Dag og Tid

Dag og Tid nr 33, laurdag 16. august 2003

Media:
Kan vi lite på lovnadene til Kanal 4?

Kanal 4 lova mangfald, brei distriktsdekning og smal kultur da konsesjonen skulle sikrast. Med TV 2 som ny eigar er tonen endra. Får vi nok ein sentrumsdominert pludreradio?

Per Anders Todal

peranders@dagogtid.no

For ein gongs skuld var det litt kulturpolitisk sus over kongeriket: I desember i fjor sette kulturminister Valgerd Svarstad Haugland foten ned for pludrekanalen og den notoriske konsesjonsbrytaren P4. Ho gav i staden konsesjonen for riksdekkjande, kommersiell radiodrift til nyskapinga Kanal 4.

Ikkje så rart, eigentleg, for søknaden til Kanal 4 var som skreddarsydd for verdiorienterte og distriktsvenlege norske politikarar. Kanal 4 lova brei distriktsdekning, smale kulturprogram, vitskap og livssyn, utanriksstoff og sendingar for etniske minoritetar. Kanal 4 skulle ha eigne redaksjonar for nyhende, kultur, samfunn og analyse/kommentar. Den sterke distriktsprofilen til kanalen skulle eigarskapen borge for: Blant eigarane var avisene Agderposten, Adresseavisen, Fædrelandsvennen, Gudbrandsdølen Dagningen, Harstad Tidende og Vårt Land.

Den spreidde eigarskapen vart det lagt stor vekt på i konsesjonssøknaden, der det stod: «For lytterne betyr eiersammensetningen i Kanal 4 et større mangfold på den nasjonale dagsorden.» At eigarskapen spelte ei viktig rolle for tildelinga av konsesjonen, var også leiinga i Kanal 4 fullt klar over. Etter at konsesjonen vart gjeven i desember i fjor, skreiv Kanal 4-leiinga i ei pressemelding med tittelen «Takk for tilliten!»: «Vi regner med at Kanal 4 ble valgt på grunn av vår sterke programprofil og regionprofil, men også fordi Kanal 4 har en solid og norsk eiergruppe. Kanal 4s eiere kan vise til lange og troverdige publisistiske tradisjoner.»

Pengemakt

Men så spørst det om Kanal 4 var verdige den tilliten dei takka så fint for? For i sommar kjøpte TV 2 seg kontroll over kanalen. Slik oppnådde TV 2 med pengemakt det dei ikkje klarte med sin eigen konsesjonssøknad: Å få seg ein radiokanal. Og sjølv om avisene ikkje har selt seg heilt ut av Kanal 4, er det ikkje tvil om at TV 2 som største eigar kjem til å setje sitt sterke preg på kanalen. Eit klart varsel om dette kom 1. august frå TV 2-sjef Kåre Valebrokk, som sa til Dagens Næringsliv: «Det vil være sært om kanalsjef Arne H. Krumsvik ønsker å bygge opp en egen nyhetsredaksjon.» For TV 2 og underbruket Nettavisen lagar jo så mykje nyhendestoff uansett, meinte Valebrokk. Seinare har Valebrokk moderert seg noko. Men haldninga bak utsegna hans står i grell kontrast til konsesjonssøknaden til Kanal 4, der ein kan lese dette: «Kanal 4 vil med sin regionale forankring bidra til å forme det nasjonale nyhetsbildet med utspring i et bredt tilfang av nyhets- og aktualitetssaker fra hele landet. På denne måten er kanalen med på å virke som motvekt mot ensretting fra nyhetsmiljøet i hovedstaden.»

Og dette: «(...) vi mener at selve eiertilknytningen også vil representere en styrking av miljøene for kritisk og uavhengig journalistikk i distriktene og virke balanserende mot ensretting fra nyhetsmiljøet i hovedstaden.»

«Stemmer fra hele landet» var det taktisk lure slagordet Kanal 4 valde seg. No fryktar mange at det heller blir «Stemmer fra hele TV 2». Kanal 4-sjef Arne H. Krumsvik har i det siste snakka lite om minoritetsstoff og distriktsdekning, men derimot kome med utsegner som denne: «Liker du TV 2, vil du like Kanal 4». Kommentatorar frå Dagens Næringsliv til Klassekampen meiner Kulturdepartementet har blitt lurt trill rundt, og at Kanal 4 kjem til å bryte dei fagre lovnadene sine frå første sendeminutt.

