

Håvamål, «den høges tale», er eit av gudedikta i Den eldre Edda som mange av oss kjenner frå skulegangen. I strofene 96 til 102 er ein episode med Odin som oppsøkjer Billings møy i elskhug. Han vil ha henne, men han vert lurt. Han kom over henne medan ho sov, «solkvit på senga» (Fridtuns omsetjing 2023), ho bad han komme att «i kveld».

Men då Odin kom att, var heile hæren vaken, «fakler var tent og tømmer stabla, jeg fikk inga lett løype». Neste gongen han kom, på morgonkvisten, låg ei bikkje bunden på senga. «Det kom bare spott fra den kloke kvinna, jeg fikk ingenting annet av den dama», seier Odin til slutt, i Fridtuns nye omsetjing av desse sju strofene, ei av få omsetjingar som gjev att ordet klok om Billings møy begge stadene det er nytta i den norrøne teksten. I ein fyldig faghistorisk og språkleg utgreiande tekst om Håvamål og omsetjingane av det, fokuserer boka på desse strofene.

Solid kunnskap

Kristin Fridtun gjev oss eit grundig innblikk i dei ulike omsyna som kan vere med på å styre vala av moderne uttrykksmåtar for dei gamle strofene. Kor tungt skal plasseringa av rimet vege, til dømes?

I 2023-omsetjinga si av strofe 96–102 frigjer Fridtun seg noko frå rimet, og på godt grunnlag, tykkjer eg. Det er svært flott gjort. Også 2017-versjonen hennar, som er sett opp ved sida av, er god og presis.

Som omsetjarar gjer vi uunngåeleg tolkingar og språklege val. Ein må freiste å sjå sin eigen ståstad med dei vurderingar, tolkingar og perspektiv på teksten det inneber. I Klok kvinne eller digg dame? har Fridtun valt eit kjønnsperspektiv på Håvamål og omsetjingane av diktet. Det er eit personleg vinkla hovudtema der forfattaren set opp ‘mannleg’ og ‘kvinneleg’ nokså sterkt polarisert som motsetnader.

«Guttastemning»?

Innbaud diktet til «guttastemning» hjå mannlege omsetjarar, som såg føre seg Billings møy som ei «digg dame»? Svært få kvinner har omsett Håvamål til skandinaviske språk, syner Fridtun si oppteljing. (s. 31 f). Som ho skriv, er dette ikkje uventande i den eldre tida. Ho undrar seg meir over at så få kvinner har omsett diktet i nyare tid, og diskuterer kva som kan liggje bak dette.

Men er det heilt uproblematisk og fruktbart å knyte fagleg perspektiv og omsetjarblikk til kjønn sopass sterkt som forfattaren gjer? Eg spør meg kor homogen flokk dei ‘mannlege’ omsetjarane av Håvamål eigentleg er og var.

Eg deler Fridtuns glede over Carolyne Larrington, som gjer noko få har gjort, nemleg å prøve å forstå Billings jente, kvifor ho handlar som ho gjer i diktet (s. 118). Likevel trur eg ikkje det vert stor strid om Håvamål og kjønn i dag.

Framover ønskjer Fridtun eit større mangfald av omsetjingar av Håvamål, eit ønske eg deler. Eg vonar heile diktet snart kjem ut i Fridtuns omsetjing. Ho viser kor språkleg moderne ein kan gjere Håvamål utan å tape nærleiken til den norrøne teksten i meiningsinnhaldet.

Rune Kyrkjebø

Rune Kyrkjebø er norrønfilolog og førstebibliotekar ved Universitetsbiblioteket i Bergen.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Sakprosa

Kristin Fridtun:

Klok kvinne eller digg dame? Eit stridsskrift om kjønn og Håvamål-omsetjing

Samlaget

Håvamål, «den høges tale», er eit av gudedikta i Den eldre Edda som mange av oss kjenner frå skulegangen. I strofene 96 til 102 er ein episode med Odin som oppsøkjer Billings møy i elskhug. Han vil ha henne, men han vert lurt. Han kom over henne medan ho sov, «solkvit på senga» (Fridtuns omsetjing 2023), ho bad han komme att «i kveld».

Men då Odin kom att, var heile hæren vaken, «fakler var tent og tømmer stabla, jeg fikk inga lett løype». Neste gongen han kom, på morgonkvisten, låg ei bikkje bunden på senga. «Det kom bare spott fra den kloke kvinna, jeg fikk ingenting annet av den dama», seier Odin til slutt, i Fridtuns nye omsetjing av desse sju strofene, ei av få omsetjingar som gjev att ordet klok om Billings møy begge stadene det er nytta i den norrøne teksten. I ein fyldig faghistorisk og språkleg utgreiande tekst om Håvamål og omsetjingane av det, fokuserer boka på desse strofene.

Solid kunnskap

Kristin Fridtun gjev oss eit grundig innblikk i dei ulike omsyna som kan vere med på å styre vala av moderne uttrykksmåtar for dei gamle strofene. Kor tungt skal plasseringa av rimet vege, til dømes?

I 2023-omsetjinga si av strofe 96–102 frigjer Fridtun seg noko frå rimet, og på godt grunnlag, tykkjer eg. Det er svært flott gjort. Også 2017-versjonen hennar, som er sett opp ved sida av, er god og presis.

Som omsetjarar gjer vi uunngåeleg tolkingar og språklege val. Ein må freiste å sjå sin eigen ståstad med dei vurderingar, tolkingar og perspektiv på teksten det inneber. I Klok kvinne eller digg dame? har Fridtun valt eit kjønnsperspektiv på Håvamål og omsetjingane av diktet. Det er eit personleg vinkla hovudtema der forfattaren set opp ‘mannleg’ og ‘kvinneleg’ nokså sterkt polarisert som motsetnader.

«Guttastemning»?

Innbaud diktet til «guttastemning» hjå mannlege omsetjarar, som såg føre seg Billings møy som ei «digg dame»? Svært få kvinner har omsett Håvamål til skandinaviske språk, syner Fridtun si oppteljing. (s. 31 f). Som ho skriv, er dette ikkje uventande i den eldre tida. Ho undrar seg meir over at så få kvinner har omsett diktet i nyare tid, og diskuterer kva som kan liggje bak dette.

Men er det heilt uproblematisk og fruktbart å knyte fagleg perspektiv og omsetjarblikk til kjønn sopass sterkt som forfattaren gjer? Eg spør meg kor homogen flokk dei ‘mannlege’ omsetjarane av Håvamål eigentleg er og var.

Eg deler Fridtuns glede over Carolyne Larrington, som gjer noko få har gjort, nemleg å prøve å forstå Billings jente, kvifor ho handlar som ho gjer i diktet (s. 118). Likevel trur eg ikkje det vert stor strid om Håvamål og kjønn i dag.

Framover ønskjer Fridtun eit større mangfald av omsetjingar av Håvamål, eit ønske eg deler. Eg vonar heile diktet snart kjem ut i Fridtuns omsetjing. Ho viser kor språkleg moderne ein kan gjere Håvamål utan å tape nærleiken til den norrøne teksten i meiningsinnhaldet.

Rune Kyrkjebø

Rune Kyrkjebø er norrønfilolog og førstebibliotekar ved Universitetsbiblioteket i Bergen.

Fleire artiklar

Foto: Tankesmien Agenda

Ordskifte

«Dei fleste røystar ut frå ei form for eigeninteresse.»

Tiril Rustad Halvorsen

Foto: Tankesmien Agenda

Ordskifte

«Dei fleste røystar ut frå ei form for eigeninteresse.»

Tiril Rustad Halvorsen
Marthe Korsvoll (t.h.) og Lisa Laumann kjøler seg i Akerselva i Nydalen i Oslo.

Marthe Korsvoll (t.h.) og Lisa Laumann kjøler seg i Akerselva i Nydalen i Oslo.

Foto: Javad Parsa / NTB

Ordskifte
Ole Petter Pedersen

Me kan vere glade og uroa på same tid over uvanleg varme dagar.

Raudfota skogskjelpadde er ein av dei tre artane av skjelpadde som er godkjende til bruk som familiedyr i Noreg.

Raudfota skogskjelpadde er ein av dei tre artane av skjelpadde som er godkjende til bruk som familiedyr i Noreg.

Foto via Wikimedia Commons

KunnskapFeature
Arve Nilsen

Skjelpadder

Etter at menneska klatra ned frå trea og oppover på næringskjeda, har nok mange skjelpadder blitt fanga og hamna i gryta.

Ikkje berre krig og kriser kan føre til legemiddelmangel. Heile leveringskjeda er sårbar.

Ikkje berre krig og kriser kan føre til legemiddelmangel. Heile leveringskjeda er sårbar.

Foto: Gorm Kallestad / NTB

Samfunn
Sofie May Rånes

Det veikaste leddet i legemiddelkjeda

Europeiske land bør samarbeide for å sikre forsyninga av legemiddel, seier professor Marianne Jahre.

Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Foto: Vadim Ghirda / AP / NTB

KrigSamfunn

Tårer på jernbanestasjonen

For ei veke sidan vende eg enda ein gong attende til Ukraina etter tre veker i Europa. Denne gongen gjekk heimvegen gjennom den slovakiske byen Kosice, som ligg 120 kilometer frå grensa til Ukraina.

Andrej Kurkov
Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Nye rekruttar til Ukrainas 3. åtaksbrigade trenar ved Kyiv 9. april 2024. Menn i våpenfør alder som nektar mobilisering, kan få fengselsstraff på mellom tre og fem år.

Foto: Vadim Ghirda / AP / NTB

KrigSamfunn

Tårer på jernbanestasjonen

For ei veke sidan vende eg enda ein gong attende til Ukraina etter tre veker i Europa. Denne gongen gjekk heimvegen gjennom den slovakiske byen Kosice, som ligg 120 kilometer frå grensa til Ukraina.

Andrej Kurkov

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis