JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

KunnskapFeature

Innvolsorm hos hest

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Larvane til blodorm kan vandre inn i blodårene til tarmen. Tilstoppa blodårer kan gje skade på tarmveggen og i verste fall livstrugande kolikk.

Larvane til blodorm kan vandre inn i blodårene til tarmen. Tilstoppa blodårer kan gje skade på tarmveggen og i verste fall livstrugande kolikk.

Illustrasjon: Froggerlaura / Wikimedia Commons

Larvane til blodorm kan vandre inn i blodårene til tarmen. Tilstoppa blodårer kan gje skade på tarmveggen og i verste fall livstrugande kolikk.

Larvane til blodorm kan vandre inn i blodårene til tarmen. Tilstoppa blodårer kan gje skade på tarmveggen og i verste fall livstrugande kolikk.

Illustrasjon: Froggerlaura / Wikimedia Commons

5273
20231110
5273
20231110

Hestar er flokkdyr og trivst best med å gå ute saman med artsfrendar. Men både på beite og i stallen er det lett å bli smitta med parasittar.

Mage- og tarmkanalen til ein hest er ganske romsleg, og med eit volum på nesten 200 liter hos ein vaksen hest er det god plass til innvolsormar av ulike slag. Slike parasittinfeksjonar kan gje kløe, diaré og magesmerter og i verste fall alvorleg kolikk og brå daud. 

Smittsamt

Parasittverda er full av overraskande biologiske påfunn, og tarmparasittane har mange forskjellige strategiar for å sikre eit best mogleg liv for seg og etterkommarane. Vi kan starte med hestens spolorm (Parascaris equorum), som held til i tynntarmen. Spolormar vert opptil 40 cm lange og kan legge ein million egg om dagen. Egga har eit tjukt skal og er særskilt hardføre, toler frosten ute på beitet om vinteren, og innomhus kan dei overleve i opptil fem år. Med andre ord: Dette er smittsame saker.

Når egga kjem inn i tarmen på ein ny hest, blir larvane klekte, så tek dei seg ein tur rundt i kroppen til verten og vandrar gjennom lever og lunger før dei kjem ned att i tarmen. Det er særleg føl og unghestar som blir plaga med spolorm, dei eldre hestane er meir immune. Hos unghestar med kraftig infeksjon kan store samlingar med spolorm i verste fall føre til tett tarm og kolikk.

Ei anna svært vanleg gruppe rundormar er det vi kallar små strongylidar (cyathostomar). Dei er tynne som ein sytråd og berre éin til to centimeter lange. Egga deira klekker på beitet og utviklar seg til larvar – larvar som òg kan overleve heile vinteren ute i det fri.

Små strongylidar kan vi finne hos hestar i alle aldrar, og dei kan gje kroniske plager hos vaksne dyr. Dei smittsame larvane har ein uvane med å bore seg ned i slimhinna i tjukktarmen og gå i dvale der. Medan dei søv i tarmveggen, er det ikkje mogleg å drepe dei med nokon slags ormekur. Når våren kjem, vaknar dei til live, og all aktiviteten når larvane grev seg ut, kan skade tarmveggen og føre til at hesten får diaré. 

Blodorm

Ein av dei mest frykta rundormane hos hest er ein annan og større strongylusorm som blir kalla blodorm (Strongylus vulgaris). Når hesten får i seg slike larvar på beitet, ofte på seinsommaren eller hausten, vil dei bore seg gjennom tarmveggen, på same viset som spolormane, men blodormen finn vegen inn i dei små blodårene som hentar næring frå tarmen, og nokre vandrar opp til dei større blodårene i tarmopphenget.

Tenåringsormane ligg der og badar i næringsrikt blod heilt til dei vandrar tilbake til tjukktarmen for å bli kjønnsmogne og produsere nye egg. Opphoping av orm i blodårene på dette viset kan skade blodtilstrømminga til tarmen, og tarmveggen kan bli skada eller døy, også her med alvorleg kolikk som mogleg sluttresultat. Heldigvis for hestane blir dei litt meir immune mot blodorm med alderen, på same viset som for spolorm, så også dette problemet er størst hos unge hestar.

