JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Den store skjelven

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2361
20230915
2361
20230915

Blada skjelv i vinden, og nokre av dei er meir skjelvne enn andre. Det er ikkje for inkje me seier at nokon skjelv som eit ospelauv. Me kan skjelva på hendene, i røysta, i knea eller rett og slett i buksene. Verst er det når sjølve grunnen under oss skjelv. Til alt hell er ikkje alle område på jorda jordskjelvområde. Mange stader vert folk fyrst og fremst råka av politiske jordskjelv.

Skjelva (norr. skjalfa) er eit gamalt sterkt verb som i dag berre svingar seg i nordiske mål. Me nyttar det jamnast om rørsle. Når noko bivrar, dirrar, rister eller skjek, høver det å nytta skjelva. Verbet kan òg visa til ljod, jamfør ord som skjelvetone (‘sterkt skjelvande eller vibrerande tone’). Me veit lite om bakgrunnen til skjelva, men eitt framlegg er at det opphavleg viste til dei ljodane som risting og liknande rørsler fører med seg.

I norrønt finst kausativet skelfa (‘få til å skjelva; rista, skaka; skremma’). Islendingane nyttar det framleis: skelfa (‘skremma, setja støkk i’, merk òg skelfast ‘vera redd’). Redsle, nervøsitet og age er i det heile vanlege kjelder til skjelving.

Mange har røynt at dei kan gå og tru at dei har nervane under kontroll, men når den store augneblinken kjem, vert dei brått skjelvhendte, skjelvmælte eller skjelvne på andre måtar. Nokre av desse augneblinkane har fått eige namn. Den skjelven som veidarar kan få når dei oppdagar og skal til å skyta eit (stort) dyr, har til dømes vore kalla dyreskjelv, skotskjelv og veideskjelte. Hankjønnsordet skjelte høyrer i hop med skjelva og tyder ‘ri med skjelving, sterk bivring’.

Å skjelva kan elles vera so mangt: Stundom går det små skjelvingar gjennom oss, andre gonger får me den store skjelven. Det er ikkje uvanleg at bringa storskjelv eller nidskjelv, og me merkar det godt når føtene skjelv under oss (jf. «vera skjelven i knea», «få kneskjelven»).

Til skilnad frå visse bygningar er me ikkje skjelvsikre. Til og med rolege folk som er umoglege å støkkja, kan «få skjelte i seg» (‘byrja å skjelva av frost’). Og so har me skjelvingane som kjem av sjukdom. Skjelvelamming har i nokon mon vore nytta som avløysar for samnamnet parkinsonisme. Kan henda er det for lite kjent at me òg kan skjelva av glede. I Rosmersholm skriv Henrik Ibsen om «glædeskælvende hænder».

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Blada skjelv i vinden, og nokre av dei er meir skjelvne enn andre. Det er ikkje for inkje me seier at nokon skjelv som eit ospelauv. Me kan skjelva på hendene, i røysta, i knea eller rett og slett i buksene. Verst er det når sjølve grunnen under oss skjelv. Til alt hell er ikkje alle område på jorda jordskjelvområde. Mange stader vert folk fyrst og fremst råka av politiske jordskjelv.

Skjelva (norr. skjalfa) er eit gamalt sterkt verb som i dag berre svingar seg i nordiske mål. Me nyttar det jamnast om rørsle. Når noko bivrar, dirrar, rister eller skjek, høver det å nytta skjelva. Verbet kan òg visa til ljod, jamfør ord som skjelvetone (‘sterkt skjelvande eller vibrerande tone’). Me veit lite om bakgrunnen til skjelva, men eitt framlegg er at det opphavleg viste til dei ljodane som risting og liknande rørsler fører med seg.

I norrønt finst kausativet skelfa (‘få til å skjelva; rista, skaka; skremma’). Islendingane nyttar det framleis: skelfa (‘skremma, setja støkk i’, merk òg skelfast ‘vera redd’). Redsle, nervøsitet og age er i det heile vanlege kjelder til skjelving.

Mange har røynt at dei kan gå og tru at dei har nervane under kontroll, men når den store augneblinken kjem, vert dei brått skjelvhendte, skjelvmælte eller skjelvne på andre måtar. Nokre av desse augneblinkane har fått eige namn. Den skjelven som veidarar kan få når dei oppdagar og skal til å skyta eit (stort) dyr, har til dømes vore kalla dyreskjelv, skotskjelv og veideskjelte. Hankjønnsordet skjelte høyrer i hop med skjelva og tyder ‘ri med skjelving, sterk bivring’.

Å skjelva kan elles vera so mangt: Stundom går det små skjelvingar gjennom oss, andre gonger får me den store skjelven. Det er ikkje uvanleg at bringa storskjelv eller nidskjelv, og me merkar det godt når føtene skjelv under oss (jf. «vera skjelven i knea», «få kneskjelven»).

Til skilnad frå visse bygningar er me ikkje skjelvsikre. Til og med rolege folk som er umoglege å støkkja, kan «få skjelte i seg» (‘byrja å skjelva av frost’). Og so har me skjelvingane som kjem av sjukdom. Skjelvelamming har i nokon mon vore nytta som avløysar for samnamnet parkinsonisme. Kan henda er det for lite kjent at me òg kan skjelva av glede. I Rosmersholm skriv Henrik Ibsen om «glædeskælvende hænder».

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Ein tilhengar av Donald Trump med MAGA-ostehovudhatt.

Foto: Brian Snyder / Reuters / NTB

Ordskifte

Framleis ikkje overtydande

I eit historisk lys er det meir treffande å seie at Trump og MAGA-rørsla sitt særkjenne, ideologisk sett, er at dei står for grunnlova og dei verdiane som er nedfelte der.

ØivindØstberg
Cannabiskafé i Los Angeles.

Cannabiskafé i Los Angeles.

Foto: Richard Cogel / Reuters / NTB

Ordskifte
BjørnRøse

Hvor skal man sette grensene?

Gode forsetter og kunnskapsmangel er en farlig kombinasjon.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Frå innspelinga av Mor i Nidarosdomen.

Foto: Morten Lindberg

MusikkMeldingar
Sjur Haga Bringeland

Vekselverknad

Nidaros Domkor skaper einskap mellom fortid og notid.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Situasjonen på Gaza no gjev grunn til å seie opp samarbeidsavtalar med israelske universitet, meiner folkerettsprofessor Terje Einarsen. Bilete frå Khan Younis sør på Gaza.

Foto: Mohammed Salem / REUTERS

Samfunn
Eva Aalberg Undheim

Forsvarar universitetsboikott

Folkerettsprofessor Terje Einarsen meiner samarbeid med israelske universitet, er med på å legitimere ulovleg okkupasjon, folkemord og brotsverk mot menneske.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin
Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Ida Fjeldbraaten arbeider som tekstforfattar og driv miniforlaget Teori & praksis.

Foto: Anna-Julia Granberg / Blunderbuss

BokMeldingar

For å seie det mildt

Allereie dei gamle grekarane visste om sambandet mellom framskritt og feilsteg.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis