Dag og Tid

Dag og Tid nr. 35, laurdag 8. november 2003

Klok på bok:
Årsverk

«Endelig er det en enkel oppgave så jeg også kan være med!», skriv ho Hilde Dons Jensen i Oslo, og held fram: «‘Nils Holgerssons forunderlige reise’ av Selma Lagerlöf var en av mange bøker i hyllene hjemme, og den var utrolig spennende. Boken ble skrevet som en lesebok for småskolen og kom ut i Sverige i 1906. Nils Holgersson, som var en ganske normal 14-åring, uvillig til å gjøre det foreldrene ville, ble så liten som en tommeltott, og ble med en villgåsflokk på en reise gjennom Sverige. Han var gjennom mange eventyr på veien, og kom tilbake som en endret gutt, snill og lydig. Er samme metoden virksom i dag, mon tro?»
Kven veit? Ho Audun Attramadal på online.no visste i alle fall løysinga: «Løysinga finn vi på ein svensk tjuekronersetel. På framsida (eller adversen heiter det vel i pengespråket) er det bilete av Selma Ottiliana Lovisa Lagerlöf, og på andre sida ser vi hovudpersonen høgt til vers i ‘Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige’.»
Ho Liv Evju i Rælingen svarar aldeles rett saman med fleire andre som han Nils-Aksel Danbolt Mjøs, som har bytt Longyearbyen ut med Bjørgvin, han Olav Molven i same by, ho Birgitte Bergen i Rådal og han Gunder Runde i Ulsteinvik, som tek med at boka som kom i 1906-07 skulle stå «i det fosterländska uppfostringsarbetets tjänst».
Over til vinnaren denne veka (som må sende meg ei god, gammaldags adresse for å få premie), han Hallvor Reidar Michaelsen Steen på flyttefot: «Hei, svar frå midt i flyttesjauen: reisa i siste klok på bok går ikkje gjennom lufta mellom London og Lyon slik som reisa vår skal i morra, men derimot gjennom lufta over Sverige på gåserygg. Men kva er det for ei omsetjing du har brukt? Det vart heller flatt og stutt det heile og lite lagerlöfsk sus over skildringa: ‘Det var en gång en pojke. Han var så där en fjorton år gammal, lång och ranglig og linhårig. Inte stort dugde han till: han hade mest av allt lust att sova og äta, och därnäst tyckte han om att ställa til odygd?»
Du er ikkje åleine om å vere misnøgd med omsetjinga eg valde, Hallvor Reidar. Eg brukte versjonen som kom i Les for meg-serien (Gyldendal) i andre utgåve i år. Omsetjinga, som er frå 1989 om eg har forstått kolofonen rett, er det Jo Ørjasæter som står for. Ho Lilly Erna og han Karle Gjernes på Smøla viser til ei anna omsetjing: «Svaret må vera Selma Lagerlöfs ‘Nils Holgerssons forunderlige reise’ sjølv om opningsorda i vår utgave som kom i 1995 på Gyldendal, ikkje er heilt lik sitatet i Dag og Tid. I vår utgave står det: ‘Det var engang en gutt. Han var sånn en fjorten år gammel, lang og tynn, og en lys lugg hadde han. Men han var ikke flink til noen ting. Han ville bare sove og spise og være uskikkelig. Så var det en søndag morgen?»
Han Gunnar Bæra på Løten peikar òg på at boka mi må vere ein endå kortare versjon enn dei forkorta versjonane han har hatt i hendene av «ei av dei vakraste barnebøkene i heile verdslitteraturen»: «Boka, eller bøkene, kom ut første gongen på Albert Bonniers forlag i Stockholm 1906-07, i to band på til saman 699 sider! Selma (Ottiliana Lovisa) Lagerlöf (1858-1940) hadde nokre år tidlegare fått i oppdrag frå överlärare Alfred Dalin i Huskvarna å skrive ei bok som skulle omfatte heile Sveriges geografi. Han hadde ein visjon om å gje elevane levande lesebøker for folkeskulen bygde på moderne pedagogiske prinsipp. «Det fick inte finnas några sakliga fel I en läsebok för folkeskolan», så han sende forfattaren ei uhorveleg mengd underlagsmateriale. Selma Lagerlöf gjekk også alvorleg til verks, men heldigvis tok diktaren og eventyrforteljaren overhand, derfor har ‘Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige’ blitt ei folkebok.»
Han Kaare Stegavik i Trondheim får det siste ordet denne gongen: «Vi går glipp tå myittji når vi oversætt dansk og svensk heilt unødvendig synes æ», og viser til den same originalteksten som han Hallgeir Reidar gjorde.

Klok på bok 638

En natt hun var fire år gammel og lå og sov i underkøya i køyesengen sin, våknet Ruth Cole til lyden av elskov – en lyd som kom fra foreldrenes soverom. Det var en fullstendig ukjent lyd for henne. Ruth hadde nettopp hatt mageinfluensa, og da hun første gang hørte moren elske, trodde hun at moren kastet opp.
Det var ikke så enkelt som at foreldrene hennes hadde separate soverom. Den sommeren bodde de hver for seg, skjønt Ruth aldri så det andre huset. Foreldrene sov annenhver natt hjemme hos Ruth, mens den av dem som ikkje gjorde det, bodde i eit leid hus i nærheten.

Vi skal fem år attende i tid, vi skal til eit anna land, vi skal til ein mann og vi skal til ei dame. Assosiasjon: arp, rp.
Send kloke svar til Dag og Tid, Pilestredet 8, 0180 Oslo, paula@dagogtid.no eller faks dei til 22 41 42 10 før fredag 14. november.
Paula på posta

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER