JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Snu seg i grava

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2366
20231020
2366
20231020

«Gråten grev ingen opp att or jorda», men gråta gjer mange av oss likevel. Å fylgja nokon til grava er inga lett oppgåve. Til alt hell slepp gravferdsfylgjet å ordna alt sjølv: Her finst gravarar, gravemaskiner og gravferdsbyrå. Somme står lenge med eitt bein i grava før dei går i grava, andre får ei våt grav. Stundom er vegen frå vogga til grava altfor stutt.

No skal ikkje gravalvoret få ta heilt over her, for grava er eit kjekt verb med mange avleiingar som ikkje kjem til å verta gravlagde med det fyrste. Dei som har grave seg attover i soga til grava, slit med å finna sjølve utspringet. Detaljane om opphavet er radt ein løyndom som grava tek med seg i grava. Det er lettare å finna andre former av grava, som norrønt grafa, engelsk (en)grave og tysk graben.

Å seia at graverande (‘alvorleg, grov’) heng i hop med grava, er jamgodt med å køyra denne spalta i grøfta. Graverande kjem av latin gravis (‘tung’). Heller ikkje grov (frå lågtysk) høyrer til her. Kva med gravera (‘rissa inn’)? Jau, gravera har kome til oss frå fransk, men det har germansk opphav og er skyldt grava. Andre ord som heng i hop med grava, er grav, greft (‘grav; grøft’), grev, grop, gròv (‘hòle, jordkjellar, grav; søkk’), grue, gruve og grøft.

Når me høyrer ordet grav, tenkjer me gjerne på ein utgraven (og attfylt) stad der ein avliden er gravlagd eller skal gravleggjast. Ei rad samansetjingar har med denne staden å gjera: familiegrav, gravhaug, gravminne, gravrøvar, gravstein og so frametter. I eit gravøl kan me slumpa til å få graven fisk, til dømes gravlaks (men det er ikkje so vanleg å grava han ned i jorda lenger).

Det er leitt å grava si eiga grav. Å grava for andre er ikkje betre: Me har ymse ordtak som slår fast at «den som grev ei greft for andre, skal sjølv stupa i». Kan henda kjem ein gravejournalist og grev i sakene dine og syner verda at du har drive med undergraving av noko slag. Me har òg graver der ingen er gravlagde. I orkestergrava kan det vera stilt som i grava, men ofte er det mykje ljod der. Me har elles skyttargraver og vollgraver.

Om ein vil verta rik, lyt ein gjera meir enn å grava seg i nasen. Nokre har drive med retteleg gullgraving eller funne nedgravne skattar. Dei som er gode til å grava til seg, toler å grava djupt i lomma.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

«Gråten grev ingen opp att or jorda», men gråta gjer mange av oss likevel. Å fylgja nokon til grava er inga lett oppgåve. Til alt hell slepp gravferdsfylgjet å ordna alt sjølv: Her finst gravarar, gravemaskiner og gravferdsbyrå. Somme står lenge med eitt bein i grava før dei går i grava, andre får ei våt grav. Stundom er vegen frå vogga til grava altfor stutt.

No skal ikkje gravalvoret få ta heilt over her, for grava er eit kjekt verb med mange avleiingar som ikkje kjem til å verta gravlagde med det fyrste. Dei som har grave seg attover i soga til grava, slit med å finna sjølve utspringet. Detaljane om opphavet er radt ein løyndom som grava tek med seg i grava. Det er lettare å finna andre former av grava, som norrønt grafa, engelsk (en)grave og tysk graben.

Å seia at graverande (‘alvorleg, grov’) heng i hop med grava, er jamgodt med å køyra denne spalta i grøfta. Graverande kjem av latin gravis (‘tung’). Heller ikkje grov (frå lågtysk) høyrer til her. Kva med gravera (‘rissa inn’)? Jau, gravera har kome til oss frå fransk, men det har germansk opphav og er skyldt grava. Andre ord som heng i hop med grava, er grav, greft (‘grav; grøft’), grev, grop, gròv (‘hòle, jordkjellar, grav; søkk’), grue, gruve og grøft.

Når me høyrer ordet grav, tenkjer me gjerne på ein utgraven (og attfylt) stad der ein avliden er gravlagd eller skal gravleggjast. Ei rad samansetjingar har med denne staden å gjera: familiegrav, gravhaug, gravminne, gravrøvar, gravstein og so frametter. I eit gravøl kan me slumpa til å få graven fisk, til dømes gravlaks (men det er ikkje so vanleg å grava han ned i jorda lenger).

Det er leitt å grava si eiga grav. Å grava for andre er ikkje betre: Me har ymse ordtak som slår fast at «den som grev ei greft for andre, skal sjølv stupa i». Kan henda kjem ein gravejournalist og grev i sakene dine og syner verda at du har drive med undergraving av noko slag. Me har òg graver der ingen er gravlagde. I orkestergrava kan det vera stilt som i grava, men ofte er det mykje ljod der. Me har elles skyttargraver og vollgraver.

Om ein vil verta rik, lyt ein gjera meir enn å grava seg i nasen. Nokre har drive med retteleg gullgraving eller funne nedgravne skattar. Dei som er gode til å grava til seg, toler å grava djupt i lomma.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Robert Mood er tidlegare generalmajor og har mellom anna vore generalinspektør for Hæren.

Foto: Håkon Mosvold Larsen / NTB

Ordskifte

En utilstrekkelig langtidsplan

Vi har større og mer fundamentale sårbarheter enn noen gang før som nasjon, samtidig som vi er dårligere forberedt enn på lenge.

RobertMood
Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Den israelske militære talspersonen, admiral Daniel Hagar, møter media.

Foto: Amir Cohen / Reuters / NTB

UtanriksSamfunn
Cecilie Hellestveit

Iransk kanondiplomati

Det iranske åtaket mot Israel bognar av strategiske bodskapar. Og mottakarane er mange.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Saueauksjon i Machynlleth i Wales.

Alle foto: Svein Gjerdåker

ReportasjeFeature
Svein Gjerdåker

Sau

Noko om sauedrift i Noreg og Wales.

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Karina (Berda Larsen) lèt seg ikkje tulle med av den sjølvmedlidande dansken Jan (Emil Johnsen).

Foto: Mer Film

FilmMeldingar
Håkon Tveit

Kalak: «Norske Emil Johnsen ber hovudrolla glitrande med stundom sår framtoning som naiv innflyttar.»

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin
Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Henrik H. Langeland har skrive både romanar og sakprosa etter debuten i 2003.

Foto: Svein Finneide

BokMeldingar

O’hoi!

I sjangeren «skipsreiarroman» har Henrik H. Langeland levert eit svært medrivande bidrag.

Ingvild Bræin

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis