JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Svorne tilhengjarar

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2364
20231027
2364
20231027

«Den som ofte sver, er lite truande», seier ordtaket. Ja, folk som jamt seier sanninga, ser nok ingen grunn til å driva og sverja i tide og utide. I andre enden av skalaen har me dei som ikkje held seg for gode til å ljuga og meinsverja (‘gjera meineid’).

Sverja vert òg nytta om banning, både i norsk og andre mål (t.d. eng. swear ‘sverja; banna’). Det kan verka underleg at det same ordet viser til høgtidlege fråsegner og bannskap, men dei to sakene heng tett i hop. I innleiinga til Norsk banneordbok skriv Ruth Vatvedt Fjeld: «Når vi sverger, tar vi det hellige eller den høyere makt som vi sverger ved, som vitne på at det vi sier, er sant eller skal skje. Det vanlige i vår kultur var lenge å sverge ved de religiøse maktene, men etter hvert ble det også vanlig å sverge ved det motsatte, nemlig de onde maktene.»

Det sistnemnde var alvorleg og farleg, for det ein gjorde når ein svor ved fanden, var å lova seg bort til han etter dauden («forskriva, forsverja seg til fanden»). Å sverja ved dei gode maktene kravde òg varsemd. Som mange av oss har lært: Me skal ikkje misbruka Guds namn.

Sverjing er soleis noko som er rett og naudsynt i visse samanhengar, men som òg kan brukast gale. Sverja er skyldt svar. Orda skal koma av ei rot som tyder ‘tale’.

Eit ord som har mykje sams med sverja, er eid (bm. ed). Det femner både høgtidlege fråsegner («sverja rang, falsk eid», «ei eidsvoren pakt») og kraftuttrykk eller banning («setja i ein eid», «ein saftig eid»). Me veit ikkje mykje om opphavet til ordet, heller ikkje om det har ei kopling til eid (‘landstripe med vatn på sidene’). Kva med banna? Det er vanleg å gå ut frå at det heng i hop med bøn. Banning og forbanning er mestsom ei «u-bøn»: Me bed om det vonde.

Samansetjinga forsverja vert gjerne nytta i tydinga ‘fornekta’ («forsverja Gud»). Mange har røynt at «forsvoren ting går helst omkring», med andre ord: Det ein seier at ikkje kan henda, hender ofte likevel. Nokre ser samansverjingar og medsamansvorne overalt. Sverja og svoren kan dessutan nyttast om folk som strengt teke ikkje har svore, men som er heilhuga: «ein svoren EU-tilhengjar», «sverja til brun jolebrus». Fyrstelekken i sorenskrivar er perfektum partisipp av sverja. Den opphavlege nemninga var (eid)svoren skrivar.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.

E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

«Den som ofte sver, er lite truande», seier ordtaket. Ja, folk som jamt seier sanninga, ser nok ingen grunn til å driva og sverja i tide og utide. I andre enden av skalaen har me dei som ikkje held seg for gode til å ljuga og meinsverja (‘gjera meineid’).

Sverja vert òg nytta om banning, både i norsk og andre mål (t.d. eng. swear ‘sverja; banna’). Det kan verka underleg at det same ordet viser til høgtidlege fråsegner og bannskap, men dei to sakene heng tett i hop. I innleiinga til Norsk banneordbok skriv Ruth Vatvedt Fjeld: «Når vi sverger, tar vi det hellige eller den høyere makt som vi sverger ved, som vitne på at det vi sier, er sant eller skal skje. Det vanlige i vår kultur var lenge å sverge ved de religiøse maktene, men etter hvert ble det også vanlig å sverge ved det motsatte, nemlig de onde maktene.»

Det sistnemnde var alvorleg og farleg, for det ein gjorde når ein svor ved fanden, var å lova seg bort til han etter dauden («forskriva, forsverja seg til fanden»). Å sverja ved dei gode maktene kravde òg varsemd. Som mange av oss har lært: Me skal ikkje misbruka Guds namn.

Sverjing er soleis noko som er rett og naudsynt i visse samanhengar, men som òg kan brukast gale. Sverja er skyldt svar. Orda skal koma av ei rot som tyder ‘tale’.

Eit ord som har mykje sams med sverja, er eid (bm. ed). Det femner både høgtidlege fråsegner («sverja rang, falsk eid», «ei eidsvoren pakt») og kraftuttrykk eller banning («setja i ein eid», «ein saftig eid»). Me veit ikkje mykje om opphavet til ordet, heller ikkje om det har ei kopling til eid (‘landstripe med vatn på sidene’). Kva med banna? Det er vanleg å gå ut frå at det heng i hop med bøn. Banning og forbanning er mestsom ei «u-bøn»: Me bed om det vonde.

Samansetjinga forsverja vert gjerne nytta i tydinga ‘fornekta’ («forsverja Gud»). Mange har røynt at «forsvoren ting går helst omkring», med andre ord: Det ein seier at ikkje kan henda, hender ofte likevel. Nokre ser samansverjingar og medsamansvorne overalt. Sverja og svoren kan dessutan nyttast om folk som strengt teke ikkje har svore, men som er heilhuga: «ein svoren EU-tilhengjar», «sverja til brun jolebrus». Fyrstelekken i sorenskrivar er perfektum partisipp av sverja. Den opphavlege nemninga var (eid)svoren skrivar.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.

E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Foto: Amir Cohen / Reuters / NTB

UtanriksSamfunn
Cecilie Hellestveit

Iransk kanondiplomati

Det iranske åtaket mot Israel bognar av strategiske bodskapar. Og mottakarane er mange.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Alle foto: Svein Gjerdåker

ReportasjeFeature
Svein Gjerdåker

Sau

Noko om sauedrift i Noreg og Wales.

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Foto: Mer Film

FilmMeldingar
Håkon Tveit

Kalak: «Norske Emil Johnsen ber hovudrolla glitrande med stundom sår framtoning som naiv innflyttar.»

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin
Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis