Kjærleik og tunge tabu
Khaled Khalifa skriv om Aleppo som lagnad.
Syriske Khaled Khalifa har motteke prisar både for romanane sine og for manus til TV-program og filmar.
Foto: Yamam Al Shaar
Roman
Khaled Khalifa:
Ingen kniver på kjøkkenet i denne byen
Omsett av Oda M. Winsnes
Pax
Syria har vore i mediebildet så godt som dagleg sidan folkeopprøret starta i 2011. Den borgarkrigen som utvikla seg, fekk etter kvart internasjonale forgreiningar med alliansar i alle retningar under kampen mot IS og kalifatet, men også i Assad-regimets kamp for å halde på makta. Det heile har vore rått og omsynslaust og med krigsbrotsverk på begge sider.
Dette dannar ein del av bakteppet for syriske Khaled Khalifas roman Ingen kniver på kjøkkenet i denne byen, som kom ut på arabisk i 2013. Byen er Aleppo, der Khalifa, eller forteljaren, har vakse opp i ein storfamilie med sterke indre motsetningar og med ei mor som lever på aristokratiske draumar om det osmanske riket etter at ho måtte slutte som lærar. Meininga i tilværet hennar forsvinn, og det gjer det også for dei tre gjenlevande barna: dottera Sawsan, sonen Rashid og den namnlause forteljaren. Livet deira er sterkt prega av det kulturelle og økonomiske forfallet under Baath-partiet. Sjølv om dei strittar imot løgnene og den politiske uniformeringa, må dei heile vegen gå på akkord med si indre overtyding og inngå ulike former for kompromiss for å overleve i eit samfunn der det anstendige blir sett på prøve i møte med korrupsjon, forræderi, vald og simple brotsverk av spyttslikkarar og klakkørar innanfor det militære, politiet og den politiske leiinga.
Inngåande skildring
Sawsan, blendande vakker og sjarmerande, søker seg til militæret og overvakingspolitiet, blir spion og angivar, før ho bryt over tvert og søker seg til religionen. Men heller ikkje der finn ho det ho leitar etter, noko å gå opp i og gi seg over til. Ho er heile vegen i klem mellom religion, kulturell tradisjon, eigne lyster og mangelen på identitet.
Det same gjeld den yngre broren Rashid, som er musikar og komponist. Heller ikkje han finn det han leitar etter, før han lèt seg verve av jihadistar som reiser til Bagdad for å slåst mot amerikanarane etter invasjonen av Irak i 2003. Han overlever krig og fengsel og vender heim med store traume og ei uimotståeleg dødsdrift.
Onkelen Nazir er også inngåande skildra. Han er ein kjent musikar og komponist, samtidig er han homofil og lever eit hemmeleg og ynkeleg liv med misbruk og overgrep frå så vel imamar som fengselsvakter utan at det knekker han som eit anstendig menneske med eit verdig liv. Både Sawsan, som får horestempel, og Nazir utfordrar tunge tabu i den arabiske kulturens dobbelmoral, der skam og ære går hand i hand.
Ekte kjærleik
Khalifas språk er rått og saftig, intenst kroppsorientert og sirklar stadig rundt kroppens avfallsprodukt i form av sveitte, urin, avføring, oppkast, spytt og snørr. Samtidig gir han vare skildringar av ekte kjærleik mellom menneske og ekte kjærleik til ein by som har brote saman takk vere eit regime utan andre verdiar enn rå makt.
Khaled Khalifa bur i dag i Damaskus. Han er nok ein torn i auget for Assad-regimet, men får stort sett vere i fred, sjølv om romanen Hatets lovsang (2006 – på norsk 2011) blei stansa av sensuren.
La meg samtidig også minne om Niroz Maleks korte novellesamling Slik natten er. Fortellinger fra Aleppo (2017). Samla gir Khalifa og Malek eit nyansert og aktuelt tidsbilde av ein by dei begge er sterkt knytte til.
Oddmund Hagen
Oddmund Hagen er forfattar og fast bokmeldar i Dag og Tid.
Er du abonnent? Logg på her for å lese vidare.
Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding
Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.
Roman
Khaled Khalifa:
Ingen kniver på kjøkkenet i denne byen
Omsett av Oda M. Winsnes
Pax
Syria har vore i mediebildet så godt som dagleg sidan folkeopprøret starta i 2011. Den borgarkrigen som utvikla seg, fekk etter kvart internasjonale forgreiningar med alliansar i alle retningar under kampen mot IS og kalifatet, men også i Assad-regimets kamp for å halde på makta. Det heile har vore rått og omsynslaust og med krigsbrotsverk på begge sider.