Ein annan plagsam parasitt er piskeormen (Oxyuris equi), der symptoma ofte er vedvarande kløe rundt halerota til hesten. Piskeormane lever i tjukktarmen og endetarmen, og hoene kryp ut til endetarmsopninga om natta og legg egg i små klistrete eggpakkar på huda rett utanfor.

Eit irriterande stoff i slimet gjer at hestane klør seg mot veggar og innreiing, og slik blir egga overførte til miljøet, der dei kan overleve i fleire månader. Dette høyrest kanskje kjent ut, og det er ikkje så merkeleg, sidan liknande piskeormar og kløe rundt endetarmsopninga også er vanleg hos ungar. 

God førebygging av smittespreiing er viktig for at hestane både skal kunne kose seg på beite og ha minst mogleg trøbbel med mage- og tarmparasittar.

God førebygging av smittespreiing er viktig for at hestane både skal kunne kose seg på beite og ha minst mogleg trøbbel med mage- og tarmparasittar.

Foto via Wikimedia Commons

Bendelmakk

I tillegg til dei forskjellige rundormane kan hestar også ha bendelmakk (Anoplocephala perfoliata), flate leddormar som er fem til åtte centimeter lange. Egga kjem – som for andre innvolsparasittar – ut med avføringa. Men bendelmakkens larvar må ta vegen om ein spesiell jordmidd før dei kan smitte ein ny hest.

Midden lever i graset, så bendelmakk er for det meste eit problem hos hestar på beite, og særlig på beite som har vore brukte til hest mange år på rad. Bendelmakklarvane som så kjem inn i hestetarmen, vil bite seg fast i slimhinna i overgangen frå tynntarmen til blindtarmen og bli der heile livet. Både makkane sjølve og skadane i tarmveggen kan føre til problem med magesmerter og kolikk. 

Resistens

For å halde kontroll med alle desse parasittane er det naudsynt å halde styr på smittespreiinga, mellom dyr og mellom ulike stallar eller flokkar. Hestar kan smitte kvarandre både i stallen og ute på beite, og størst problem er det på beite som blir brukte berre til hest i år etter år.

Å spa bort hestemøkk frå beite og innhegningar kan vere både arbeidskrevjande og kjedeleg, men er eit godt tiltak for å halde nede smittepresset. Det er viktig å verne føl og unghestar mest mogleg mot smitte frå dei eldre dyra, og det er i tillegg verdt å vere særskild aktsam ved introduksjon av nye dyr.

Det er få typar legemiddel som er aktive mot innvolsparasittar, og det er etter kvart oppdaga resistens mot alle dei vanlege ormekurane. I tillegg har ulike parasittar utvikla forskjellig resistensprofil. Både førebygging og behandling er dermed noko som må gjelde heile flokken.

Ei enkel anbefaling kan vere å telje egg i avføringa på alle hestane éin gong i året og å legge opp ein felles strategi for førebygging og behandling. 

 Arve Nilsen

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Hestar er flokkdyr og trivst best med å gå ute saman med artsfrendar. Men både på beite og i stallen er det lett å bli smitta med parasittar.

Mage- og tarmkanalen til ein hest er ganske romsleg, og med eit volum på nesten 200 liter hos ein vaksen hest er det god plass til innvolsormar av ulike slag. Slike parasittinfeksjonar kan gje kløe, diaré og magesmerter og i verste fall alvorleg kolikk og brå daud. 

Smittsamt

Parasittverda er full av overraskande biologiske påfunn, og tarmparasittane har mange forskjellige strategiar for å sikre eit best mogleg liv for seg og etterkommarane. Vi kan starte med hestens spolorm (Parascaris equorum), som held til i tynntarmen. Spolormar vert opptil 40 cm lange og kan legge ein million egg om dagen. Egga har eit tjukt skal og er særskilt hardføre, toler frosten ute på beitet om vinteren, og innomhus kan dei overleve i opptil fem år. Med andre ord: Dette er smittsame saker.

Når egga kjem inn i tarmen på ein ny hest, blir larvane klekte, så tek dei seg ein tur rundt i kroppen til verten og vandrar gjennom lever og lunger før dei kjem ned att i tarmen. Det er særleg føl og unghestar som blir plaga med spolorm, dei eldre hestane er meir immune. Hos unghestar med kraftig infeksjon kan store samlingar med spolorm i verste fall føre til tett tarm og kolikk.

