Ein av dei som klårt har hevda at det er grenser for økonomisk vekst, er tidlegare professor Trygve Haavelmo som fekk Nobels minnepris i økonomi. Han presiserte at straumen av naturressursar på den eine sida og menneskestyrt kapital på hi, er av komplementær, ikkje-erstatteleg art. Han skreiv (saman med Stein Hansen) i Sosialøkonomen 1992 at stendig auke i akkumuleringa av menneskeskapt kapital i seg sjølv legg aukande press på det kloten har av naturkapital ettersom det krev aukande tilførsle av naturressursar for å oppretthalde den menneskeskapa kapitalens produktivitet. Og når no naturressursane ikkje er uendelege, vert det krise: «Vi nærmer oss raskt en situasjon hvor tilgangen på innsatsfaktorer er i ferd med å bli snudd på hodet. Det som nå i økende grad blir mangelvare og global bremsekloss i produksjonsprosessen, er naturressursene, ikke menneskeskapt kapital og faglært arbeidskraft».

Denne artikkelen av Haavelmo og Hansen vart òg publisert i boka Økonomisk politikk for en bærekraftig utvikling: Oppfølging av Brundtlandkommisjonen. Ho vart utgjeven av UNESCO i 1992. Her blei det vist ein figur som syner at grensene er i ferd med å verta nådd. Men desse fråsegnene vart for det meste teia i hel.

Dokumentasjonen
Eg foreslår for Kristin Clemet at tenketanken hennar, Civita, oppdaterer seg og skaffar seg FNs nye, omfattande miljørapport: Global Environment Outlook (2007). Den er utgjeven av UNEP – FNs miljøprogram. Det er dette organet som er rådgjevaren til verdssamfunnet, og det vart oppretta av FN sjølve, etter den store internasjonale miljøkonferansen i Stockholm i 1972. Rapporten er den fjerde i sitt slag og er utarbeidd av 1500 forskarar frå heile verda. Han slår fast at alle miljøproblema aukar i omfang. Tapet av biologisk mangfald, ørkenspreiing og forureininga av hav og luft går raskare enn forskarane hadde trudd. Menneska lever no over evne og er alvorleg truga. Etterspurnaden etter dei biologiske ressursane er no på rundt 22 hektar per person, medan jordas biologiske kapasitet er på rundt 16 hektar! Det er nett slike realitetar Haavelmo peika på i sin artikkel. FN-rapporten legg serleg brett på vasskrisa; for medan ferskvassressursane er dei same, aukar folketalet stendig. Dette kan føre til alvorlege konfliktar.

Den nemnde rapporten til UNEP vert òg støtta av Verdas Naturfond i deira rapport frå 2004: Living Planet Report. Her er konklusjonane at forbruket i verda av fornybare ressursar ligg 20 prosent for høgt til at naturen greier å fornya dei. Rapporten har òg ein indeks - Living Planet Index - grunna på utviklinga av meir enn 1100 arter over heile verda. Indeksen syner ein nedgang av bestandane på heile 40 prosent sidan 1970. Dei avgrensa areala og ressursane på kloten vår toler kort og godt ikkje det moderne vekstsamfunnet – me ruinerer oss sjølve og etterkomarane våre. Kollisjonen mellom miljøtenking og marknadsambisjonar er openberr. Di meir økonomien veks, dess mindre attverande natur. Til liks med UNEP seier Verdas Naturfond at den gjennomsnittlege verdsborgaren har eit «økologisk fotavtrykk» som ligg for høgt. I den siste rapporten Living Planet report, 2006, er Noreg på tiandeplass på rangeringa over dei landa i verda som forbrukar mest av dei fornybare ressursane på kloten.

15 589 artar er truga
Den internasjonale naturvernunionen (IUCN), som vart grunnlagt i 1948, har òg utarbeidd ein rapport på sin verdskonferanse i Bangkok i Thailand i 2004. Den ser på stoda i verda når det gjeld vekstar og dyreartar. Her går det heilt klårt fram at presset mot naturen er sterkt – med dramatiske fylgjer: Heile 15 589 artar er truga av å verta utrydda ifylgje IUCN sin Red List of Threatened Species. Det vil seia at ein av tre amfibiar, nesten helvta av alle ferskvasskjelpadder, ein av åtte fugleartar og eitt av fire pattedyr er i alvorleg fare.