«Grobian»

Ein av dei mange som er skeptiske til TV 2-oppkjøpet av Kanal 4, er medieprofessor Jostein Gripsrud ved Universitetet i Bergen. Han kalla Kåre Valebrokk for ein «mediepolitisk grobian» i spalta si i Dagens Næringsliv 9. august. Gripsrud meinte TV 2-sjefen viste ein urovekkjande mangel på respekt for konsesjonsavtalen til Kanal 4, og tykte radiosjef Arne H. Krumsvik verka klar til å vrake det meste som gav kanalen konsesjonen.

– Kva er så gale med dette oppkjøpet, Jostein Gripsrud?

– Vel, det framstår som nokså underleg. Kanal 4 fekk konsesjon ikkje minst ut frå ein distriktsprofil – som var knytt til eigarstrukturen. Det minner litt om lokale lakseoppdrettarar som får konsesjon ved å spele ut distriktskortet, og så snur på hælen og sel til Pan Fish like etterpå. Den redaksjonelle profilen til Kanal 4 var basert på avisene som eigarar, seier Gripsrud.

– Da TV 2 overtok, kom straks merknadene frå Valebrokk om at det er irrasjonelt for Kanal 4 å lage eigne nyhende – for TV 2 og Nettavisen er jo så gode på det frå før. Valebrokk har rett nok kome med modifiserande merknader etterpå, men det var ei urovekkjande haldning han viste.

– Er det ikkje for tidleg å seie om radiosjef Arne H. Krumsvik vil springe frå konsesjonsvilkåra?

– Jau, men det kan låte slik når han seier at «dei som likar VG og TV 2, skal få det same i Kanal 4». Om ein les konsesjonssøknaden til Kanal 4, liknar det ikkje på TV 2. Men om utsegna til Krumsvik berre var ein uforpliktande måte å seie at Kanal 4 vil lage underhaldande radio, så burde han heller ha sagt det, meiner Jostein Gripsrud.

– Tyder oppkjøpet til TV 2 at ein viktig føresetnad for tildelinga av konsesjonen har falle bort?

– Det er vanskeleg å seie. Det viktigaste er kva slags redaksjonelt produkt som kjem. Om Kanal 4 held fast ved lovnadene i søknaden sin, treng ikkje oppkjøpet vere skadeleg. Eg vil nok seie det er bra at Kanal 4 blir finansielt styrkt og får profesjonelle medspelarar. Når Kanal 4 skal omsetje prinsipp i praksis, er det ein fordel om ein ikkje heile tida skal frykte konkurs. Og om Valebrokk klarer å halde synergitenkinga si i sjakk, kan eigarskapet vere ein styrke og gje handlefridom.

– Fantasilaust

Jostein Gripsrud er ikkje blant dei som avviser at Kanal 4 har ein sjanse til å halde lovnadene sine.

– Eg trur faktisk at dei kan det. Eg irriterer meg grenselaust over den tenkinga som dominerer i TV 2 og P4: At andre krav til programprofilen enn det å lage profesjonelle nyhende, blir sett på som unødige statspålegg. Rune Brynhildsen i P4 har kalla det «typiske konsesjonsprogram som må stappast inn på dei tidene vi har færrast lyttarar». Det er så fantasilaust, sukkar Gripsrud.

– Det er frykteleg vanskeleg å få forretningsfolka som leier ein radio til å forstå at det går an å lage anstendig radio utan å keie folk. Det er meir journalistisk utfordrande, men det er fullt mogleg. Eg meiner Kanal 4 har føresetnader for å lage real, anstendig allmennradio – som er populær. Det treng ikkje vere djuptpløyande og akademisk.

– Du har lita tru på at ein fri mediemarknad automatisk fører til mediemangfald?

– Ja, det er berre ein dum tanke. Det er slik at heilt fri konkurranse tenderer mot einfald og det einsarta, meir enn mot mangfald. Eit klassisk døme frå marknadsføringsforskinga: Om nokon skal selje is på ei to kilometer lang strand, set han ikkje opp bua i den eine enden, han set henne midt på stranda. Og ein kommersiell radiokanal som skal få så mange lyttarar som mogleg, plasserer seg òg i midten av marknaden.
Utan press utanfrå blir stoff for minoritetar eller det som krev meir arbeid å gjere interessant, skadelidande, seier Jostein
Gripsrud.

– Vi skal ikkje lure oss unna

– Eg har ikkje sagt at Kanal 4 skal likne på TV 2. Eg har sagt at om du likar det eine, kjem du truleg til å like det andre, seier radiosjef Arne H. Krumsvik.

Per Anders Todal

peranders@dagogtid.no

Det er radiosjef Arne H. Krumsvik som ber ansvaret for å gjere dei store orda i søknaden om til radiorøyndom i Kanal 4. Den tidlegare redaktøren i Romerikes Blad lovar at han tek konsesjonen djupt alvorleg.

– Innhaldet i konsesjonssøknaden står fast. Det vi har lova der, skal vi levere, forsikrar Krumsvik.

– Samansetjinga av eigarar var ein av grunnane til at Kanal 4 fekk konsesjonen i fjor. Når eigarskapet no er endra, vil ikkje det seie at Kanal 4 har fått konsesjon på falske premissar?

– Nei. Det å eige og det å lage innhaldet er to ulike ting. Nye eigarar vil ikkje seie at det blir ein heilt annan radio. Vi søkte TV 2 som samarbeidspartnar, fordi vi ville ha ein partnar som kan styrkje oss i utviklinga. Og vi vil jobbe aktivt saman med både TV 2 og avisene i eigargruppa.

– Du har nyleg sagt: «Likar du å sjå på TV 2, er det mest sannsynleg at du kjem til å like Kanal 4 også». Kva meiner du med det?

– Det eg meiner, er at Kanal 4 har ei målgruppe som er lik TV 2 si. Vi vender oss til same målgruppe. Da er det naturleg at dei som likar TV 2, også vil like Kanal 4. Vi har definert hovudmålgruppa vår som folk i alderen 20 til 40, og det er nokså likt TV 2 si målgruppe, seier Krumsvik.

– Men når eg ser på konsesjonssøknaden til Kanal 4, så synest eg ikkje det liknar på TV 2 i det heile. Kanal 4 lovar ei mangfaldig kulturdekking, brei distriktsdekning, minoritetsstoff, sendingar på samisk – det minner ikkje mykje om TV 2?

– Eg har ikkje sagt at Kanal 4 skal likne på TV 2. Eg har berre sagt at om du likar det eine, kjem du truleg til å like det andre. TV er ein ting, radio noko anna. Vi skal ikkje lage TV 2 på radio, men vi vil gjerne samarbeide med dei.

– Og kva form kan det samarbeidet få?

– Det har vi nett byrja å snakke om. Men det kan vere alt frå rekneskap til deling av programleiarar, eller produksjon av innslag og reportasjar. På same måte er vi i dialog med avisene i eigargruppa om kva dei kan bidra med. Vi må bruke nettverket vårt aktivt. Du kan seie at TV 2 driv bergenskontoret vårt.

– Korleis reagerte du da TV 2-sjef Kåre Valebrokk sa at Kanal 4 ikkje trong nokon eigen nyhenderedaksjon?

– Eg hadde snakka med han på førehand, så eg visste kva han prøvde å seie. Slik eg opplever det, har Valebrokk tru på at han kan levere ting til oss. Det vil også mange avisredaksjonar gjere.

– Valebrokk snakka om meir enn å berre bidra litt. Han sa at Kanal 4 ikkje trong sin eigen nyhenderedaksjon.

– Ja, men... Eg har ikkje så mykje å seie om det, anna enn at vi skal definere storleiken på nyhenderedaksjonen vår sjølve.

– Mange kommentatorar er sikre på at Kanal 4 kjem til å bryte lovnadene i konsesjonssøknaden dykkar?

– Eg synest det er litt spesielt å bli offentleg utpeikt som komande lovbrytar, før vi har hatt ei einaste sending. Vi bør
få ein sjanse før folk konkluderer med noko, meiner Krumsvik.

– Men både P4 og TV 2 sprang frå lovnadene og konsesjonskrava sine så snart dei var på lufta. Kvifor skal det gå annleis med Kanal 4?

– Kva P4 og TV 2 gjorde, er ikkje viktig for oss. Vi skal lage Kanal 4, og eg har fått i oppdrag å lage ein kanal som det er lova i søknaden.

– Og du er ein mann av ære, så deg kan vi lite på?

– Det får andre vurdere. Men eg ser ingen grunn til at vi skal lure oss unna lovnadene våre. Eg trur særpreget vårt kjem til å bli ein konkurransefordel. Det er ikkje fornuftig av oss å kopiere andre, vi skal finne vår måte å lage radio på, seier radiosjef Krumsvik.