– Som alltid må vi hugsa regelen om at det mange gonger er dei som er ute etter å gjera det rette, som gjer mest skade. Ja, det er forståeleg at vi har lyst til å stogga slike som medvite er ute etter å hissa opp dei muslimske folkegruppene eller andre. Men her kan medisinen lett verta verre enn sjukdomen. Då er det lita trøyst i at departementet nyttar nokre litt diffuse formuleringar om at dette berre skal gjelda i dei mest alvorlege tilfella og ikkje råka gjennomtenkte ytringar.

For korleis skal ein få til det? Problemet er, seier Bernt, at utan å vurdera om det er rimeleg å taka så hardt i i den konkrete samanhengen, er det særs vanskeleg å skulla draga ei grense mellom det lovlege og det ulovlege ut frå ei vurdering av kor sakleg og god formuleringa er.

– Det kan faktisk vera slik at vi av og til bør skjella ut religiøse rørsler, og det bør i alle høve ikkje vera slik at politiet har til oppgåve å vurdera kor hardt vi har lov til å ta i. Den som meiner at til dømes scientologane er nokre sjarlatanar som berre er ute etter pengane til folk, eller at muslimsk sharialovgjeving er mellomalderleg og avskyeleg, må ha høve til å seia det. Så får andre seia frå om dei meiner at det er grovt og usant.

Farleg og ueigna
– Så lovverket vert her nytta til noko det ikkje er særleg eigna til?
– Ja, og det er i tillegg farleg. Lovgjevar skal her freista å laga eit lovverk som er så fintemperert at det berre skal fanga opp det som er klårt klanderverdig. Men med dette gjer ein rettstilstanden svært usikker for store grupper.

– Men er ikkje det meininga? Ein treng ikkje å tiltala mange om mange er redde for å verta tiltala?
– Ja, eg er redd noko slikt vil henda. Korleis skal borgarane vita kvar grensa går mellom det lovlege og det straffbare? I diskusjonen om ytringsfridomen er det eit sentralt synspunkt at den viktigaste verknaden av litt diffuse forbod er at dei gjerne har ein «chilling effect»: Dei skræmer kritisk debatt av banen av di folk er usikre på kvar grensa går for det lovlege.

Menneske, ikkje Gud
Også sjølve karakteren av det godet som ein vil verna, er eit problem. Dei fleste er nok i dag samde om at lovverket skal verna einskildindivid, ikkje Gud, seier Bernt.

– Men då kan vi ikkje skuva eit slikt vern inn bakvegen att i lovverket ved å seia at no vernar vi ikkje Gud, men kjenslene til dei som meiner han bør vernast. Då er vi altså på ville vegar, for kva vert det neste om vi skulle taka ein slik tenkjemåte på alvor, spør Bernt.

– Skal Brann-tilhengjarane kunna gå til sak mot dei som seier at Brann er ræva, skal med­lemer av Framstegspartiet kunna gå til sak mot dei som krenkjer dei ved å seia at det er eit parti for opportunistar, rasistar og stutumar, eller SV-arar mot dei som seier at dei er nokre farlege sosialistar som aldri har gjeve slepp på draumen om det kommunistiske tusenårsriket? Kvar skal vi stogga når vi fyrst byrjar å gje strafferettsleg vern for folks kjensler for det dei trur på eller identifiserer seg med?

Bernt peikar òg på at med eit slikt lovverk vert det vanskeleg for Noreg å kritisera regime som til dømes driv med kvinne­undertrykkjing på religiøst grunnlag.

Uintendert effekt
– Om ein muslim melder ein eller annan islamkritikar, så er det vel fare for at ein kristen eller jøde til dømes melder Finn Graff for bruken hans av krossen, hakekrossen og davidsstjerna, og då har vi det gåande?
– Ja, vi kan snøgt koma opp i ein slik runddans av krav om straff av meiningsmotstandarar, det er liten tvil om det. Eg trur ikkje vi vil få mange slike straffesaker for domstolane, men det er mildt sagt uansvarleg å gje påtalemakta eit så stort ansvar som det er å skilja mellom tillaten og ikkje-tillaten religions­kritikk, seier Bernt, som strekar under at han er tilhengjar av eit lovverk som fangar opp situasjonar der einskildindivid vert ut­­sette for hatefulle ytringar med grunn i deira religiøse tru.