I tillegg til dei nemnde rapportane vil eg òg trekkje fram det grundige oversynet som er presentert av FN i det høgt respekterte vitskapsselskapet Royal Society i London i 2005. Studien er ei global oppfylgjing av FNs Millennium Ecosystem Assessment frå 2001. Bidraga her er frå 1360 forskarar ifrå 95 land, og dei er koordinerte og samla av eit styre på 45 personar, leia av sjefsforskar i Verdsbanken, Robert Watson. Den omfattande rapporten slår fast – som dei andre nemnde rapportane – at verda lever over evne. To tredelar av det livsviktige maskineriet i naturen er skadd og svekt av rovdrifta åt menneska. Tilstanden i 15 av 24 av verdas økosystem er så dårleg at fylgjene her vert sers alvorsame – og truleg vil desse økosystema verta endå meir svekte i åra framover. Dei fattige i verda vil råkast hardast av di tilgangen på ferskvatn, fisk, matjord og brensel er truga. Skal menneska lette presset på naturen, må det radikale brigde til i måten naturen vert nytta på av styresmakter og næringsliv.

Vil ikkje høyra
I motsetnad til kva Clemet lèt til å tru, veit me no klårt at grensene for vekst alt er nådd - alle dei omfattande, seriøse rapportane gjev oss eit klårt empirisk grunnlag for å seia det. Men ho er no ikkje åleine om det ho seier – våre aviser og media elles har lite omtale av det som skjer, og slik er det mest overalt – det vonde vil me ikkje høyra på – nett som alle åtvaringane mot bankanes ville finansritt ikkje nådde fram før det var for seint.

La oss til sist sjå litt på kva EU gjer med desse problema, mange trur at her ligg det eit svar. Kva er so det overordna målet for denne store europeiske organisasjonen anna enn det som kjem fram i det sokalla Lisboa-målet: å verta den mest dynamiske og konkurransedugande økonomien. EEA – EUs eige miljødirektorat – seier faktisk i klåre ord at ein slik vekstpolitikk ville leggja aukande press på naturressursane. Mellom anna vert ti hektar jord i gjennomsnitt kvar dag omdanna til motorvegar. Ein eigen EEA-rapport fortel at meir enn ein firedel av landområda i EU no er direkte prega av den aukande urbaniseringa. Mellom 1990 og 2000 er meir enn 800 000 hektar nedbygd. Ein ynskjer i EU i prinsippet å verna naturen og hegna om mange av artane. Men den økonomisk-materielle veksten motarbeider vernet i praksis.

Einsemdas tidsalder
Kva er no konsekvensane av einøygde haldningar som Kristin Clemet, og mange med henne, framfører? Jau, at me raskt er på veg mot det den kjende amerikanske biologen Edward O. Wilson har kalla eremozoikum – einsemdas tidsalder. Ein tidsalder der talrike medskapningar forsvinn for godt, og berre vil verta å finna i arkiva, i bøkene og i musea: fargerike blomsterplanter, verdfulle treslag, sjeldant lav, merkeleg sopp, imponerande pattedyr og vakre fuglar. Me etterlèt oss ein utfattig klote om dette held fram. Økonomisk vil det òg verta øydeleggjande i det lange løp, av di so mykje av dette biologiske mangfaldet ogso er verdfullt reint økonomisk. Det gjeld ikkje minst norsk natur som tradisjonelt har vore det store trekkplasteret til norsk reiseliv. Men eit nedbygd kulturlandskap og lite villmark freistar ikkje utanlandske turistar.

Jernburet
Det er i denne samanheng fristande å sette ljoset på den kjende sosiologen Max Weber, der han snakkar om jernburet åt rasjonaliseringa og moderniseringsomgrepet: Entzauberung der Welt - avfortryllinga av verda. Når mykje av den fascinerande naturarven og naturmangfaldet forsvinn - det som har farga so mykje av vår religion, våre mytar, dikting, drama, film og målarkunst – kva gjer so dette med oss som menneske og for vår kultur? Og kva vil dei seia om hundre år om denne galenskapen?

Bredo Berntsen er forfattar og universitetsbibilotekar