JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

BokMeldingar

Om tru, tvil og tyl

Rolf Losnegård skildrar folkelivet med overdriving, melodrama, innsikt og infamitet.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Rolf Losnegard har gitt ut ei rekkje bøker og skodespel og er mest kjend som manusforfattar for Kinnaspelet.

Rolf Losnegard har gitt ut ei rekkje bøker og skodespel og er mest kjend som manusforfattar for Kinnaspelet.

Rolf Losnegard har gitt ut ei rekkje bøker og skodespel og er mest kjend som manusforfattar for Kinnaspelet.

Rolf Losnegard har gitt ut ei rekkje bøker og skodespel og er mest kjend som manusforfattar for Kinnaspelet.

3601
20240202
3601
20240202

Roman

Rolf Losnegård:

Prinsen av Håla

Selja Forlag

For vel femti år sidan gjekk det ein serie på NRK med tittelen Maksveringar, og denne serien vart populær der eg budde. Mange gjekk ikring og sa «rimelegvis» på ein spesiell måte etter ein av karakterane i serien, og eg merkte meg namnet på manusforfattaren, Rolf Losnegård.

No ligg det føre ein tjukk roman, Prinsen av Håla, av same Losnegård, og den vekkjer minne frå Maksveringar, både ved likskap og ved skilnad. Likskapen er miljøet, ei arm og karrig vestlandsbygd i etterkrigstida. Skilnaden er at der Maksveringar først og fremst var ein komedie, er Prinsen av Håla å forstå som ein tragedie.

Medan forfattaren absolutt spela på heimebane i det komiske, er han stundom på bortebane i det tragiske, som tidt vert til melodramatiske arvelutar frå gotisk litteratur, med drap i natt og skodde, med blod og skrik og fælslege lagnader. Kvar for seg kan dei godt vera truverdige, men samla verkar dei konstruerte og mindre engasjerande enn dei skildringane frå folkelivet som elles trengjer seg fram or den rike kapitalen Losnegård har av røynsler og gode observasjonar.

«Handlinga i boka, plottet, greip ikkje tak i meg.»

Overdramatisert

I Håla bur guten Magnus. Han er son av ein epileptisk, sterkt religiøs og tidvis sinnsforvirra emissær, Alvin, og ei bergensk kvinne som heiter Elvira. Dei bur saman med fleire generasjonar familie, der eit slags overhovud er den beiske oldemora Malena.

I området der Håla ligg, er det vanleg å ha tyl for pengar, det vil seie folk med ulike grader av evneveikskap eller sinnssjukdom. Tylar vert knapt rekna for menneske, og eit mogleg oppgjer med denne haldninga er eit viktig sidemotiv i romanen, av mykje større verdi enn dei overdramatiserte hendingane. Det er Magnus som kjem mest i tvil om haldningane andsynes dei mogleg åndssvake.

Ein av tylane vert for det meste kalla Katen, det tyder guten. Det syner seg at han kan vera halvbroren til Magnus, avla i blodskam. Men bodskapen om blodskam er eit skambod frå lagnaden, ei lygn som skal gje nerve og spenning, men som løyser seg opp, om enn for seint, av di noko av det mest dramatiske skjer for fort: Katen vert drepen, eller døyr i ei ulukke, ei skoddetung natt etter eit torevêr, tidleg i boka.

folkelivsskildringar

Handlinga i boka, plottet, greip ikkje tak i meg. Men mangt i skildringane av folkelivet gjorde det, for der er Losnegård den store eksperten. I boka har dei fleste personane utnamn, slik det ein gong var, både vanlege folk og tylar. Tyl lyt ha lyte, lit på det.

Men lyta identifiserer også dei andre, i ein slik grad at om ein er lytefri, er det også ein skort, i eit samfunn der alt som går føre seg, vert tema for krambukrammet, ein lausleg samansett redaksjon for ei munnleg lokalavis under konstant oppdatering. Og her er fabelaktige småscener og sann tidskoloritt representert ved oldemor Malena sin evige konflikt med ein uhygienisk hane, eller ei kvinne i boka som ikkje kan bu i same hus som ein mann med fullskjegg.

