JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Syngja på siste verset

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2377
20230526
2377
20230526

Songstemnet til fuglane er i full gang no, og det er ikkje berre fuglane i songarfamilien som syng. Fuglesongen ymsar, eller som ordtaket seier: Kvar fugl syng med sitt nebb. Slik er det med folk òg. Nokre syng reint, andre syng falskt, nokre syng av full hals og tek gjerne rolla som føresongar, andre nøyer seg med å nynna. So har me dei som syng både i kor og i dusjen, og dei som tykkjer at allsong er pinsamt.

Syngja er eit gamalt verb som er lett å kjenna att i andre germanske mål. Me har til dømes svensk sjunga, tysk singen og engelsk sing. Å finna slektningar til syngja og song utanfor germansk er vanskeleg. Det kan henda at gresk omphe (‘guddomleg røyst, orakel’) høyrer til her. Elles har me nokre verb som ligg nær syngja i tyding, til dømes kveda («ei halvkveden vise», jf. kvede, omkvede, kvad). Kveda tydde opphavleg ‘seia’, men vert i dag helst bruka i avgrensa tydingar som ‘syngja stev eller folkeviser’.

Å setja i å syngja eller kveda kan vera beint fram farleg, i alle fall om me skal tru dagboka til Absalon Beyer, ein attergangar i denne spalta. Den 12. oktober 1562 skriv han om ein tysk skreddar som vart drepen av ein «bysseskyttere» på grunn av song: «skredderen hafde köbt sig j kanne öl, och begynte at quede, huilked den anden ei vilde fordrage, di stod hand fraa bordet (…), drog saa veried och hug honnom offuer hoffuedt.»

Det står ikkje noko om kva skreddaren song, men dersom me sjølve kjenner trong til å bryta ut i song, kan me til dømes velja mellom voggesongar, kampsongar, jolesongar og nasjonalsongar. Ei anna løysing er å setja på ei plate med ein yrkessongar og syngja med. Dessutan kan me lovsyngja Herren og koma med ein lovsong (eller høgsong) til våren – og me kan gjera det utan å syngja.

For det hender at syngja og song viser til ytringar eller vanleg tale. Klagesongen treng ikkje vera sungen, og «syngja ut» kan brukast om å seia meininga si klårt og tydeleg. Og som me veit: «Mett og svolten syng ikkje same visa.» Sambandet mellom song og dikting er gamalt og nært, og me kan fint bruka syngja i tydinga ‘dikta’: «Poeten syng om naturen.» Nokre har eit talemål som vert oppfatta som syngjande. «Du syng når du snakkar», kan folk seia. Om me ikkje likar å få slike kommentarar, kan me slå i bordet so det syng.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Songstemnet til fuglane er i full gang no, og det er ikkje berre fuglane i songarfamilien som syng. Fuglesongen ymsar, eller som ordtaket seier: Kvar fugl syng med sitt nebb. Slik er det med folk òg. Nokre syng reint, andre syng falskt, nokre syng av full hals og tek gjerne rolla som føresongar, andre nøyer seg med å nynna. So har me dei som syng både i kor og i dusjen, og dei som tykkjer at allsong er pinsamt.

Syngja er eit gamalt verb som er lett å kjenna att i andre germanske mål. Me har til dømes svensk sjunga, tysk singen og engelsk sing. Å finna slektningar til syngja og song utanfor germansk er vanskeleg. Det kan henda at gresk omphe (‘guddomleg røyst, orakel’) høyrer til her. Elles har me nokre verb som ligg nær syngja i tyding, til dømes kveda («ei halvkveden vise», jf. kvede, omkvede, kvad). Kveda tydde opphavleg ‘seia’, men vert i dag helst bruka i avgrensa tydingar som ‘syngja stev eller folkeviser’.

Å setja i å syngja eller kveda kan vera beint fram farleg, i alle fall om me skal tru dagboka til Absalon Beyer, ein attergangar i denne spalta. Den 12. oktober 1562 skriv han om ein tysk skreddar som vart drepen av ein «bysseskyttere» på grunn av song: «skredderen hafde köbt sig j kanne öl, och begynte at quede, huilked den anden ei vilde fordrage, di stod hand fraa bordet (…), drog saa veried och hug honnom offuer hoffuedt.»

Det står ikkje noko om kva skreddaren song, men dersom me sjølve kjenner trong til å bryta ut i song, kan me til dømes velja mellom voggesongar, kampsongar, jolesongar og nasjonalsongar. Ei anna løysing er å setja på ei plate med ein yrkessongar og syngja med. Dessutan kan me lovsyngja Herren og koma med ein lovsong (eller høgsong) til våren – og me kan gjera det utan å syngja.

For det hender at syngja og song viser til ytringar eller vanleg tale. Klagesongen treng ikkje vera sungen, og «syngja ut» kan brukast om å seia meininga si klårt og tydeleg. Og som me veit: «Mett og svolten syng ikkje same visa.» Sambandet mellom song og dikting er gamalt og nært, og me kan fint bruka syngja i tydinga ‘dikta’: «Poeten syng om naturen.» Nokre har eit talemål som vert oppfatta som syngjande. «Du syng når du snakkar», kan folk seia. Om me ikkje likar å få slike kommentarar, kan me slå i bordet so det syng.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Foto: Paul S. Amundsen / NTB

ForsvarSamfunn
Per Anders Todal

Vil ruste opp ei lekk skute

Regjeringa lovar eit historisk forsvarsløft. I dag slit Forsvaret med å halde på mannskapet som alt er der.

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Foto: Vidar Ruud / NTB

HelseSamfunn
PernilleGrøndal

Avfeiar abortkritikk frå KrF

– Det kvinner treng, er rettleiing og oppfølging, ikkje å møte i nemnd, seier Kamzy Gunaratnam (Ap).

FNs generalsekretær Dag Hammarskjöld fotografert saman med Kongos statsminister Patrice Lumumba.

FNs generalsekretær Dag Hammarskjöld fotografert saman med Kongos statsminister Patrice Lumumba.

Foto: Scanpix / NTB

KommentarSamfunn
Bernt Hagtvet

Den handleføre mystikaren

Dag Hammarskjöld var den andre generalsekretæren i FN, frå 1953 til sin død, etterfølgjaren til Trygve Lie. Filmen som går om livet hans no, der Mikael Persbrandt spelar Hammarskjöld, vekkjer han til live på ein både kjenslevar og realistisk måte.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh
Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis