– Resultata som kom fram då, har eg fått stadfest i alle dei åra eg har arbeidd med skuleelevar sidan den tid.

No kjem ho ut med boka Snakker ikke samme språk.

Understimulerte
– Dei tospråklege elevane som vert tilviste til meg, vantar det stort sett ingenting, seier Jacobsen.

– Problemet er at dei er språkleg understimulerte. Jamvel om elevane er fødde eller har budd i Noreg før skulestart, kan mange dårleg norsk. I tillegg er det grunn til å tru at kunnskapane i morsmålet er endå dårlegare enn i norsk. Eg trur det er få av ele­vane i grunnskulen som kan lesa og skriva på morsmålet sitt. Mange av dei tospråklege elevane tykkjer òg det er lettare å tala norsk enn morsmålet og kan heller ikkje nytta morsmålet utan innslag av norsk. Ofte nyttar dei det ordtilfanget dei har – utan omsyn til språk – og blandar norsk og morsmål.

– Situasjonen er alvorleg, og mitt inntrykk er at det vert stadig verre, seier Jacobsen.

– Lese- og skrivevanskane gjer at mange av dei tospråklege ele­vane får eit dårleg fagleg utbyte av skulegangen. Statistikkar syner tydeleg at skular med mange tospråklege elevar har svakare resultat enn skular med få. Og det gjeld i alle fag. Du må òg kunna norsk for å lesa matematikkoppgåvene. Også når det gjeld fråfallet i den vidaregåande skulen, kjem tospråklege elevar dårlegare ut.

– Som logoped møter du ei særskild gruppe minoritets­elevar, men du utalar deg om heile den tospråklege gruppa. Kva grunnlag har du for det?
– Eg har i ti år vore med i faglege diskusjonar med lærarar, rådgjevarar i PPT-tenesta og logopedkollegaer. Eg meiner eg sit med viktig kunnskap om skulekvar­dagen som har ålmenn interesse.

Feil teori
– Kva meiner du må gjerast?
– For det fyrste må vi kutta ut morsmålsundervisinga. No er det også langt mindre fokus på mors­målsunder­vising enn før, men enno er det mange morsmåls­lærarar i Oslo-skulen. Elevane må fyrst læra seg skikkeleg norsk før dei eventuelt lærer eit språk frå ein heilt annan kultur. Morsmålsundervising er berre fornuftig for ungdomar over 10–12 år som kjem hit og som skal læra å lesa og skriva.

– Kvifor har vi tidlegare satsa slik på morsmålsundervisinga?
– Fordi vi nytta teorien om elite­tospråklegheit frå Canada som syner at elevar som lærer både fransk og engelsk, vert kognitivt og språkleg medvitne. Og det er rett, men då må dei kunna begge språka funksjonelt og kunna lesa og skriva på begge språka. Men det er eit mistak å overføra det til minoritetselevar i Noreg som har eit morsmål knytt til ein heilt annan kultur og som har foreldre som kan lite eller inkje norsk.

– Grunnen til at morsmåls­undervisinga har overlevd så lenge, trur eg er fordi at innvandrarmiljøa sjølve av ulike grunnar har pressa på for å få det slik.

Foreldreansvar
– Så må foreldra involverast langt meir. Foreldra må læra seg norsk og ta meir aktivt del i det norske samfunnet. Kultur og språk heng tett saman. Samarbeidet mellom skule og heim må koma i stand på eit tidleg stadium – helst før borna byrjar på skulen. Det er for seint å byrja med norskspråkleg opplæring, og språkleg opplæring i det heile, når borna er 6–7 år gamle. Når dei er så gamle, tilseier normal språkleg utvikling at borna har fått språkleg medvit. Diverre greier borna ofte aldri å ta att det tapte.

– Undersøkjinga mi avdekkjer alvorleg svikt i opplæringa av borna, som har store negative konsekvensar for oppvekst og inkludering av innvandrarelevar. Men vi løyser ikkje dette med pedagogikk. Skulen står i realiteten makteslaus om ikkje foreldra tek meir ansvar. Eg veit det er vanskeleg å få til, for mange av foreldra kjem frå tradisjonelle landbruksområde i utviklingsland og har svært ofte augo retta mot heimlandet.

Politisk ansvar
– Kva seier lærarar du talar med, til situasjonen i skulen?
– Eg har ikkje møtt éin lærar som ikkje meiner at foreldra må ta meir ansvar for at borna skal læra norsk. Men mange kjenner seg makteslause – fordi dei ikkje når godt nok fram til foreldra.   

– Men eg trur ikkje at lærarane kan få gjort så mykje med dette kvar for seg. Dette må lyftast opp på politisk nivå. Stat og kommune må leggja sterkare føringar for integrering

– Ville du sjølv hatt eit barn i ein skule dominert av tospråklege elevar?
– Nei, og det viser seg òg at foreldre med norskspråklege elevar flytter ut frå skular med mange tospråklege elevar. Diverre syner statistikkane at norskspråklege elevar gjer det svakare i klassar med overvekt av tospråklege elevar.

– Mange innvandrarelevar greier seg godt og tek høgre utdanning?
– Ja, biletet er svært samansett. Mitt inntrykk er at dei som greier seg best, gjerne har vakse opp andre stader enn i Oslo-området og har hatt mange leikekameratar som talar norsk. Eller dei har ressurssterke foreldre som skjønar at det krev stor innsats frå dei sjølve om elevane skal lukkast i skulen.

– Kva er det som motiverer deg til å arbeida som logoped for innvandrarelevar når situasjonen du skildrar, er så vanskeleg?
– Eg likar arbeidet fordi eg får høve til å hjelpa nokre av dei flotte minoritetsborna som veks opp i Noreg, men som ikkje får utvikla seg godt nok fordi familien deira ofte lever i eit sjølvvalt isolert liv frå det norske samfunnet.