Slike saker lyt ein ha opplevd for å vita om, men no kan ein også lesa om det, i denne litt uryddige romanen, som godt kunne ha vorte kutta til det halve. Han kunne òg konsentrert merksemda om det motivet som druknar i dramatikk, nemleg kva menneskeverd er, eller som ei av tylane, Heilage Maria, seier, då ho vil melda ei valdtekt og lensmannen ikkje trur at ein tyl åleine kan melda noko som helst: «Eg e no menneskje, eg òg.»

Odd W. Surén

Odd W. Surén er forfattar og fast bokmeldar i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Roman

Rolf Losnegård:

Prinsen av Håla

Selja Forlag

For vel femti år sidan gjekk det ein serie på NRK med tittelen Maksveringar, og denne serien vart populær der eg budde. Mange gjekk ikring og sa «rimelegvis» på ein spesiell måte etter ein av karakterane i serien, og eg merkte meg namnet på manusforfattaren, Rolf Losnegård.

No ligg det føre ein tjukk roman, Prinsen av Håla, av same Losnegård, og den vekkjer minne frå Maksveringar, både ved likskap og ved skilnad. Likskapen er miljøet, ei arm og karrig vestlandsbygd i etterkrigstida. Skilnaden er at der Maksveringar først og fremst var ein komedie, er Prinsen av Håla å forstå som ein tragedie.

Medan forfattaren absolutt spela på heimebane i det komiske, er han stundom på bortebane i det tragiske, som tidt vert til melodramatiske arvelutar frå gotisk litteratur, med drap i natt og skodde, med blod og skrik og fælslege lagnader. Kvar for seg kan dei godt vera truverdige, men samla verkar dei konstruerte og mindre engasjerande enn dei skildringane frå folkelivet som elles trengjer seg fram or den rike kapitalen Losnegård har av røynsler og gode observasjonar.

«Handlinga i boka, plottet, greip ikkje tak i meg.»

Overdramatisert

I Håla bur guten Magnus. Han er son av ein epileptisk, sterkt religiøs og tidvis sinnsforvirra emissær, Alvin, og ei bergensk kvinne som heiter Elvira. Dei bur saman med fleire generasjonar familie, der eit slags overhovud er den beiske oldemora Malena.

I området der Håla ligg, er det vanleg å ha tyl for pengar, det vil seie folk med ulike grader av evneveikskap eller sinnssjukdom. Tylar vert knapt rekna for menneske, og eit mogleg oppgjer med denne haldninga er eit viktig sidemotiv i romanen, av mykje større verdi enn dei overdramatiserte hendingane. Det er Magnus som kjem mest i tvil om haldningane andsynes dei mogleg åndssvake.

Ein av tylane vert for det meste kalla Katen, det tyder guten. Det syner seg at han kan vera halvbroren til Magnus, avla i blodskam. Men bodskapen om blodskam er eit skambod frå lagnaden, ei lygn som skal gje nerve og spenning, men som løyser seg opp, om enn for seint, av di noko av det mest dramatiske skjer for fort: Katen vert drepen, eller døyr i ei ulukke, ei skoddetung natt etter eit torevêr, tidleg i boka.

folkelivsskildringar

Handlinga i boka, plottet, greip ikkje tak i meg. Men mangt i skildringane av folkelivet gjorde det, for der er Losnegård den store eksperten. I boka har dei fleste personane utnamn, slik det ein gong var, både vanlege folk og tylar. Tyl lyt ha lyte, lit på det.

Men lyta identifiserer også dei andre, i ein slik grad at om ein er lytefri, er det også ein skort, i eit samfunn der alt som går føre seg, vert tema for krambukrammet, ein lausleg samansett redaksjon for ei munnleg lokalavis under konstant oppdatering. Og her er fabelaktige småscener og sann tidskoloritt representert ved oldemor Malena sin evige konflikt med ein uhygienisk hane, eller ei kvinne i boka som ikkje kan bu i same hus som ein mann med fullskjegg.

Slike saker lyt ein ha opplevd for å vita om, men no kan ein også lesa om det, i denne litt uryddige romanen, som godt kunne ha vorte kutta til det halve. Han kunne òg konsentrert merksemda om det motivet som druknar i dramatikk, nemleg kva menneskeverd er, eller som ei av tylane, Heilage Maria, seier, då ho vil melda ei valdtekt og lensmannen ikkje trur at ein tyl åleine kan melda noko som helst: «Eg e no menneskje, eg òg.»

Odd W. Surén

Odd W. Surén er forfattar og fast bokmeldar i Dag og Tid.

Emneknaggar

Fleire artiklar

Andrev Walden er journalist og illustratør. Debutromanen frå i fjor kom på norsk i vår.

Andrev Walden er journalist og illustratør. Debutromanen frå i fjor kom på norsk i vår.

Foto: Jessica Gow / TT / NTB

LitteraturKultur

Livet med ein flaum av stefedrar

I mange år tenkte Andrev Walden at han skulle skrive om oppveksten sin, men han visste ikkje korleis. Då han omsider fann den rette tonen, blei romandebuten ein internasjonal suksess.

Jan H. Landro
Andrev Walden er journalist og illustratør. Debutromanen frå i fjor kom på norsk i vår.

Andrev Walden er journalist og illustratør. Debutromanen frå i fjor kom på norsk i vår.

Foto: Jessica Gow / TT / NTB

LitteraturKultur

Livet med ein flaum av stefedrar

I mange år tenkte Andrev Walden at han skulle skrive om oppveksten sin, men han visste ikkje korleis. Då han omsider fann den rette tonen, blei romandebuten ein internasjonal suksess.

Jan H. Landro
NTNU, Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet, med hovudsete i Trondheim, er det største universitetet i Noreg, med campusar i Gjøvik og Ålesund.

NTNU, Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet, med hovudsete i Trondheim, er det største universitetet i Noreg, med campusar i Gjøvik og Ålesund.

Foto: Gorm Kallestad / NTB

Samfunn
Sofie May Rånes

– Universiteta treng ei realitetsorientering

Me bør ikkje ha studietilbod som ingen etterspør, meiner Ola Borten Moe.

Feature
Svein Gjerdåker

Bønder i krigstid

UKRAINA: Ukraina har noko av den mest grøderike jorda i verda. Svartjorda deira er fascinerande. Denne djupe, humusfylte jorda som går milevis innover dei ukrainske steppene. Eg reiste til Ukraina for å møta bønder i dette enorme jordbrukslandet.

Teikning: May Linn Clement

KommentarSamfunn
Eivor Andersen Oftestad

Menneskeverdet er ikkje så sjølvsagt som vi trur

Sjølv om den sekulariserte versjonen av menneskeverdet framleis vert forstått som retten til liv og omsorg, er det noko som har vorte borte på vegen.

«Lodderáidaras / Melkeveien» (2022), detalj.

«Lodderáidaras / Melkeveien» (2022), detalj.

KunstMeldingar

Som ein trojansk hest

I utstillinga til Britta Marakatt-Labba, Sylkvasse sting, er dei fleste verka broderi, men her er ingen søte blomar. Sting for sting får me ei sirleg framstilling av blodig alvor. Museumsvaktene står for ei eiga absurd framsyning som dessverre ikkje er dagens performance.

Mona Louise Dysvik Mørk
«Lodderáidaras / Melkeveien» (2022), detalj.

«Lodderáidaras / Melkeveien» (2022), detalj.

KunstMeldingar

Som ein trojansk hest

I utstillinga til Britta Marakatt-Labba, Sylkvasse sting, er dei fleste verka broderi, men her er ingen søte blomar. Sting for sting får me ei sirleg framstilling av blodig alvor. Museumsvaktene står for ei eiga absurd framsyning som dessverre ikkje er dagens performance.

Mona Louise Dysvik Mørk

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis