Jóanes Nielsen er den færøyske samtidsdiktaren som er best kjend utanfor heimlandet. Han har vore innstilt til Nordisk Råds litteraturpris fire gonger mellom 1988 og 2004, og i år er han ute med ei ny diktsamling, Tei eru, sum taka mánalysi í álvara, eller på norsk: «Det finst dei som tek månelyset på alvor». Det kan fort føre til enda ei innstilling.
Dei to førre samlingane hans er alt gjendikta til norsk, Sting i 2003 og Bruer av svoltne ord i 2004 på Orkana og Samlaget, og det er Lars Moa som også står bak desse gjendiktingane. No har han teke for seg dei fem første diktsamlingane til Jóanes Nielsen frå debuten i 1978 med Den trettande månaden til og med Kyrkjene på havsens botn frå 1993. Dermed er store delar av forfattarskapen til Nielsen tilgjengeleg i norsk språkdrakt, og den som vil lese romanen Gummistøvlerne er de eneste tempelsøjler vi ejer på Færøerne (1991), kan finne boka på dansk.

Knytte nevar
Nettopp tittelen på denne romanen ber i seg mykje av Nielsens grunnsyn på tilværet der han pendlar mellom det jordnære og materielle og det metafysiske og åndelege, og desse koplingane kvelver ein himmel over kvardagen og slitet i filetfabrikkane, på trålarane, på anlegg rundt omkring, og gjer livet verdt å leve. I starten var ikkje dette så synleg, da var det mest klassekamp og knytte nevar, streik og solidaritet, nasjonalt og internasjonalt; han er krass og direkte, og typisk nok er det berre med to dikt frå debutboka.

Så skulle det gå seks år før neste bok, Brenneved til sosialismen (1984), og her har han utvida repertoaret, blitt mildare og ømmare i røysta utan å ha lagt bort det han trur på: den sosialistiske utopien. Naturen får ein breiare plass, familien og dei næraste, og månen og månelyset tek til å falle på plass. Men enda er ikkje det rytmisk bølgjande episke botndraget heilt utvikla, og den biletskapande fantasien som imponerer i dei seinare samlingane, er berre i emning før han skal falde seg ut mot slutten av 1980-åra og finne si endelege form frå og med Kyrkjene på havsens botn.

Også Tjørebredde plankar stemnar inn i drømmen (1985) har ein klar politisk appell. Samtidig uttrykkjer han ein sterk kjærleik til heimlandet, og han skriv personleg og ømt om faren som han mista i ung alder, han skriv til kona og dei to døtrene, og han gjer klart kva han ønskjer å oppnå med dikta sine; dei skal vere «Medisin mot sorga. / Granatar mot makta. / Saltet i rykande middagsgryter.»

Vakkert
Med Spikrar i jordas hus (1987) blei Nielsen innstilt til Nordisk Råds litteraturpris for første gong. Boka er på 38 sider og er oppbygd av ti dikt; sju av dei er med i utvalet til Moa. Igjen går det personlege og det politiske hand i hand, og han skriv vakkert om «... denne kvinna, som utan å spørje om lov har reidd opp seng inne i hjartet ditt». Like vakkert skriv han om «Dette forbanna livet som eg elskar så høgt», og han svingar innom det som er viktig for han: Rolling Stones, ei flaske wiskey og Walt Whitman. Også den herpa telefonkiosken får sin plass og dukkar opp rett som det er i forfattarskapen, både før og etter Spikrar i jordas hus.

Kyrkjene på havsens botn (1993), også prisnominert, er rikt representert i utvalet til Moa og fyller vel 30 sider av i alt 115. Her får også Gud ein plass i Nielsens diktarlege univers som ei usynleg kraft ein berre aner nærværet av i naturen, i kjærleiken, i poesien og politikken. Dette sakrale og audmjuke går att i fleire dikt og står i kontrast til debuten og dei tidlege samlingane. No har Nielsen også funne fram til eit avklart tilhøve til kva han vil med diktinga si: «Eg vil ned til røtene / til kyrkjene av salt og mold / til jordrøter, flyterøter og himmelrøter / opp i den heilt tynne lufta / der dikt blir skrivi med barberblad.» Utruleg flott er diktet «Attmed ein lysbøye» der han følgjer slekta ein generasjon tilbake og skriv om tantene sine som no er døde, den siste året før, og «Attmed ein lysbøye ein stad langt ute i himmelen er kista fortøydd.

Allsidig arbeidsrøynsle
Heile tida har Jóanes Nielsen skrive dikt til forfattarar han set høgt, det vere seg færøyske som William Heinesen eller Magnus Dam Jacobsen, eller det kan vere Pablo Neruda, Maksim Gorkij og andre som forsvarar mennesket mot makta. Han hentar stoff og bilete frå ei allsidig arbeidsrøynsle som fiskar og sjømann, som handverkar og anleggsarbeidar, og sjølv om kommunismen har falle i grus og marknadsliberalismen rår grunnen, er det likevel nødvendig «Å banke rust av ramponerte voner».

Lars Moa har gjort eit viktig arbeid med desse gjendiktingane, og til framhjelp for det litterære mangfaldet håpar eg at han vil halde fram med å omsetje og gjendikte frå færøysk. Det er eit lite og sårbart språksamfunn som først og fremst må ta vare på seg sjølv, men som også treng støtte og handslag frå Norden elles. Derfor all ære til både Orkana og Samlaget som heldigvis tek på seg eit kulturelt ansvar som ikkje kan reknast om i kroner og øre.

Oddmund Hagen er forfattar og fast bokmeldar for Dag og Tid.