Dag og Tid nr. 19, laurdag 8. mai 2004
Klok på bok 662:
Dette er havet
Å skapa seg? Det er visst ikkje bra, det, ikkje på norsk, i alle fall. Men eg er slett ikkje så sikker. Våren er over meg, og eg skaper meg. Eg kler meg i gamle kjolar frå ei kiste på loftet, eg skriv håpefulle haikudikt frå perspektivet til ein japansk ubåtkaptein i mai 1939, under falskt namn ringjer eg tulletelefonar til Rimi-Hagen og Rema-Reitan og spør om dei ikkje kan kome med nokre posar mat, for eg har blitt så dårleg til beins, seier eg, og det enkle er ofte det beste, og eg er ikkje så lite enkel, seier eg, og tek kanskje til å syngja på svensk: Jag är bra, jag är bra. Da stussar dei, karane.
Ja, det er vår, naturen skaper seg om att, og eg skaper meg. Men enno – enno, merk dykk det, enno har eg ikkje gått så langt som forteljaren i Göran Tunström-novella Takk for Kowalowski, som var oppgåva for to veker sidan. Somme av dykk kjende att teksten. Ikkje så mange, kanskje, men heller ikkje så få. Thor Henriksen på Kampen visste vel kva det handla om:
«Novellen handler om en skilt mann som instinktivt reiser seg fra sin isolerte utslåtthet, og får innsikt i et uavsluttet Holocaust-drama hos en plaget hobbymaler i Wien. Teksten gir en slags rus, synes jeg, som vekker troen på at livsmening er noe man kan skape med egne midler. Når frasen ‘Takk for Kowalowski’ lyder første gang, skjer det i en situasjon som nok kunne slukke vår helts nytente håp. Men han griper fatt i det absurde signalet, og bruker det i stedet til å gå inn i kulturens store mangfold. Og når det gjenskapte utsagnet igjen lyder fra samme biperson i slutten av novellen, er ydmykelsen helt borte.»
Det er sant det, Henriksen. Det er ein rus, det er kjensla av å kunna letta frå marka, å gå ut i verda og sleppa verda inn. Eg legg eit nytt lag med spinnvill mascara. Går inn i mangfaldet. Skaper livsmeining. Med enkle middel. Og opnar eit nytt e-brev, frå Gunder Runde denne gongen:
«Göran Tunströms variant av Josef K. heitte kanskje ikkje Kowalowski, men muligens Kosinski eller Kowinski, viser det seg på dei siste linjene i novella. Denne samanblandinga av namn (vi kjenner oss kanskje att, vi som slit med å hugse nøyaktig kva folk heiter?) greier Tunström å bygge ei spennande og overraskande historie omkring, slik han så ofte gjer, anten det er tale om romanar eller noveller. Novella heiter ‘Takk for Kowalowski’, som er den replikken hos skodespelaren Ivan Gårdh som set eg-personen i novella i aktivitet, og som endar med at han fullfører skodespelet ‘Kowalowskis reise’, med Ivan G. som hovudrolleinnehavar. Novella står i samlinga ‘Det sanne livet’, som er Tunströms første novellesamling, og som kom på norsk i 1992 (i mi utgåve står det ikkje når boka kom på svensk).» Skriv Runde.
Norlitausene Ingebjørg og Liv er òg her igjen. Dei er nærmast ustoppelege, tausene, når dei no har funne vegen dit dei høyrer heime:
«Det er så morsomt å ha funnet tilbake til ‘Klok på bok’ igjen! Etter en del leting fram og tilbake, hang en av oss opp i stikkordet ‘slumpetreff’: Dette er Göran Tunström: Takk for Kowalowski, en novelle som i høy grad handler om tilfeldigheter som kan forandre livet. Novellen er hentet fra samlingen ‘Det sanne livet’, som kom på norsk i 1993.
Rett skal vera rett, gode tauser: Det sanne livet kom på norsk i -92. Men kva har no det å seia? Det viktige er at boka kom. Til dei som trong ho. Kanskje når dei venta ho som minst.
Fleire kloke? Javisst har vi fleire kloke. Som Gunnar Bæra, som skriv slik: «Göran Tunström (1937-2000) debuterte som lyrikar alt i 1958. Han hadde tjue bøker bak seg før han fekk sitt store gjennombrot med romanen «Juleoratoriet» i 1983 og Nordisk Råds litteraturpris året etter.
Og Torill J. Strøm, som skriv slik: «Jau, det her er frå novellesamlinga til Göran Tunström ‘Det sanne livet’. ‘Takk for Kowalowski’ heiter novella og byrjar heilt nydelig ein haustkveld i august full av stjerneskudd.« Og stjerneskotet Strøm er klok-vinnar denne veka!
Elles: Ellen Pauline Borch Veum er klok på bok, og Birgitte Berge er ikkje mindre klok. Så lat meg gje dykk noko nytt å bryna kloke hovud på!
Klok på bok 662
Da han gikk om bord i Trieste, var det bare Nino som fulgte ham. I styrehuset må det være en sekstant, rettet inn mot havet hvor den målte stjernenes høyde over horisonten, umerkelig lavere etter hvert som de seiler sørover. Enrico prøver å forestille seg sekstanten og de andre instrumentene som brukes til å holde kursen så de ikke farer vill, for at de skal vite hvor og følgelig hvem de er på denne jevne vannflaten; hans liv vil, hva som enn skjer på den ene og annen side av havet, være en trigonometrisk avtegning av det loftet hvor de tre møttes hver dag – Carlo, han og Nino.
Javel, godtfolk. Dette bør de vel klara? Utdraget er henta frå ein tynn, vakker liten roman som kom på norsk i 1992. To knakande gode stikkord finn de i utdraget over: Trieste og havet. Og eg skal gjera det enda lettare for dykk, eg. Eg nynnar igjen, ein song av gruppa The Waterboys, som fortel noko om forfattarskapen til denne vidkjende germanisten, om denne boka og om ei anna, høyr berre: «That was the river», syng eg med The Waterboys. «This is the sea!»
Svara sender de sjølvsagt til Klok på bok, Dag og Tid, Pilestredet 8, 0180 Oslo, eller til klok@dagogtid.no, eller til faks 22 41 42 10. Alt godt til dykk så lenge. Eg for min del skal ut i våren att. Og skapa meg.
Helene Myrbråten
|