Ei anna svært vanleg gruppe rundormar er det vi kallar små strongylidar (cyathostomar). Dei er tynne som ein sytråd og berre éin til to centimeter lange. Egga deira klekker på beitet og utviklar seg til larvar – larvar som òg kan overleve heile vinteren ute i det fri.

Små strongylidar kan vi finne hos hestar i alle aldrar, og dei kan gje kroniske plager hos vaksne dyr. Dei smittsame larvane har ein uvane med å bore seg ned i slimhinna i tjukktarmen og gå i dvale der. Medan dei søv i tarmveggen, er det ikkje mogleg å drepe dei med nokon slags ormekur. Når våren kjem, vaknar dei til live, og all aktiviteten når larvane grev seg ut, kan skade tarmveggen og føre til at hesten får diaré. 

Blodorm

Ein av dei mest frykta rundormane hos hest er ein annan og større strongylusorm som blir kalla blodorm (Strongylus vulgaris). Når hesten får i seg slike larvar på beitet, ofte på seinsommaren eller hausten, vil dei bore seg gjennom tarmveggen, på same viset som spolormane, men blodormen finn vegen inn i dei små blodårene som hentar næring frå tarmen, og nokre vandrar opp til dei større blodårene i tarmopphenget.

Tenåringsormane ligg der og badar i næringsrikt blod heilt til dei vandrar tilbake til tjukktarmen for å bli kjønnsmogne og produsere nye egg. Opphoping av orm i blodårene på dette viset kan skade blodtilstrømminga til tarmen, og tarmveggen kan bli skada eller døy, også her med alvorleg kolikk som mogleg sluttresultat. Heldigvis for hestane blir dei litt meir immune mot blodorm med alderen, på same viset som for spolorm, så også dette problemet er størst hos unge hestar.

Ein annan plagsam parasitt er piskeormen (Oxyuris equi), der symptoma ofte er vedvarande kløe rundt halerota til hesten. Piskeormane lever i tjukktarmen og endetarmen, og hoene kryp ut til endetarmsopninga om natta og legg egg i små klistrete eggpakkar på huda rett utanfor.

Eit irriterande stoff i slimet gjer at hestane klør seg mot veggar og innreiing, og slik blir egga overførte til miljøet, der dei kan overleve i fleire månader. Dette høyrest kanskje kjent ut, og det er ikkje så merkeleg, sidan liknande piskeormar og kløe rundt endetarmsopninga også er vanleg hos ungar. 

God førebygging av smittespreiing er viktig for at hestane både skal kunne kose seg på beite og ha minst mogleg trøbbel med mage- og tarmparasittar.

God førebygging av smittespreiing er viktig for at hestane både skal kunne kose seg på beite og ha minst mogleg trøbbel med mage- og tarmparasittar.

Foto via Wikimedia Commons

Bendelmakk

I tillegg til dei forskjellige rundormane kan hestar også ha bendelmakk (Anoplocephala perfoliata), flate leddormar som er fem til åtte centimeter lange. Egga kjem – som for andre innvolsparasittar – ut med avføringa. Men bendelmakkens larvar må ta vegen om ein spesiell jordmidd før dei kan smitte ein ny hest.

Midden lever i graset, så bendelmakk er for det meste eit problem hos hestar på beite, og særlig på beite som har vore brukte til hest mange år på rad. Bendelmakklarvane som så kjem inn i hestetarmen, vil bite seg fast i slimhinna i overgangen frå tynntarmen til blindtarmen og bli der heile livet. Både makkane sjølve og skadane i tarmveggen kan føre til problem med magesmerter og kolikk. 

Resistens

For å halde kontroll med alle desse parasittane er det naudsynt å halde styr på smittespreiinga, mellom dyr og mellom ulike stallar eller flokkar. Hestar kan smitte kvarandre både i stallen og ute på beite, og størst problem er det på beite som blir brukte berre til hest i år etter år.

Å spa bort hestemøkk frå beite og innhegningar kan vere både arbeidskrevjande og kjedeleg, men er eit godt tiltak for å halde nede smittepresset. Det er viktig å verne føl og unghestar mest mogleg mot smitte frå dei eldre dyra, og det er i tillegg verdt å vere særskild aktsam ved introduksjon av nye dyr.

Det er få typar legemiddel som er aktive mot innvolsparasittar, og det er etter kvart oppdaga resistens mot alle dei vanlege ormekurane. I tillegg har ulike parasittar utvikla forskjellig resistensprofil. Både førebygging og behandling er dermed noko som må gjelde heile flokken.

Ei enkel anbefaling kan vere å telje egg i avføringa på alle hestane éin gong i året og å legge opp ein felles strategi for førebygging og behandling. 

 Arve Nilsen

Fleire artiklar

Biletet syner Blixtunnelen på Follobanen rett før opninga i desember 2022. Nokre dagar etter vart tunnelen stengd på grunn av varmgang i kablane. Opprettinga skal vare til desember i år.

Biletet syner Blixtunnelen på Follobanen rett før opninga i desember 2022. Nokre dagar etter vart tunnelen stengd på grunn av varmgang i kablane. Opprettinga skal vare til desember i år.

Foto: Terje Pedersen / NTB

Samfunn

Politiske signalfeil

Det er mange grunnar til at toget ikkje går når det skal i Noreg. Her er nokre av dei.

Per Anders Todal
Biletet syner Blixtunnelen på Follobanen rett før opninga i desember 2022. Nokre dagar etter vart tunnelen stengd på grunn av varmgang i kablane. Opprettinga skal vare til desember i år.

Biletet syner Blixtunnelen på Follobanen rett før opninga i desember 2022. Nokre dagar etter vart tunnelen stengd på grunn av varmgang i kablane. Opprettinga skal vare til desember i år.

Foto: Terje Pedersen / NTB

Samfunn

Politiske signalfeil

Det er mange grunnar til at toget ikkje går når det skal i Noreg. Her er nokre av dei.

Per Anders Todal
Eit minnesmerket over slaget om Gallipoli i (1915–1916), synleg for alle som kryssar Dardanellane mellom europeiske Kilitbahir og asiatiske Canakkele.

Eit minnesmerket over slaget om Gallipoli i (1915–1916), synleg for alle som kryssar Dardanellane mellom europeiske Kilitbahir og asiatiske Canakkele.

Foto: Jorge Láscar / Wikipedia Commons

ReportasjeFeature
Ida Lødemel Tvedt

Grushaughoroskopet

TROJA: I ruinane av den halvmytologiske trojanarkrigen kan ein, om ein tolererer litt pompøsitet og fiasko, freiste lese si eiga krigerske tid i lys av ei gammal.

Mohammed Naseem fotografert av Anders Hammer i 2009. Naseem ville då gå til sak og krevje erstatning frå Noreg. Han blei drepen under uklåre omstende året etter.

Mohammed Naseem fotografert av Anders Hammer i 2009. Naseem ville då gå til sak og krevje erstatning frå Noreg. Han blei drepen under uklåre omstende året etter.

Foto: Anders Hammer

ForsvarSamfunn
Morten A. Strøksnes

Lygekorset med sverd og eikelauv?

Eirik Kristoffersen fekk Krigskorset med sverd for leiinga av spesial­operasjonar i Afghanistan. I den viktigaste skulle ein sentral Taliban-leiar ha blitt arrestert. Så begynte historia å smuldre opp.

Italias blåblåe statsminister Giorgia Meloni takkar folket sitt for tilliten etter at resultatet i EU-parlamentsvalet blei kjent 10. juni 2024.

Italias blåblåe statsminister Giorgia Meloni takkar folket sitt for tilliten etter at resultatet i EU-parlamentsvalet blei kjent 10. juni 2024.

Foto: Alberto Lingria / Reuters / NTB

KommentarSamfunn
Torbjørn L. Knutsen

Dei lyseblå var dei verkelege vinnarane

Det er lite truleg at partia på ytre høgre fløy kan veksle framgangen i EU-parlamentsvalet inn i makt og politisk innverknad.

KommentarSamfunn

Sjølvmord av frykt for dauden

Macron-strategien for nyval fremjar det han vil unngå.

Bjørn Kvalsvik Nicolaysen
KommentarSamfunn

Sjølvmord av frykt for dauden

Macron-strategien for nyval fremjar det han vil unngå.

Bjørn Kvalsvik Nicolaysen

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis