Dag og Tid

Dag og Tid nr. 12, laurdag 20. mars 2004

Nøste Kendzior:
GaddagaddaGONG!!!

Kjøtet er skrøpeleg. Difor må det lutrast og spekast ved regelmessig tøying, bøying, knaing og pumping. I gamle dagar (for nokre månader sidan), då eg budde austafor sol og vestafor måne og hinsides alt anna, dreiv eg mine kroppsøvingar på stovematta. Samstundes sørgde eg for å få styrkt og tøygd hjernemuskulaturen, for eg gjorde gymnastikk til oppbyggjelege radioprogram eller til klassisk musikk.

Men så flytta eg til Sivilisasjonen og kunne byrja å trena på urbant vis. Og allereie etter kort tid kan eg no observera eit resultat som gjer meg uroleg, for samstundes som musklane mine vert bygde opp ved hjelp av alskens finurlege maskiner, er min stakkars hjerne i ferd med å verta broten ned av alskens reklamefinansierte radio og tv-kanalar. Det vert skråla og skratta i kvart eit hjørne av treningssenteret, det vert hoia og applaudert, bassen dunkar, såpeserien flirar seg i hel, fjortismusikken trengjer inn i alle opningar, og reklamesendingane gjer sitt yttarste for å gjera meg til grønsak. Kroppen min får stadig meir muskelmasse, og hjernen skrumpar inn. Her, midt i kulturen og polituren, er eg i ferd med å få proposisjonane til ein dinosaur.

Eg køyrer drosje, eg køyrer buss, eg går i butikkar, eg går til frisøren, til tannlegen, til fysioterapeuten, til skjønnheitsdama. Overalt er det ein kakofoni utan like, jabbejabbejabbe, bip-bip og dingelidong, over det heile gjallar tilboda og oppfordringane frå reklamen. Det er P4 som er i gang, og Kanal 24, og kva dei no kallar det alt saman, alt dette som skal hindra meg i tankeverksemd som fører til spørsmål, alt dette som vil ha meg til å «trivast» så inn i helvete at eg blir avstumpa og imbesill.

Så eg dreg heim. Eg vil vekk frå kommersen og ukulturen, eg vil kvila øyro med NRK-P2, Kulturkanalen – radiokanalen for den eksklusive enklaven, for dei med gestalterande evne, estetisk ryggmerg og åndeleg konsekvens! Kanalen som hevdar å gå i djupna heller enn i breidda! Kanalen mot forflating og gløymsle, mot forvrenging, innskrenking og hermetisering! Jepp, eg er klar! Eg forlet den skrålande, ramboistiske, underhaldningsfascistiske geitemarknaden med sport og Idol og Tomas Giertsen og dei smultifiserte, fragmentetiserte, automiserte hyggjeprogramma og gjer meg klar til å gå i djupna, til intellektuelle og kjenslemessige provokasjonar, til kulturell oppstramming.

Ofte går det bra. Rett som det er merkar eg gløden og rytmen, den uforskamma spensten, den rå vitaliteten, den rablande galskapen og det raffinementet som Kulturkanalen hadde som sitt opphavlege mål å formidla til lyttarane.

Men det har byrja å skurra. Allereie på morgonkvisten byrjar det. Eg høyrer morgonnyhendesendingane på P2 og undrar: Kven er denne sendinga meint for? For grunnleggjande mistruiske lyttarar, lyttarar som nektar å tru sine eigne øyro så lenge dei må nøya seg med å ta folk på ordet? Eller går P2-administrasjonen ut frå at nyhende ikkje er truverdige?

Same kor kort sendinga er, vert innslaga omhyggjeleg dokumenterte med lydbilete, med skjebnesvanger dirrande lyd i bakgrunnen.

Og så – gaddaGONG!!! – bakgrunnsdirringa vert brutalt kutta av ein lydgiljotine som får meg til å spissa øyro og lytta etter lyden av eit trillande programleiarhovud, og vi får nyhenda endå ein gong, framleis kortkortkort, men no tilsett doku-lydar. Vi får høyra Bondeviks, Hagens og Jaglands nye avgjerder og idear uttrykte med deira eigne formuleringar, noko som berre sjeldan styrkjer truverdet dei påstår å ha. GaddaGONG!

Børsnoteringane vert akkompagnerte med stigande og dalande tonar, ein kan nesten høyra korleis nervane vert spente på Børsen i New York og korleis Dow Jones-en fis opp og ned og korleis børsmeklarane i Tokyo gjer seg klar til harakiri. GaddaGONG!!! Nyhenda om krigshendingar vert kompa av skotsalvar og fortvilte skrik. GaddaGONG!!! Nye filmar vert, heilt uforståeleg, presenterte med masete bakgrunnslarm, for å prova at filmkritikken var og såg filmen. GaddaGONG!!! Eit kulturarrangement vert dokumentert med den summande lyden av mange menneske som er samla på ein stad. Dirrrrrr.

Etterpå, når ein såleis har fått verdssituasjonen inn med teskei, er ein vorten så klok at ein nesten ikkje treng noko hovud. Då er ein klar for P2-sendinga Kulturbeitet, der det vert kvitra og kakla med festleg kosestemme over alt det som har rykte på seg for å vera seriøst. Tjo-hei, her kjem ein av Mozarts muntraste melodontar, lirum larum. I Kulturbeitet er kulturen ei rocka greie som er heilt tralala, han er då ikkje berre for dei gravalvorlege, nei er du galen. På Kulturbeitet snakkar programleiarane i kursiv og agerer på same viset som dei kristne, som likar å stå fram som gla’-kristne (Jesus er skikkeleg kul!) fordi dei ikkje vil verta oppfatta som hengehovud. Og på same måte som unge hardingfeletilhengjarar som kallar folkemusikken for driiitrå megadigg for trendy tøffingar – fordi dei er levande redde for å verta oppfatta som sidrumpa fjøsnissar. Enno hender det at P2, Kulturkanalen, er ein stad der det er lov å vera alvorleg og ettertenksam, ein stad der ein kan merka at Stilla krev å vera her i verda, og om handling. Men noko folkeleg er i ferd med å breia seg i kanalane, noko sløvt, noko døvt, ei destruktiv uvisse, noko frekt, ei nivellering, ein xenofobi, eit marknadsfrieri, ei kjensle av å ikkje kunna skilja mellom det uverkelege og det verkelege, og mellom skit og kanel.

Nøste Kendzior