– Eg hugsar at eg tok kontakt med ein gut og spurde han om hjelp til å hente opp ein lapp frå lomma, seier den tiltala.

I dag forklarer den tiltala seg om ein haustdag i 2003 då han fem gonger i løpet av same dag tok kontakt med smågutar. For dette innrømmer han delvis straffeskuld. Dette er første gong han innrømmer skuld. Journalistane tastar. Atle Dyregrov, som er psykolog og leiar for Senter for krisepsykologi, meiner at rapporteringa til pressa bryt med FNs barnekonvensjon. Kvifor skal vi snart komme tilbake til.

Jaga vilt
Heilt sidan 2003 har presse og politi jaga lommemannen, denne mystiske serieseksualforbrytaren som skal ha stått bak overgrep mot smågutar over heile landet. No sit ein bergensar på tiltalebenken. Offera er i dag mellom 15 og 21 år. Ein straum av overgrep har blitt til ein flaum av informasjon. Svært mykje informasjon. Vi har fått detaljane, åstadene, handlingane, alderen til barna og buksene til den tiltala. VG har laga eit interaktivt kart som viser tid og stad for overgrepa i tiltalen. Vi har fått sjå bilete av symjehallen på Vestlandet, der eit av dei etter tiltalen grovaste overgrepa skjedde, og vi har fått sjå bilete av foreldra til nokre av offera. Ansikta er vende vekk frå kamera, men dei er likevel attkjennande frå bileta.

For nokre veker sidan skreiv ein pårørande til eit av offera ein kronikk i Aftenposten. Han fortalde om ein gut som har blitt stille og inneslutta og som har blitt erta fordi han var blitt utsett for overgrep. Då han vitna, gav pressa att vitnemålet hans på ein så detaljert måte at oppslaga kunne koplast til han. No angra guten på at han melde frå om overgrepet.

– Det er feil, innser eg, men gjort er gjort, seier mannen i vitneboksen.

Han blir spurd om kva klede han hadde på seg, kvar han parkerte. Han fortel om lyst og om spenninga ved å komme seg unna utan å bli teken. I naborommet blir det tasta mot tastatur.

Underhaldning
– Fleire medium har fortalt detaljar og vist kart som fortel kvar det skjedde. Det blir nesten som eit reality-program på TV, der alle er kikkarar. Det blir framstilt som underhaldning, men det er det ikkje. Det er barn som lid under at livet deira blir lagt ut på nett. Eg synest ikkje det er gale å rapportere, men dei må ta meir omsyn til barna, seier Amina Benattou, informasjonsansvarleg ved Støttesenter mot incest. Ho kallar dekkinga til pressa av lommemannsaka som underhaldning på sitt verste.

Benattou strekar under at ho i prinsippet ser positivt på at pressa omtalar slike saker. Senteret har slagordet «incest skal tales i hjel, ikke ties i hjel».

Bryt med barne­konvensjonen?
Atle Dyregrov, som er psykolog og leiar for Senter for krisepsykologi, mista nesten pusten av pressedekkinga av rettssaka på Ski.

– Eg veit ikkje om det trengst nye, men det trengst kanskje meir presise retningsliner for pressa, særleg med omsyn til kva detaljar som skal med, seier han.

I 2007 fekk pressas eigen kodeks, Ver Varsam-plakaten, ei presisering som slår fast at «Når barn omtales, er det god presseskikk å ta hensyn til hvilke konsekvenser medieomtalen kan få for barnet.» 29. oktober i år slo Follo tingrett fast at det var forbode å rapportere om namn, fødselsdato og å ta med detaljar som kunne føre til at den fornærma vart identifisert. Dyregrov påpeikar at pressa held fram med å gjere overtramp, trass i eit omfattande regelverk.

– Det tyder på at dei sanksjonane som finst, ikkje har nok kraft i seg til å vege opp for iveren etter å selje aviser eller å bli sedd i ei mangfaldig medieverd, seier Dyregrov.

– Korleis meiner du at rapporteringa kan bryte med FNs barnekonvensjon?
– Konvensjonen var radikal då han kom og representerte noko fundamentalt nytt, nemleg at alle avgjerder som gjeld barn, skal ha barnets beste som mål, sjølv om det går på tvers av andre omsyn. Dette inkluderer også interessene til dei vaksne. Pressedekkinga bryt med retten barnet har til å bli høyrt. Praksisen med å utlevere detaljerte rettsreferat kan umogleg vere til det beste for barna, seier Dyregrov.

I pressas natur
Omsyn til barn og omsyn til offer er ei gamal problemstilling i norsk presse. Dei etiske dilemmaa er også velkjende. Kvifor går journalistane alltid så tett på? Det handlar ikkje berre om å selje aviser, men om journalistikkens sjel, meiner Paul Bjerke, som tidlegare i år disputerte med ein doktorgrad om medium og etikk.

– Problemet er at god journalistikk ikkje er det same som etisk journalistikk. Glimrande journalistikk kan vere uetisk. Det gjer problemet større. Det handlar om dei gode historiene, det er historier med detaljar. Denne typen historier er fascinerande; om ein skildrar dei for godt, kan ein kome til å trø over grensene for det som er etisk akseptabelt.

Tørsten etter informasjon som ein strengt teke ikkje har bruk for, har alltid vore ei drivkraft for aviskjøparar.

– Avisene har alltid spekulert i dramatiske soger om det forbodne, det kriminelle, alt som ikkje er daglegdags. Det er ein av grunnane til at folk les aviser. Journalistikken lever i denne spenninga, seier Bjerke.

Interesserte tilhøyrarar
Dommaren spør om kvifor den tiltala var i Trøndelag. Kva ville han oppnå? Var det planlagt? Den tiltala slit med detaljane. Han seier han synest det er vanskeleg å snakke om dette, ikkje berre føre retten, men ?så å seie føre heile det norske folket«.

Det verserer førestellingar om at journalistar generelt og krimjournalistar spesielt er utan skruplar. Men dei aller fleste har fått ei grundig innføring i både skruplar og presseetikk. Audgunn Oltedal har undervist mange av dei som førstelektor ved journalistutdanninga ved Høgskolen i Oslo.

– Journalisten har eit sjølvstendig ansvar for at dei ikkje blir identifiserte. Det er skrive mykje av det i etikkbøkene vi brukar, seier Oltedal.

– Identifisering handlar om langt meir enn namn og bilete; ein identifiserer også gjennom å ta med detaljar. Så ein kan ikkje skjule seg bak at ein ikkje har oppgitt namn, seier Oltedal.

Kva med vitna?
Siv Hallgren, som er bistandsadvokat for fleire av offera for lommemannen, stadfestar at fleire av klientane hennar synest pressedekkinga har vore ei ekstra belastning. Ho presiserer at pressedekkinga har vore langt mindre dei siste vekene. Også ho strekar under at ho meiner pressa skal skrive om overgrepssaker.

– Ein kan lure på kva konsekvensar det får for folks lyst til å melde slike saker. Det er truleg nokre som blir redde når dei ser korleis det kan gå. Mange er i utgangspunktet redde for å møte i retten. Det er viktig at pressa forvaltar samfunnsoppdraget sitt på ein måte som gjer at folk ikkje blir redde for å melde overgrep, seier Hallgren.