JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

BokMeldingar

Eg får ikkje puste

Jamaica Kincaid skriv lynskarpt og rasande om følgjene av kolonialismen.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Jamaica Kincaid er frå den karibiske øya Antigua og blir rekna som ein av dei fremste forfattarane av feministisk og postkolonialistisk litteratur, skriv forlaget.

Jamaica Kincaid er frå den karibiske øya Antigua og blir rekna som ein av dei fremste forfattarane av feministisk og postkolonialistisk litteratur, skriv forlaget.

Foto: Guri Pfeifer

Jamaica Kincaid er frå den karibiske øya Antigua og blir rekna som ein av dei fremste forfattarane av feministisk og postkolonialistisk litteratur, skriv forlaget.

Jamaica Kincaid er frå den karibiske øya Antigua og blir rekna som ein av dei fremste forfattarane av feministisk og postkolonialistisk litteratur, skriv forlaget.

Foto: Guri Pfeifer

3627
20230526
3627
20230526

Roman

Jamaica Kincaid:

Mors egen historie

Omsett frå engelsk av Kari og Kjell Risvik
Cappelen Damm

Mors egen historie vart først ugjeven på norsk i 1997. I fjor kom romanen Lucy av same forfattar, også den skriven for ei stund sidan. Kincaid er etterkomar av slavar frå Afrika og det urfolket som budde i Karibia då dei kvite kom. Eit like innbite som velformulert raseri mot kolonialismen gjennomsyrar båe romanane. Den skarpe skrivaren frå Antigua har eit årvakent blikk for alle slags maktforhold, også innanfor familien. Ho er stadig nemnd som ein aktuell kandidat til Nobelprisen i litteratur.

«Denne beretningen er en beretning om den som aldri fikk bli, og en beretning om den som jeg ikke lot meg selv få bli.» Setninga på den siste sida summerer opp romanen. Soga om mora er ei soge om fråvær, om det som skulle ha vore, men ikkje er. Eg må innrømme at eg tok eit djupt andedrag av lette då eg var komen hit i lesinga. Ikkje fordi boka manglar språkleg spenst og vidd, eller ikkje er relevant – tvert imot. Men romanen er så mørk, så sint. Så kompromisslaus. Så utan håp.

Råkald vind i ryggen

Vi får ikkje vite stort om mora til forteljaren i romanen, Xuela. Namnet og utsjånaden er det einaste ho arvar av ho som døydde idet dottera vart fødd. Dottera har difor alltid hatt «en råkald, svart vind i ryggen». Heile folket til mora, det karibiske urfolket, vart dessutan utradert. Historia om mora finst ikkje. Sjølv blir Xuela aldri mor. Det nektar ho seg sjølv, det nektar ho mennene ho lever med, det nektar ho livet. Likevel er dette ikkje noka typisk offerhistorie.

Xuela er råsterk, sint og sjølvstendig. Lite slepp unna blikket hennar på dei nådelause maktstrukturane i samfunnet ho lever i. Ho ser korleis far hennar kjem seg opp og fram ved å utnytte og trakke på andre. Han svik sitt eige folk, og slik blir han rik.

Dottera får skulegang og får bu hos ein velståande familie. Lite av dette blir til lykke for henne. Då ho blir utnytta seksuelt, veks kjensla av avsky for menneska og for sjølve livet. Gradvis blir Xuela sjølv ein kynikar, slik slepp ho å kjenne på smerte. Sjeldan søkjer ho mot gleda. Berre i seksuelle møte hender det ho unner seg sjølv gode kjensler. Men også her vinn kynismen når ho skjønar at ho kan nyttiggjere seg av at menn attrår henne.

Urett som går i arv

Jamaica Kincaid er naturleg nok opptatt av språk. Noko av det mest augeopnande i romanen er korleis kolonialismen prentar seg heilt inn i ordvala hos folk. I Karibia kan mange fleire tungemål. Ut frå samanheng og situasjon og etter kva dei vil oppnå, gjer dei sine val: Engelsk eller fransk? Eller lokale kreolske dialektar? Språkvala blir brukte til å knyte og styrke band til andre – og like mykje til å skape kulde og avmakt.

Mors egen historie er fylt til randa av harme. Slavane frå Afrika vart kidnappa, førte over havet som handelsvarer og handsama deretter. Sjukdomane og leveviset dei kvite kom med til Karibia, tok livet av urfolket der. Boka er ikkje bygd opp som ein vanleg roman. Handlinga blir broten av i meir sakprosaprega leksjonar om fylgjene av kolonialismen, i det same korthogde språket som pregar heile boka.

Innsiktene gjer vondt i magen. Uretten som vart gjord, held fram i nye generasjonar. Det tar aldri slutt. Mange av dei som blir utnytta, endar med sjølve å bruke andre for eiga vinning. Dei som blir trakka på, trakkar endå hardare på andre menneske.

«Eg får ikkje puste», sa George Floyd før dei klemte livet ut av han.

Hilde Vesaas

Hilde Vesaas er forfattar, lektor og fast meldar i Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Roman

Jamaica Kincaid:

Mors egen historie

Omsett frå engelsk av Kari og Kjell Risvik
Cappelen Damm

Mors egen historie vart først ugjeven på norsk i 1997. I fjor kom romanen Lucy av same forfattar, også den skriven for ei stund sidan. Kincaid er etterkomar av slavar frå Afrika og det urfolket som budde i Karibia då dei kvite kom. Eit like innbite som velformulert raseri mot kolonialismen gjennomsyrar båe romanane. Den skarpe skrivaren frå Antigua har eit årvakent blikk for alle slags maktforhold, også innanfor familien. Ho er stadig nemnd som ein aktuell kandidat til Nobelprisen i litteratur.

«Denne beretningen er en beretning om den som aldri fikk bli, og en beretning om den som jeg ikke lot meg selv få bli.» Setninga på den siste sida summerer opp romanen. Soga om mora er ei soge om fråvær, om det som skulle ha vore, men ikkje er. Eg må innrømme at eg tok eit djupt andedrag av lette då eg var komen hit i lesinga. Ikkje fordi boka manglar språkleg spenst og vidd, eller ikkje er relevant – tvert imot. Men romanen er så mørk, så sint. Så kompromisslaus. Så utan håp.

Råkald vind i ryggen

Vi får ikkje vite stort om mora til forteljaren i romanen, Xuela. Namnet og utsjånaden er det einaste ho arvar av ho som døydde idet dottera vart fødd. Dottera har difor alltid hatt «en råkald, svart vind i ryggen». Heile folket til mora, det karibiske urfolket, vart dessutan utradert. Historia om mora finst ikkje. Sjølv blir Xuela aldri mor. Det nektar ho seg sjølv, det nektar ho mennene ho lever med, det nektar ho livet. Likevel er dette ikkje noka typisk offerhistorie.

Xuela er råsterk, sint og sjølvstendig. Lite slepp unna blikket hennar på dei nådelause maktstrukturane i samfunnet ho lever i. Ho ser korleis far hennar kjem seg opp og fram ved å utnytte og trakke på andre. Han svik sitt eige folk, og slik blir han rik.

Dottera får skulegang og får bu hos ein velståande familie. Lite av dette blir til lykke for henne. Då ho blir utnytta seksuelt, veks kjensla av avsky for menneska og for sjølve livet. Gradvis blir Xuela sjølv ein kynikar, slik slepp ho å kjenne på smerte. Sjeldan søkjer ho mot gleda. Berre i seksuelle møte hender det ho unner seg sjølv gode kjensler. Men også her vinn kynismen når ho skjønar at ho kan nyttiggjere seg av at menn attrår henne.

Urett som går i arv

Jamaica Kincaid er naturleg nok opptatt av språk. Noko av det mest augeopnande i romanen er korleis kolonialismen prentar seg heilt inn i ordvala hos folk. I Karibia kan mange fleire tungemål. Ut frå samanheng og situasjon og etter kva dei vil oppnå, gjer dei sine val: Engelsk eller fransk? Eller lokale kreolske dialektar? Språkvala blir brukte til å knyte og styrke band til andre – og like mykje til å skape kulde og avmakt.

Mors egen historie er fylt til randa av harme. Slavane frå Afrika vart kidnappa, førte over havet som handelsvarer og handsama deretter. Sjukdomane og leveviset dei kvite kom med til Karibia, tok livet av urfolket der. Boka er ikkje bygd opp som ein vanleg roman. Handlinga blir broten av i meir sakprosaprega leksjonar om fylgjene av kolonialismen, i det same korthogde språket som pregar heile boka.

Innsiktene gjer vondt i magen. Uretten som vart gjord, held fram i nye generasjonar. Det tar aldri slutt. Mange av dei som blir utnytta, endar med sjølve å bruke andre for eiga vinning. Dei som blir trakka på, trakkar endå hardare på andre menneske.

«Eg får ikkje puste», sa George Floyd før dei klemte livet ut av han.

Hilde Vesaas

Hilde Vesaas er forfattar, lektor og fast meldar i Dag og Tid.

Emneknaggar

Fleire artiklar

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Cannabiskafé i Los Angeles.

Cannabiskafé i Los Angeles.

Foto: Richard Cogel / Reuters / NTB

Ordskifte
BjørnRøse

Hvor skal man sette grensene?

Gode forsetter og kunnskapsmangel er en farlig kombinasjon.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Foto: Morten Lindberg

MusikkMeldingar
Sjur Haga Bringeland

Vekselverknad

Nidaros Domkor skaper einskap mellom fortid og notid.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Foto: Mohammed Salem / REUTERS

Samfunn
Eva Aalberg Undheim

Forsvarar universitetsboikott

Folkerettsprofessor Terje Einarsen meiner samarbeid med israelske universitet, er med på å legitimere ulovleg okkupasjon, folkemord og brotsverk mot menneske.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin
Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis