JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

MusikkMeldingar

Med mellomalderen til Landskappleiken

Helena Wright, opphavleg frå Finland, kom til Landskappleiken med eit mellomalderinstrument – strykelyra.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Helena Wright under tevlinga i open klasse på Landskappleiken med den sjølvbygde strykelyra.

Helena Wright under tevlinga i open klasse på Landskappleiken med den sjølvbygde strykelyra.

Foto: Folkorg

Helena Wright under tevlinga i open klasse på Landskappleiken med den sjølvbygde strykelyra.

Helena Wright under tevlinga i open klasse på Landskappleiken med den sjølvbygde strykelyra.

Foto: Folkorg

2161
20240705
2161
20240705

Open klasse er staden for dei spennande eksperimenta på Landskappleiken. Deltakarane i klassa kan spela på kva dei vil, berre musikken på ein eller annan måte står i tradisjonen til norsk folkemusikk. Difor dukkar det opp utradisjonelle instrument i denne klassa, som til dømes elgitar eller kontrabass, ofte saman med vokal og/eller hardingfele.

Kan hende mest oppsikt i open klasse i år vekte Helena Wright med eit instrument ho kallar strykelyre. Inntil for nokre år sidan hadde knapt nokon nolevande sett ei strykelyre i Noreg, men Helena Wright trur at instrumentet var utbreidd i mellomalderen.

I Finland og Estland

Fram til 1930-åra kunne ein finna strykelyrer i Finland og i Estland, men så forsvann instrumentet også der. Går ein til Nidarosdomen, kan ein finna ei avbilding av ein person som spelar på ei strykelyre medan han syng.

– I mellomalderen spelte ein på noko som i kjeldene blir kalla for gige. Eg trur at det var eit instrument som må ha likna på den strykelyra som eg har konstruert, seier ho til Dag og Tid.

– Denne lyra liknar ein god del på Kraviklyra som er funnen i Numedal. Den viktige skilnaden er at strykelyra ikkje blir spelt med fingrane, men med ein boge, slik ein ser det på biletet i Nidarosdomen. Også i stavkyrkja i Røldal kan ein finna ei avbilding av eit instrument som liknar på dette, fortel Wright.

Helena Wright med den sjølvbygde strykelyra.

Helena Wright med den sjølvbygde strykelyra.

Foto: Halvor Tjønn

Ni tonar

Strykelyra har berre ni tonar.

– Det er interessant at den eldste norske folkemelodien som er nedteikna, den såkalla underjordiske klippekonserten frå 1695, passar fint til å bli spelt på ei strykelyre. Det er nok ikkje tilfeldig.

Wright, som no bur i Aurdal i Valdres, har bygd to strykelyrer.

– Ein får meir røynsle etter kvart som ein arbeider. Eg er så heldig at eg er gift med ein hardingfelebyggjar, Knut Opheimsbakken, så me utviklar dette instrumentet i fellesskap. Det er håpet mitt at strykelyra skal bli eit populært instrument. Ikkje minst viktig er det at det er fint å synga til, akkurat som ein kan sjå på biletet i Nidarosdomen.

Halvor Tjønn

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Open klasse er staden for dei spennande eksperimenta på Landskappleiken. Deltakarane i klassa kan spela på kva dei vil, berre musikken på ein eller annan måte står i tradisjonen til norsk folkemusikk. Difor dukkar det opp utradisjonelle instrument i denne klassa, som til dømes elgitar eller kontrabass, ofte saman med vokal og/eller hardingfele.

Kan hende mest oppsikt i open klasse i år vekte Helena Wright med eit instrument ho kallar strykelyre. Inntil for nokre år sidan hadde knapt nokon nolevande sett ei strykelyre i Noreg, men Helena Wright trur at instrumentet var utbreidd i mellomalderen.

I Finland og Estland

Fram til 1930-åra kunne ein finna strykelyrer i Finland og i Estland, men så forsvann instrumentet også der. Går ein til Nidarosdomen, kan ein finna ei avbilding av ein person som spelar på ei strykelyre medan han syng.

– I mellomalderen spelte ein på noko som i kjeldene blir kalla for gige. Eg trur at det var eit instrument som må ha likna på den strykelyra som eg har konstruert, seier ho til Dag og Tid.

– Denne lyra liknar ein god del på Kraviklyra som er funnen i Numedal. Den viktige skilnaden er at strykelyra ikkje blir spelt med fingrane, men med ein boge, slik ein ser det på biletet i Nidarosdomen. Også i stavkyrkja i Røldal kan ein finna ei avbilding av eit instrument som liknar på dette, fortel Wright.

Helena Wright med den sjølvbygde strykelyra.

Helena Wright med den sjølvbygde strykelyra.

Foto: Halvor Tjønn

Ni tonar

Strykelyra har berre ni tonar.

– Det er interessant at den eldste norske folkemelodien som er nedteikna, den såkalla underjordiske klippekonserten frå 1695, passar fint til å bli spelt på ei strykelyre. Det er nok ikkje tilfeldig.

Wright, som no bur i Aurdal i Valdres, har bygd to strykelyrer.

– Ein får meir røynsle etter kvart som ein arbeider. Eg er så heldig at eg er gift med ein hardingfelebyggjar, Knut Opheimsbakken, så me utviklar dette instrumentet i fellesskap. Det er håpet mitt at strykelyra skal bli eit populært instrument. Ikkje minst viktig er det at det er fint å synga til, akkurat som ein kan sjå på biletet i Nidarosdomen.

Halvor Tjønn

Emneknaggar

Fleire artiklar

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Foto: Seacia Pavao / Focus Features LLC

FilmMeldingar

Armert film

JEREVAN: Filmfestivalen i den armenske hovudstaden Jerevan er like kontrastfull som byen.

Håkon Tveit
Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Paul Giamatti i rolla som Paul Hunham og Dominic Sessa som Angus Tully i den nyaste filmen til Alexander Payne.

Foto: Seacia Pavao / Focus Features LLC

FilmMeldingar

Armert film

JEREVAN: Filmfestivalen i den armenske hovudstaden Jerevan er like kontrastfull som byen.

Håkon Tveit
Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Slik er byen Roma teikna i Nürnberg-krønika.

Foto: Terje Tøgard / Orfeus

BokMeldingar
Gjert Vestrheim

Ein milepåle i europeisk bokhistorie

Hartmann Schedels verdshistorie, som vart trykt i Nürnberg i 1493, er mor til alle salongbordbøker.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Jubileumsfeiring for Kristenretten på Moster i år.

Foto: Silje Katrine Robinson / NTB

Ordskifte
Eivor Andersen Oftestad

Fordommar på leseglasa

Det finst sjølvsagt nestekjærleik både i andre kulturar enn den kristne og hos folk som «ikkje trur» at mennesket er skapt i Guds bilete.

Gunnar Stubseid.

Gunnar Stubseid.

Foto: Stubseid.no

MinneordSamfunn
Hallvard T. Bjørgum

Gunnar Stubseid

(1948­–2024)

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet
I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

I den fyrste talen Keir Starmer heldt framfor Downing Street nr. 10, var han visjonær og energisk som få.

Foto: Toby Melville / Reuters / NTB

Samfunn

Røyster tel, valsystemet avgjer

Ikkje mange fleire britar røysta Labour i Storbritannia i år enn i 2019. Men røystene fordelte seg annleis. Det gav eit maktskifte.

Bernt Hagtvet

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis