JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

I rykk og napp

Det er naturleg å rykkja til når ein skjønar at laget ein spelar eller heiar på, rykkjer ned.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Det er naturleg å rykkja til når ein skjønar at laget ein spelar eller heiar på, rykkjer ned (jf. opprykk, nedrykk), skriv Kristin Fridtun. Her tek  Ranheims Mads Reginiussen til tårene etter nedrykk i eliteseriekampen i fotball mellom Rosenborg og Ranheim på Lerkendal Stadion (3-2).

Det er naturleg å rykkja til når ein skjønar at laget ein spelar eller heiar på, rykkjer ned (jf. opprykk, nedrykk), skriv Kristin Fridtun. Her tek Ranheims Mads Reginiussen til tårene etter nedrykk i eliteseriekampen i fotball mellom Rosenborg og Ranheim på Lerkendal Stadion (3-2).

Foto: Ole Martin Wold / NTB

Det er naturleg å rykkja til når ein skjønar at laget ein spelar eller heiar på, rykkjer ned (jf. opprykk, nedrykk), skriv Kristin Fridtun. Her tek  Ranheims Mads Reginiussen til tårene etter nedrykk i eliteseriekampen i fotball mellom Rosenborg og Ranheim på Lerkendal Stadion (3-2).

Det er naturleg å rykkja til når ein skjønar at laget ein spelar eller heiar på, rykkjer ned (jf. opprykk, nedrykk), skriv Kristin Fridtun. Her tek Ranheims Mads Reginiussen til tårene etter nedrykk i eliteseriekampen i fotball mellom Rosenborg og Ranheim på Lerkendal Stadion (3-2).

Foto: Ole Martin Wold / NTB

2449
20240503
2449
20240503

Rykkja har jamt rykt framover i køen, og no er det endeleg duka for storinnrykk av forrykte ord og vendingar. Det rykkjer i målgranskefoten! Skal tru om rykkja «står rykken» (‘greier påkjenninga’) utan å få nervøse rykkingar? Me får ta det rykkevis. Eit av dei store spørsmåla er: Heng rykkja saman med ryka?

Rykkja (norr. rykkja) er eit arveord som lenge har hatt tydingane ‘riva snøgt til seg, nappa, draga, fara’. På norrønt finn me ordlag som «rykkja undan» (‘fara, kasta seg unna’) og «rykkja út kníf» (‘draga kniven’). Det nærskylde substantivet rykk (norr. rykkr) vart nytta både om handfast rykking og om tid: «í einum rykk» (‘samstundes, i eitt’).

Truleg er tydinga ‘fara’ den eldste, medan ‘riva til seg, nappa’ (t.d. «rykkja i bandet») er noko yngre. Og just tydinga ‘fara’ er sams for rykkja og det sterke verbet ryka (norr. rjúka). Sistnemnde har hovudtydinga ‘senda ut røyk’, men alt i norrønt vart det òg nytta om å ‘fara, fyka’. Me nyttar framleis ordet soleis, jamfør ordlag som «ryka i hop», «ryk og reis», «ryka over ende» og «ryka i golvet».

Det er vanskeleg å rykkja opp rykkja med rota, sidan me ikkje veit for visst kva rota er. I alle høve viser rykkja – til liks med ryka – ofte til bråe rørsler. Idrettsutøvarar kan rykkja frå konkurrentane eller stogga med ein (eller eit) rykk. Folk kan verta rykte bort i ung alder. Ordet bortrykt vert elles gjerne nytta om å vera frå seg av sterke kjensler eller «i ein tilstand då det kjennest som sjela er løyst frå verda og sameiner seg med høgre makter» (Norsk Ordbok).

Det er naturleg å rykkja til (‘fara saman’) når ein skjønar at laget ein spelar eller heiar på, rykkjer ned (jf. opprykk, nedrykk). Mangt anna kan gjeva ein rykk i oss eller få det til å rykkja av gråt i bringa: torevêr som rykkjer nærmare, ein fiendsleg hær som rykkjer fram (framrykking), brannbilar, politibilar eller sjukebilar i full utrykking. Det er elles ikkje naudsynt med utrykkingskøyretøy når ein rykkjer (offentleg) ut med ei orsaking eller liknande.

Innrykk ved nytt avsnitt er derimot ein god regel. Det kan ein ha i bakhovudet når ein skal rykkja inn noko i avisa. Rykk kan dessutan nyttast om noko som kjem brått eller varer berre ei lita stund, om lag som ri: «Eg fekk ein rykk med arbeidslyst.»

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Rykkja har jamt rykt framover i køen, og no er det endeleg duka for storinnrykk av forrykte ord og vendingar. Det rykkjer i målgranskefoten! Skal tru om rykkja «står rykken» (‘greier påkjenninga’) utan å få nervøse rykkingar? Me får ta det rykkevis. Eit av dei store spørsmåla er: Heng rykkja saman med ryka?

Rykkja (norr. rykkja) er eit arveord som lenge har hatt tydingane ‘riva snøgt til seg, nappa, draga, fara’. På norrønt finn me ordlag som «rykkja undan» (‘fara, kasta seg unna’) og «rykkja út kníf» (‘draga kniven’). Det nærskylde substantivet rykk (norr. rykkr) vart nytta både om handfast rykking og om tid: «í einum rykk» (‘samstundes, i eitt’).

Truleg er tydinga ‘fara’ den eldste, medan ‘riva til seg, nappa’ (t.d. «rykkja i bandet») er noko yngre. Og just tydinga ‘fara’ er sams for rykkja og det sterke verbet ryka (norr. rjúka). Sistnemnde har hovudtydinga ‘senda ut røyk’, men alt i norrønt vart det òg nytta om å ‘fara, fyka’. Me nyttar framleis ordet soleis, jamfør ordlag som «ryka i hop», «ryk og reis», «ryka over ende» og «ryka i golvet».

Det er vanskeleg å rykkja opp rykkja med rota, sidan me ikkje veit for visst kva rota er. I alle høve viser rykkja – til liks med ryka – ofte til bråe rørsler. Idrettsutøvarar kan rykkja frå konkurrentane eller stogga med ein (eller eit) rykk. Folk kan verta rykte bort i ung alder. Ordet bortrykt vert elles gjerne nytta om å vera frå seg av sterke kjensler eller «i ein tilstand då det kjennest som sjela er løyst frå verda og sameiner seg med høgre makter» (Norsk Ordbok).

Det er naturleg å rykkja til (‘fara saman’) når ein skjønar at laget ein spelar eller heiar på, rykkjer ned (jf. opprykk, nedrykk). Mangt anna kan gjeva ein rykk i oss eller få det til å rykkja av gråt i bringa: torevêr som rykkjer nærmare, ein fiendsleg hær som rykkjer fram (framrykking), brannbilar, politibilar eller sjukebilar i full utrykking. Det er elles ikkje naudsynt med utrykkingskøyretøy når ein rykkjer (offentleg) ut med ei orsaking eller liknande.

Innrykk ved nytt avsnitt er derimot ein god regel. Det kan ein ha i bakhovudet når ein skal rykkja inn noko i avisa. Rykk kan dessutan nyttast om noko som kjem brått eller varer berre ei lita stund, om lag som ri: «Eg fekk ein rykk med arbeidslyst.»

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Ordskifte

Ny kurs med endra styrkeforhold?

«I konfliktar er styrke viktigare enn hensikter og narrativ.»

ErikKlepsvik
Ordskifte

Ny kurs med endra styrkeforhold?

«I konfliktar er styrke viktigare enn hensikter og narrativ.»

ErikKlepsvik
Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Andrew Jackson var president i USA frå 1829 til 1837.

Foto via Wikimedia Commons

Ordskifte
Øyvind T. Gulliksen

Donald Trump og Andrew Jackson

Utruleg nok kan altså Trump, som no er dømd for kjeltringstrekar i stor skala, bli presidentkandidat for Det republikanske partiet.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Statsminister Jonas Gahr Støre på strategikonferansen til Arbeidarpartiet i november 2023.

Foto: Frederik Ringnes / NTB

Ordskifte
LarsKolbeinstveit

Svakt frå Agenda

At Ap gjer det dårleg, kan ha med heilt andre grunnar å gjere enn at folk vert meir opptekne av seg sjølve.

EssaySamfunn
Morten A. Strøksnes

iPad-bobla som brast

Samfunnet har nytta store ressursar på å digitalisere skolen. Grunnlaget var syltynt og har vore styrt av motetenking, gruppepress, framtidsangst og kommersielle interesser. No ser det ut til å snu.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen
Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Madame Nielsen har ei fortid som forfattaren Claus Beck Nielsen.

Foto: Pelikanen forlag

BokMeldingar

Apokalyptisk

Madame Nielsen leverer litteratur av sjeldan kvalitet.

Oddmund Hagen

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis