JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Mange om beinet

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2358
20220624
2358
20220624

Mat, pengar og mangt anna me sopar i hop, har det med å verta borte att: «Det minkar på mengda når det dreg i lengda.» Men den mangslungne ordmengda vår ser ut til å halda seg godt. Ja, nokre ord går ut or bruk, men jamt og samt kjem nye til. Me har rett mange å velja mellom! Den som kan både nynorsk og bokmål og andre mål attpå, er mestsom mangemillionær i språkvegen.

For mange år sidan kom forma mangr susande og skubba norrønt margr (‘talrik, mykjen’) ned frå trona. Men heilt borte vart margr ikkje. Aasen fann leivningar av forma då han granska målføra. I Telemark kunne folk finna på å seia margment (jf. mangment, og i Hardanger høyrde han forma marfreisten (jf. mangfreisten ‘som freistar mykje, tiltaksam’). Islandsk held på margur, og færøysk har både mangur og margur (t.d. mangt og margt ‘likt og ulikt’). Elles er former med n det vanlege, jamfør dansk mangen (av mang en), svensk mången, engelsk many og tysk manch(er).

Mang og avleiinga mengd kjem av ei rot me ikkje veit so mykje om, anna enn at orda som er runne av henne, plar tyda ‘samling av noko’, ‘tal’, ‘storleik’ og liknande. Vårt mang er ikkje beint fram mangtydig, men det har eit drag som me radt ikkje tenkjer over: Når me nyttar det i eintal saman med eit substantiv, lyt me ha med den ubundne artikkelen: mang ein gong, mang ei jente, mangt eit godt ord. Inkjekjønnsforma mangt kan òg stå åleine: «Me hadde mangt å tala om.»

I mangtal (eit godt ord for ‘fleirtal’) er det mange som gjeld, anten ordet står i lag med eit substantiv eller ikkje: «Dei vart mange til bords.» «Eg såg mange andre der.» «Mange bekker små gjer ei stor å.» Mange av oss nyttar dessutan mange i tydinga ‘mykje’: «Hen har mange pengar.» «Mange takk!» «Klokka er mange.»

Det er ei overdriving å seia at me har ei ovmengd eller umengd med samansette mang-ord, og at det finst mangslags måtar å setja dei i hop på. Einaste valfridomen er at me stundom kan velja om me vil skriva mang- eller mange-, til dømes mangdobla eller mangedobla, mangsidig eller mangesidig. Elles er det mangt og mykje å seia om ordet mangfald. Det er vorte eit slikt fint ord som mangmåluge (‘pratsame’) maktpersonar gjerne grip til når dei talar for små og store folkemengder. Men det er på mange måtar eit gildt ord lell.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Mat, pengar og mangt anna me sopar i hop, har det med å verta borte att: «Det minkar på mengda når det dreg i lengda.» Men den mangslungne ordmengda vår ser ut til å halda seg godt. Ja, nokre ord går ut or bruk, men jamt og samt kjem nye til. Me har rett mange å velja mellom! Den som kan både nynorsk og bokmål og andre mål attpå, er mestsom mangemillionær i språkvegen.

For mange år sidan kom forma mangr susande og skubba norrønt margr (‘talrik, mykjen’) ned frå trona. Men heilt borte vart margr ikkje. Aasen fann leivningar av forma då han granska målføra. I Telemark kunne folk finna på å seia margment (jf. mangment, og i Hardanger høyrde han forma marfreisten (jf. mangfreisten ‘som freistar mykje, tiltaksam’). Islandsk held på margur, og færøysk har både mangur og margur (t.d. mangt og margt ‘likt og ulikt’). Elles er former med n det vanlege, jamfør dansk mangen (av mang en), svensk mången, engelsk many og tysk manch(er).

Mang og avleiinga mengd kjem av ei rot me ikkje veit so mykje om, anna enn at orda som er runne av henne, plar tyda ‘samling av noko’, ‘tal’, ‘storleik’ og liknande. Vårt mang er ikkje beint fram mangtydig, men det har eit drag som me radt ikkje tenkjer over: Når me nyttar det i eintal saman med eit substantiv, lyt me ha med den ubundne artikkelen: mang ein gong, mang ei jente, mangt eit godt ord. Inkjekjønnsforma mangt kan òg stå åleine: «Me hadde mangt å tala om.»

I mangtal (eit godt ord for ‘fleirtal’) er det mange som gjeld, anten ordet står i lag med eit substantiv eller ikkje: «Dei vart mange til bords.» «Eg såg mange andre der.» «Mange bekker små gjer ei stor å.» Mange av oss nyttar dessutan mange i tydinga ‘mykje’: «Hen har mange pengar.» «Mange takk!» «Klokka er mange.»

Det er ei overdriving å seia at me har ei ovmengd eller umengd med samansette mang-ord, og at det finst mangslags måtar å setja dei i hop på. Einaste valfridomen er at me stundom kan velja om me vil skriva mang- eller mange-, til dømes mangdobla eller mangedobla, mangsidig eller mangesidig. Elles er det mangt og mykje å seia om ordet mangfald. Det er vorte eit slikt fint ord som mangmåluge (‘pratsame’) maktpersonar gjerne grip til når dei talar for små og store folkemengder. Men det er på mange måtar eit gildt ord lell.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Fleire artiklar

Ordskifte

Ny kurs med endra styrkeforhold?

«I konfliktar er styrke viktigare enn hensikter og narrativ.»

ErikKlepsvik
Ordskifte

Ny kurs med endra styrkeforhold?

«I konfliktar er styrke viktigare enn hensikter og narrativ.»

ErikKlepsvik
Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Foto via Wikimedia Commons

Ordskifte
Øyvind T. Gulliksen

Donald Trump og Andrew Jackson

Utruleg nok kan altså Trump, som no er dømd for kjeltringstrekar i stor skala, bli presidentkandidat for Det republikanske partiet.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Foto: Frederik Ringnes / NTB

Ordskifte
LarsKolbeinstveit

Svakt frå Agenda

At Ap gjer det dårleg, kan ha med heilt andre grunnar å gjere enn at folk vert meir opptekne av seg sjølve.

EssaySamfunn
Morten A. Strøksnes

iPad-bobla som brast

Samfunnet har nytta store ressursar på å digitalisere skolen. Grunnlaget var syltynt og har vore styrt av motetenking, gruppepress, framtidsangst og kommersielle interesser. No ser det ut til å snu.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen
Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis