PENGEMASKINA : Oljeutvinninga i Nordsjøen har vore ei gullgruve for Noreg. Men sidan 2000 har produksjonen falle, og fallet vil halde fram. Foto: Øyvind Hagen/StatoilHydro

Olje til åtte år
Dei norske reservane av naturgass vil vare mykje lenger, men i denne artikkelen handlar det om olje. Ingen andre store oljeland har tømt ressursane sine så fort som Noreg har gjort. Sett på spissen: Dersom oljeproduksjonen på norsk sokkel kunne halde fram i dagens tempo – og dersom det ikkje blir gjort nye drivverdige funn av olje – ville oljeeventyret på norsk sokkel vere over om åtte år. Tomt, finito, over og ut, alt i 2015.

Slik kjem det ikkje til å gå: Produksjonen på sokkelen fell år for år, noko som forlengjer olje­alderen vår. Og det blir framleis gjort ein del nye funn. Men ein finn ikkje lenger ny olje på norsk sokkel i noko nær same tempo som ein pumpar opp den som er funnen. Dag og Tid ringjer seniorgeolog Erling Kvadsheim i Olje­direktoratet for å finne ut kva OD tenkjer om desse tala.

Tømmer felta
– Oljeproduksjonen på norsk sokkel toppa seg i 2000. Han kjem ikkje opp dit att?
– Nei, han gjer nok ikkje det, om det ikkje skjer noko uventa. Toppen er passert, seier Kvadsheim.

– Trur du nordmenn flest er klare over kor raskt oljeproduksjonen fell i Nordsjøen?
– Han fell no ikkje så fort, da. Men han fell. Eg har ikkje noko syn på om nordmenn flest er klare over det. Eg ser gjerne at styresmaktene informerer meir. Men det er vel grenser for kor stor interessa er.

– Oljeproduksjonen på norsk sokkel har falle med over 20 prosent sidan 2001. Det er vel ein ganske markant nedgang?
– Jau da, oljeproduksjonen går nedover, det er det ingen tvil om. Dette er naturleg, sidan vi tømmer dei store felta.

– Så viktig som oljeproduksjonen er for norsk økonomi – burde ikkje OD snart rope alarm så politikarane og folket høyrer det? Det blir ei kraftig omstilling når oljealderen ebbar ut?
– Andre får vurdere i kva grad OD skal rope alarm. Rolla vår er å informere om tilstanden. Men det er bra å diskutere dette. Kanskje OD burde rope litt meir, basert på kunnskap. Det er ein del som ropar som ikkje har så mykje kunnskap.

– Lat oss ta eit tankeeksperiment: Om det vart pumpa opp olje i dagens tempo kvart år, og om det ikkje vart gjort nye funn ut over dei reservane vi veit er driv­­verdige i dag – så ville norsk sokkel vere tom for olje om åtte år.
– Det reknestykket kan eg ikkje gå god for på ståande fot. Men dagsproduksjonen vil halde fram med å gå ned, så det vil ta mykje lengre tid enn det. Skulle vi halde dagens produksjonsnivå, måtte vi finne og byggje ut fleire felt, seier Kvadsheim.

Olje som kanskje finst
– I oversikta til OD over oljeressursane står det at Noreg har pumpa opp 3155 millionar standardkubikkmeter olje. Og dei sikre reservane i rapporten er på 1075 millionar standardkubikkmeter. Det tyder at vi alt har henta opp og selt tre fjerdedelar av den oljen som de er sikre på kan utvinnast?
– Ja, det stemmer nok. Vi har produsert kring tre fjerdedelar av oljereservane, seier Kvadsheim.

Men i ressursrekneskapen til Oljedirektoratet ser biletet langt mindre dramatisk ut. Her blir nemleg dei attverande oljeressursane – som ikkje er det same som reservane – vurderte til å vere kring 3000 milliardar standardkubikkmeter. Men talet for «oljeressursane» inkluderer mellom anna «mulige framtidige tiltak for økt utvinning» og «uoppdagede ressurser».

– «Mulige tiltak» og «uoppdagede ressurser» – dette må vel vere ekstremt usikre tal?
– Vinsten av tiltak for auka utvinning meiner vi er eit ganske påliteleg anslag, seier Kvadsheim.

– Vi har mykje erfaring med kor mykje ein kan leggje til ved slike tiltak, sjølv om det naturlegvis er eit element av uvisse der. Når det gjeld «uoppdaga ressursar», er uvissa svært stor.

– «Uoppdaga ressursar» tyder at ingen veit om denne oljen faktisk eksisterer?
– Det gjer det. Men vi byggjer det på kartlegging, statistiske analysar og erfaring. OD har oversikt over 1000 moglege nye boremål. Alle dei slår ikkje til, men mange av dei vil slå til. Men det er eit stort spenn av uvisse her, særleg i Barentshavet.

Over middagshøgda
Oljedirektoratet har laga prognosar for olje- og gassproduksjonen heilt fram til år 2026. Det er først og fremst vona om å finne ny olje som gjer at det framleis er ein viss oljeproduksjon så langt fram i tid. «I 2026 vil halvparten av produksjonen komme fra felt som ennå ikke er påvist», heiter det i langtidsprognosen.

– Dette er altså felt som ingen veit om finst, langt mindre om dei er drivverdige?
– Det seier seg sjølv at dette er usikkert. Dette er ressursar som vi ikkje veit er der. Men dette er det beste planleggingsverktyet vi har, og vi har brukt solide statistiske metodar og dei beste dataprogramma som er tilgjengelege.

– Sjølv om ressursrapporten dykkar inkluderer oljefelt som ingen veit om finst, anslår OD at norsk sokkel kjem til å levere 35 prosent mindre olje dei neste tjue åra enn i dei siste tjue åra.
– Ja, oljeproduksjonen på norsk sokkel er godt over middagshøgda, det er det nok ingen tvil om, seier Erling Kvadsheim.

Bra for klimaet?
Om ein er oppteken av miljøet, kan ein leggje an eit heilt anna perspektiv på dei skrumpande oljeressursane på norsk sokkel. Oljeverksemda stod for 27 prosent av CO2-utsleppa til Noreg i 2006, skriv Oljedirektoratet i ressursrapporten.

– Sett i forhold til klimaendringane er det vel bra om den norske oljealderen går mot slutten?
– Ja, i det perspektivet kan du kanskje sjå det slik. Det blir mindre CO2-utslepp frå norsk sokkel. Men verda er tørst på olje, så om dette blir motverka av at produksjonen aukar i andre land, så blir det jo ingen effekt for klimaet.

– De har laga fire scenario for utviklinga i Nordsjøen. Det mest pessimistiske av dei fire scenarioa, med lite nye funn, strenge miljøkrav og bratt fall i aktiviteten, er det beste scenarioet for klimaets del?
– Det er det som gjev minst CO2-utslepp frå olje- og gasssektoren, ja. Samtidig seier vi i dei optimistiske scenarioa at om ein tek i bruk teknologi for CO2-handtering, kan vi sjå for oss at sjølve oljeproduksjonen ikkje bidreg til CO2-utslepp. Verda treng energi frå olje, gass og kol i overskodeleg framtid. Og når oljeproduksjonen i Noreg går ned, vil andre ta over. Det kan òg bli meir bruk av kol, som oftast ureinar meir enn olje.

– Storbritannia har pumpa opp det meste av oljen sin og er i ferd med å bli nettoimportør. Når trur du Noreg blir nettoimportør av olje?
– Det veit eg ikkje. Men Noreg har eit relativt lågt forbruk av olje innanlands, så det er svært lenge til vi blir nettoimportørar, seier Erling Kvadsheim.

Desinformasjon frå departementet
På nettsidene til Olje- og energidepartementet blir fallet i oljeproduksjonen fornekta. Der finst ei enkel innføring i det norske oljeeventyret, med tittelen «Norsk oljehistorie på fem minutter». Det kan sjå ut til at dei som laga sidene, ikkje har brukt særleg meir enn fem minutt på faktasjekken sin heller. Her kan ein nemleg lese:

«Oljeproduksjonen har lagt på platå på rundt 3 millioner fat per dag siden 1995.» Problemet med denne setninga er ikkje den tvilsame verbbøyinga, problemet er at ho ikkje er sann. Og det gjer ikkje saka betre at mellom andre tidlegare oljedirektør Gunnar Berge og tidlegare oljeminister Odd-Roger Enoksen har brukt påstanden om dette «platået» ganske nyleg.

Fakta er derimot slik: I toppåret 2000 var den norske oljeproduksjonen på 3,1 millionar fat for dagen. Men etter det har produksjonen falle. I fjor var han på 2,36 millionar fat per dag, i år har OD spådd at produksjon blir på berre 2,2 millionar fat. Reglane for avrunding tilseier at vi da ikkje lenger er «rundt tre millionar fat», da er vi rundt to millionar fat.
Eit platå må tyde noko som er flatt. Men den norske oljeproduksjonen er vel heller på eit skråplan. Og det same er delar av retorikken om den norske oljen.