Dette dannar ein del av bakteppet for syriske Khaled Khalifas roman Ingen kniver på kjøkkenet i denne byen, som kom ut på arabisk i 2013. Byen er Aleppo, der Khalifa, eller forteljaren, har vakse opp i ein storfamilie med sterke indre motsetningar og med ei mor som lever på aristokratiske draumar om det osmanske riket etter at ho måtte slutte som lærar. Meininga i tilværet hennar forsvinn, og det gjer det også for dei tre gjenlevande barna: dottera Sawsan, sonen Rashid og den namnlause forteljaren. Livet deira er sterkt prega av det kulturelle og økonomiske forfallet under Baath-partiet. Sjølv om dei strittar imot løgnene og den politiske uniformeringa, må dei heile vegen gå på akkord med si indre overtyding og inngå ulike former for kompromiss for å overleve i eit samfunn der det anstendige blir sett på prøve i møte med korrupsjon, forræderi, vald og simple brotsverk av spyttslikkarar og klakkørar innanfor det militære, politiet og den politiske leiinga.
Inngåande skildring
Sawsan, blendande vakker og sjarmerande, søker seg til militæret og overvakingspolitiet, blir spion og angivar, før ho bryt over tvert og søker seg til religionen. Men heller ikkje der finn ho det ho leitar etter, noko å gå opp i og gi seg over til. Ho er heile vegen i klem mellom religion, kulturell tradisjon, eigne lyster og mangelen på identitet.
Det same gjeld den yngre broren Rashid, som er musikar og komponist. Heller ikkje han finn det han leitar etter, før han lèt seg verve av jihadistar som reiser til Bagdad for å slåst mot amerikanarane etter invasjonen av Irak i 2003. Han overlever krig og fengsel og vender heim med store traume og ei uimotståeleg dødsdrift.
Onkelen Nazir er også inngåande skildra. Han er ein kjent musikar og komponist, samtidig er han homofil og lever eit hemmeleg og ynkeleg liv med misbruk og overgrep frå så vel imamar som fengselsvakter utan at det knekker han som eit anstendig menneske med eit verdig liv. Både Sawsan, som får horestempel, og Nazir utfordrar tunge tabu i den arabiske kulturens dobbelmoral, der skam og ære går hand i hand.
Ekte kjærleik
Khalifas språk er rått og saftig, intenst kroppsorientert og sirklar stadig rundt kroppens avfallsprodukt i form av sveitte, urin, avføring, oppkast, spytt og snørr. Samtidig gir han vare skildringar av ekte kjærleik mellom menneske og ekte kjærleik til ein by som har brote saman takk vere eit regime utan andre verdiar enn rå makt.
Khaled Khalifa bur i dag i Damaskus. Han er nok ein torn i auget for Assad-regimet, men får stort sett vere i fred, sjølv om romanen Hatets lovsang (2006 – på norsk 2011) blei stansa av sensuren.
La meg samtidig også minne om Niroz Maleks korte novellesamling Slik natten er. Fortellinger fra Aleppo (2017). Samla gir Khalifa og Malek eit nyansert og aktuelt tidsbilde av ein by dei begge er sterkt knytte til.
Oddmund Hagen
Oddmund Hagen er forfattar og fast bokmeldar i Dag og Tid.
Khalifas språk er rått og saftig, intenst kroppsorientert og sirklar stadig rundt kroppens avfallsprodukt.
Fleire artiklar
Abid Raja er advokat og Venstre- politikar.
Foto: Lina Hindrum
Det trugande utanforskapet
På sitt beste er Vår ære og vår frykt historia om ei integrering på retur og ei kraftig åtvaring om kva som kan skje som følgje av det.
Fargerikt om tolsemd
Me får garantert høyra meir til komponisten Eilertsen.
Birger Emanuelsen har skrive både romanar, essay og sakprosa etter debuten i 2012.
Foto: Christopher Helberg
Endringar til godt og vondt
Birger Emanuelsen skriv om folk slik at ein trur på det.
Me drog til månen av di det var teknologisk mogleg. Eit strålande døme på det teknologiske imperativet. Her vandrar astronaut Buzz Aldrin frå Apollo 11 rundt og les sjekklista si på venstre arm på ekte ingeniørvis.
Kjelde: Nasa
Teknologisk imperativ!
«Birkebeinerne på ski over fjellet med kongsbarnet».
Foto: Morten Henden Aamot
Eit ikonisk stykke kunst er kome heim
Medan gode krefter arbeider for å etablere eit museum for kunstnarbrørne Bergslien på Voss, har den lokale sparebanken sikra seg ein originalversjon av eit hovudverk av målaren Knud Bergslien.