Al-Kubaisi påstår at han har lese, men den lesinga han har gjort, verkar verken særleg edrueleg eller innsiktsfull. I kommentaren sin refererer han då også berre til lydbandopptak med Ramadan. Eg har ikkje noko imot lydbandopptak, men når ein set seg føre å utføre ritualdrap på ein intellektuell, ventar ein litt meir. For dei av oss som meiner at ein skal behandle tru­­ande og praktiserande muslimske intellektuelle og akademikarar på same måte som alle andre, blir ein fanga i eit dilemma: Slik dette spelet er konstruert, må ein anten vere, eller finne seg i å bli vurdert som å vere, for eller mot Ramadan. Dette blir eit endå større problem når Ramadans eigne tekstar dei siste åra reint faktisk har blitt svakare. Dette er elles ein nokså vanleg konsekvens av celebritetsstatus og hektisk reise- og foredragsverksemd. Men eg har fire heilt konkrete innvendingar mot al-Kubaisis framstilling av Ramadan.

Muslimbrørne
For det første gjer al-Kubaisi, nett slik dei fleste andre som har bestemt seg for å kriminalisere, eit stort nummer ut av at Ramadan er barnebarn av Hassan al-Banna, grunnleggjaren av Den muslimske brorskapen (MB). Grunnideen her er at Ramadan er ideologisk knytt til brorskapen, i kraft av slektskapen med al-Banna (som elles vart drepen i eit attentat i 1948, fjorten år før Ramadan vart fødd). Fakta i saka er nok heller at Ramadan har halde brorskapen og dei ulike forgreiningane til organisasjonen i Europa på ei armlengds avstand lenge. Ramadans tenking om rettar for kvinner og religiøse minoritetar i den muslimske verda skil seg dess­utan markant frå den rådande tenkinga i brorskapen, både i Egypt og andre stader i Midtausten.

Den mest innverknadsrike ideologen i brorskapskrinsar er, som al-Kubaisi heilt korrekt påpeikar, den egyptisk-qatarske Yusuf al-Qaradawi (f. 1926). Når Kubaisi nemner al-Qaradawi i same andedrag som Ramadan, er det sjølvsagt fordi vi som lesarar skal tenkje at det her også finst ein ideologisk slektskap, for ikkje å seie ein nær idéfellesskap. Men det er faktisk feil. Ramadan har i sterkare grad enn nokon annan islamsk intellektuell i seinare tid kritisert den binære tenkinga som ligg til grunn for al-Qaradawis forståing. Den finn ein att i al-Qaradawis idear om ein fiqh for minoritetar som det mest adekvate islamske rammeverket for europeiske muslimar. Ramadan insisterer likevel på at det trengst ein fiqh for borgarar. I boka Europeisk islam. Å være muslim i Vesten (2009, s. 145) skriv han, med klar adresse til al-Qaradawi, at ei todelt verdsåskoding «ikke er relevant lenger». Ei nærare gransking vil også vise at Ramadan og al-Qaradawi skil lag i spørsmål knytte til religiøse minoritetar og ikkje-truande, kvinners rettar, rettane til seksuelle minoritetar og i tilhøvet til antisemittisme, for no å nemne noko. Det er mogleg at det ikkje spelar noka rolle for al-Kubaisi om ein tek til orde for like rettar for ikkje-muslimar i den muslimske verda eller ikkje, om ein meiner plassen til kvinna er i heimen eller ikkje, om ein meiner homoseksualitet skal møtast med dødsstraff eller toleranse, om ein stør Hamas’ sjølvmordsbombing eller ikkje. Men det er vanskeleg å sjå at dette skulle vere uvesentleg for oss andre.

Privilegert innsikt
For det andre: Walid al-Kubaisi, til liks med andre som er ute etter å kriminalisere Ramadan, hevdar å ha ei privilegert innsikt i Ramadans eigentlege motiv (han er ein islamist som talar «tvitydig» og med «to tunger»). Al-Kubaisi kan opplyse om at Ramadan står i ferd med å redefinere integrering. Der integrering for al-Kubaisi tyder at ein som muslim må tru på og stø opp om menneskerettar, ytringsfridom og respekt for lova, vil Ramadan berre ha ei instrumentell deltaking i samfunnet for å få ein ståstad for å forsvare islam. Det spelar med andre ord inga rolle at Ramadan gong på gong strekar under at muslimar i Europa pliktar å delta i samfunna dei bur og lever i, at dei må følgje lovene og bruke ytringsfridomen sin, og at europeisk demokrati og sekularisme er i samsvar med islam. I Ramadans bodskap ligg det også ei sterk understreking av at europeiske muslimar verken kan eller bør la seg redusere til offer. Det ligg også ei oppmoding til å bidra aktivt til utforminga av samfunnet og til ei meir rettvis verd gjennom å engasjere seg i spørsmål som ikkje primært har med religion å gjere.

Europeisk tenkjemåte
Den tredje innvendinga mi er at al-Kubaisi slår fast at «Europa skil mellom religion og politikk», og at Ramadan ikkje gjer det. Difor kan ikkje Ramadan, ifølgje Kubaisi, reknast som del av «den europeiske tenkjemåten». No er det nytt for meg at det skulle eksistere noko slikt som éin europeisk tenkjemåte. Og korleis al-Kubaisi plasserer den norske statskyrkjeordninga inn i dette tankelandskapet, er vel også av meir enn marginal interesse. Men vi forstår teikninga: Ramadan er eigentleg ein muslimbror som insisterer på at islam er din wa dawla (tru og politikk). Han har hemmelege draumar om ein islamsk stat på europeisk grunn, sjølv om dette altså ikkje lèt seg påvise i Ramadans tekstar.

Strategiar
Den fjerde innvendinga mi er at det faktum at Ramadan vender seg mot både eit muslimsk og eit ikkje-muslimsk publikum (i den grad desse lèt seg skilje i europeiske samfunn), ikkje tyder at han «talar med to tunger» eller «dobbeltkommuniserer». Om ein ønskjer å oppnå endring blant muslimar i Europa og elles i verda, må ein faktisk vere klar til å møte dei der dei er, og i deira eige register. Ramadans reformstrategi vil aldri kunne gå langt nok for ikkje-truande muslimar eller for ikkje-muslimar. Men strategien hans er etter alt å dømme langt meir sosial, politisk og religiøst effektiv enn den reformstrategien som al-Kubaisi har. Verda blir ikkje endra av ein mann og faksmaskina hans åleine. Men det ser inntil vidare ut til at Ramadans faksmaskin rekk nokså mykje lenger enn al-Kubaisis. Viss politikk handlar om det som er mogleg, ser det i alle fall ut for meg som om vi bør vere forsiktige med å dele ut islamist- og ekstremist-kortet til Ramadan og dei mange norske sympatisørane hans. Valet mellom Mohammad Usman Rana og Mohyeldeen Mohammad skulle vere nokså enkelt for dei fleste norske ikkje-muslimar. Rana les og er inspirert av Ramadan, Mohammad er ikkje det.

For underskrivne verkar det vere klart at verken sakralisering eller kriminalisering er fruktbar respons på Ramadans arbeid. For det er mykje som er problematisk ved Ramadans arbeid. Mellom anna den nokså overdrivne islamske legalismen og det nokså sterke atterhaldet når det gjeld det samansette ved muslimars identitet i eit seinmoderne, sekulært og liberalt Europa. Men så er då også Ramadan ein islamsk teolog, og ikkje sosiolog. I tillegg er det grunn til å vere kritisk til den nokså omtrentlege og overflatiske omgang­­­en med andre forfattarars verk i mange av bøkene. Men det ein kunne ønskje seg neste gong Ramadan kjem til Noreg, er ein meir nøktern debatt om det faktiske innhaldet i Ramadans arbeid, på godt og vondt. Eg håpar og ønskjer at også Walid al-Kubaisi vil bidra til dette.

Sindre Bangstad er postdoktorstipendiat i sosialantropologi ved Universitetet i Oslo.